Кіріспе
Вунг-Тау (Ханой акценті: , Сайгон акценті: ) – Вьетнамның оңтүстігіндегі Ба Риа – Вунг Тау провинциясының ең ірі қаласы. Қала провинцияның экономикалық, қаржылық және мәдени орталығы, сондай-ақ Оңтүстік Вьетнамдағы танымал туристік орталық. Қаланың аумағы құрайды, 13 қалалық аудан мен Лонг Сон аралының бір коммунасынан тұрады. Вунг-Тау 2012 жылдың 2 мамырында Ба Риа қаласына ауыстырылғанға дейін провинцияның астанасы болды. Қала Вьетнамның шикі мұнай өндіру орталығы болып табылады.
Әкімшілік бөлімшелер
2015 жылдың сәуірінен бастап Вунг Тау 16 әкімшілік бөлімшеден (phường) тұрады: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 11, 12, Тханг Нхат, Тханг Нхи (бұрынғы 6-шы әкімшілік бөлімше), Тханг Там, Нгуен Ан Нин, Ряч Дыа және Лонг Сон ауылы (xã). Әкімшілік бөлімшелер аудандарға (khu phố) бөлінеді, ал аудандар кіші топтарға (tổ dân phố) бөлінеді. Ауылдар елді мекендерге (thôn) бөлінеді.
Тарих
2002 және 2005 жылдары Лонг Сон аралындағы жағалаудағы құм сілкінісі Гионг Ленгте жүргізілген археологиялық қазбаларға сәйкес, адамдар шамамен б.з.д. 2000 жылы өмір сүрген. Жерлеу орындары, еңбек құралдары, саз ыдыстар, әшекейлер, қару-жарақ және басқа да құралдар Око Эо мәдениетімен тығыз байланыста екенін және көрші елдермен сауда-саттық байланыстарын көрсетеді. 1-7 ғасырларда Вунг Тауды Фунан биледі, одан кейін Ченла патшалығы биледі. Фунан мен Ченла кезеңіндегі Вунг Тау туралы көп мәлімет жоқ. 1295 жылы Темур ханның қызметінде болған Юань әулетінің қытай дипломаты Чжоу Дагуан Ангкорға, Ченлага ресми сапарында Вунг Таудан өтті. Оның "Камбоджаның әдет-ғұрыптары" (әдебиетте Ченла мәдениеті мен жері туралы есеп) атты кітабында Вунг Тауды Ченпу 真蒲 деп атап, оны Ченланың шекарасы деп сипаттаған. Ол Фуцзянь және Гуанчжоу порттары арқылы өтіп, Цичжоу теңізінен өтіп, Цзяочжи теңізі арқылы Чампаға жетті. Сонымен қатар, Чампадан жел соқса, жарты айда Ченпуға жетуге болады, ол олардың жері. 14 және 15 ғасырларда қазіргі Вунг Тау орнында еуропалық сауда кемелері жиі тоқтаған батпақ болды. Кемелердің белсенділігі "Vũng Tàu" атауының пайда болуына себеп болды, ол "бекініс" дегенді білдіреді. Португалдықтар осы жерді карталарында Порто-Синко-Шагас немесе жай ғана Синко-Шагас деп атады. Апрес де Манневильетте (1707–1780), ең танымал француз карта жасаушыларының бірі, өзінің "La Neptune Oriental" кітабында Сент-Жакты атады. Бұл термин кейіннен еуропалықтар мен француздар тарапынан қабылданып алынды. Француз Индоқытай үкіметі кейіннен оны Кап-Сен-Жак (вьетнам тілінде Кап-Санх-Джак) деп атады. Вунг Таудың жартасы қазір Муи Нгин Фонг деп аталады (сөзбе-сөз "желді қарсы алу шыңы" немесе "желге құрмет көрсету шыңы").
Since departing from Wenzhou, it has not done anything yet. It traveled through the ports of Fujian and Guangzhou, crossed the Qizhou Sea, and reached Champa via the Jiaozhi Sea. Moreover, if the wind blows from Champa, you can reach Zhenpu in half a month, which is its territory. During 14th and 15th centuries, the cape that would become Vũng Tàu was a swamp which European trading ships visited regularly. The ships' activities inspired the name Vũng Tàu, which means "anchorage". The Portuguese referred to this place as Oporto Cinco Chagas or simply Cinco Chagas in their maps. Apres de Mannevillette (1707–1780), one of the greatest French chart publishers, mentioned Saint Jacques in his book La Neptune Oriental. This term was later adopted by Europeans and the French. The French Indochinese government later named it Cap Saint Jacques (Cap Xanh Giac, in Vietnamese). The cliff of Vũng Tàu is now called Mũi Nghinh Phong (literally meaning "Cape of breeze welcome" or "Cape of greeting the wind").
Вьетнамдық қоныстар
16-17 ғасырларда Тринь-Нгуен соғысындағы қарсыласатын рулардың қақтығыстары Вьетнамдықтардың Тхуан Кванг аймағынан Вунг Тау маңындағы жағалауға көшіп кетуіне себеп болды. Вунг Тау бастапқыда «Үш қайық» деген мағына беретін Там Таң (Tam Thắng) деп аталған, бұл аймақтағы алғашқы үш ауылды – Там Нхьат, Там Нхи және Там Тамды еске түсіру үшін болған. Бьен Хоа провинциясы Нгуен әулетінің кезінде осылай аталып келді. Патша Джа Лонгтың (1761-1820) тұсында малайзиялық қарақшылар мұнда база құрып, кейіннен Джа Дин қаласындағы саудагерлерге қауіп тудырғандықтан, патша үш әскерлік бөлімді қарақшыларға қарсы күресу үшін жіберді. Қарақшылар жеңіліске ұшырады, ал әскерлерге аймақты қорғауды жалғастыруға ынталандыру ретінде жер берілді. Сол кездегі ауылдар – Thắng Nhất 胜一, Thắng Nhì 胜二, Thắng Tam 胜三 түбектің оңтүстік жағындағы және жарым аралының батыс жағалауындағы егістік жерлерді алып жатты. Патшалар Джа Лонг, Мин Манг және Тхью Три Вунг Таудың қорғауын күшейту үшін түрлі қорғаныс құрылыстарын ашты. 1839 жылы Буффало мүйісіне қарап тұрған төбеде Phước Thắng bảo 福胜保 деп аталатын әскери казарма салынды. Казарма қамал ретінде пайдаланылып, 6 қола зеңбірекпен жарақталды.
Француз отарлауы
1859 жылдың 10 ақпанында Нгуен әскері алғаш рет артиллерияны қолданды, олар француздық линкорға Фыок Тханг бекінісінен, Вунг Таудың алдыңғы жағалауынан 100 метр қашықтықта орналасқан жерден атыс ашты. Бұл Вьетнамның оңтүстік Вьетнамдағы (сол кезде Кочинхина деп аталған) француз басқыншыларына қарсы соғысының маңызды кезеңі болды. 1876 жылы француз үкіметінің жарлығына сәйкес, Вунг Тау Сайгон әкімшілігіне бағынышты Ба Риа округіне қосылды. 1880 жылдары Сайгон портын Вунг Тауға көшіру туралы сөз болды, бірақ Сайгонның жақсы дамыған инфрақұрылымына байланысты бұл жоспар іске аспады. 1895 жылдың 1 мамырында Кочинхина губернаторы декрет арқылы Кейп Сен-Жактың дербес қала мәртебесін бекітті. 1898 жылы Кейп Сен-Жак қайтадан Ба Риа округіне қосылды, бірақ 1899 жылы бөлініп шықты. 1901 жылы Вунг Таудың халқы 5690 адамды құрады, оның 2000-ы солтүстік Вьетнамнан келген көшпенділер еді. Қала тұрғындарының көп бөлігі балық аулау, егіншілік және қызмет көрсету салаларында жұмыс істеді. 1905 жылдың 4 сәуірінде Кейп Сен-Жак Ба Риа провинциясының әкімшілік ауданына айналды. 1929 жылы Кейп Сен-Жак провинцияға, ал 1934 жылы қала (коммуна) мәртебесін алды. 1885 жыл мен 1934 жыл аралығында француздар Фронт-Бич бойында қала орталығын жобалады, ол кейіннен Baie de Cocotiers деп аталды, сонымен қатар әкімшілік функциялар үшін бірнеше маңызды архитектуралық ескерткіштер салынды, мысалы, l'Hôtel de l'Inspection, почта ғимараты, Grand Hotel және Маяк. 1898 жылы Индокитайдың француз губернаторы Пол Думер (кейін Франция президенті болған) Вунг Тауда Вилла Бланш салдырды, ол бүгінгі күнге дейін танымал ескерткіш болып табылады. 1896 жылы ұлттық тас жол (бұрынғы Колониалдық 15-жол) салынды, сондай-ақ Фронт-Бичте Сайгонмен байланыстыратын пирс құрылды. Бірінші Индокитай соғысында Вунг Таудың әскери госпиталі француз әскерлерінің демалыс күндерін өткізуі үшін пайдаланылды. 1952 жылдың 21 шілдесінде француз әскери формасын киіп, мачете, гранаталар және Sten автоматтарымен қаруланған Вьетминь жауынгерлері француз офицерлерінің отбасыларымен бірге кешкі аспан ішіп отырған ғимараттың R&R орталығына жасырын кірді. Көтерілісшілер ас үйден граната лақтырып, вьетнамдық барменді өлтірді, содан кейін өлгендей болып көрсетуге тырысқан аспазшы Нгуен Ван Локты атып өлтірді. Дәлізден кірген шабуылшылар Air Vietnam президенті Жан Перриннің төрт баласын – Кристиан, Элизабет, Мишель және Никольді тапты, олар жасырынбақ ойнап жатқан еді. Элизабет, Кристиан және Николь Вьетминь жауынгерлерінің қолынан қаза тапты, ал қашып кетуге тырысқан Мишель мачетемен кесіліп өлтірілді. Жағалау таза болған соң олар тамақ бөлмесіне кірді, онда француз қонақтарына оқ жауып, гранаталар лақтырылды. Шабуыл нәтижесінде 20 адам, оның ішінде 4 вьетнамдық азамат қаза тапты, ал 23 адам жарақат алды. Оқиғадан тек бір бала креслоның артында жасырынып, және бір лейтенант өлген әйелдің қанына малып, өлі болып көрінуге тырысып аман қалды.
Оңтүстік Вьетнам
Женева келісіміне қол қойылғаннан кейін Вьетнам мемлекеті мен Вьетнам Республикасы 1 миллион адамды солтүстіктен Оңтүстік Вьетнамға қоныстандырды, оның ішінде 800 000-нан астам католик дін өкілдері болды. Вунг-Тауда үш уақытша қоныстандыру лагері құрылды. Жергілікті билік осы жаңа қоныс аударушыларды 15-ші бағдарламалық жол бойындағы Бен Да, Тан Нхи, Тан Нхат, Рач Дуа, Фуок Тан және Фуок Тхань сияқты маңызды жерлерге орналастырды, осы арқылы бүкіл аймақта көптеген католик шіркеулері құрылды. Саигон қаласына жақын, теңіз жолындағы стратегиялық орналасуымен Вьетнам Республикасының үкіметі және оның АҚШ, Австралия және Оңтүстік Кореядағы одақтастары Вунг-Тауды стратегиялық қорғаныс бекеті ретінде нығайтып, дамытты. Француз әскери кешендерін басып алғаннан кейін, Вьетнам Республикасы Армиясы Ауылдық құрылыс офицерлерін даярлау орталығы, Байланыс мектебі, Әскери полиция мектебі, Кейд мектебі және Әскери госпиталь сияқты көптеген ірі оқу орындарын құрды. Вьетнам соғысы кезінде 1-ші Австралиялық логистикалық қолдау тобы Вунг-Тауда орналасқан, ал әртүрлі уақытта әртүрлі АҚШ әскери бөлімдері де дислокацияланған. Вунг-Тау АҚШ, Австралия және Жаңа Зеландия әскери қызметкерлері үшін демалыс және қайта құру (R&R) орны ретінде танымал болды. Әскери база және жағажай курорты ретінде маңыздылығы артып келе жатқандықтан, Вунг-Тау соғыс жылдарында көптеген тұрғындарды тартты. Оның халқы 1955 жылы 29 390 адамды құраса, 1973 жылы 119 300 адамға жетті.
Вунг Таудың құлдырауы
1975 жылдың сәуір айының соңғы күндерінде көптеген Оңтүстік Вьетнам әскерлері коммунистер Оңтүстік Вьетнамға жақындағанда Вунг Тауға шегінді. 27 сәуірде Ба Рия және Фуок Туй провинцияларын басып алғаннан кейін, 3-ші NVA дивизиясы Вунг Тауға шабуылдауын бастады. Алайда, Ко Май көпірі бұрын қиратылған еді, ал көпірдің оңтүстік жағындағы ARVN әуе десантшыларының күшті қорғанысы солтүстік күштерге өлім әкелді. Дивизияның 12-ші полкі балық аулау қайықтарымен әуе десантшыларының желісінің артына түсірілді, бұл 2-ші полкпен бірге әуе десантшыларын Вунг Тауға шегінуге мәжбүр етті. 30 сәуірде сағат 01:30-да дивизия Вунг Тауға шабуылдауын бастады, әуе десантшыларын қала орталығына дейін қайтаруға мәжбүр етті, олар ақырында сағат 11:00-де жеңілді. 6-тарау. Palace қонақ үйінде ARVN офицерлері мен коммунистер арасында қарулы кепілге алу оқиғасы болды, ол сағат 13:30-да толық капитуляциямен аяқталды. Вьетнамның қайта бірігуінен кейін Вунг Тау Оңтүстік Вьетнам Республикасының қаласы ретінде басқарылды, партия комитеті және Халық революциялық комитеті басшылық етті. 1976 жылы Оңтүстік Вьетнамдағы әкімшілік шекараның ірі өзгерісі Вунг Тау мен үш көрші провинцияны Донг Найға біріктірді. Содан кейін Вунг Тау осы жаңа провинцияның аудандық деңгейдегі қаласына айналды. Соғыстан кейін, АҚШ-тың Вьетнамға қатаң сауда эмбаргосы мен нашарлаған экономика салдарынан Вунг Тау соғыстан кейінгі коммунистік режимнен қашқан "вьетнамдық қайық адамдарының" жиі басталу орны болды.
Арнайы аймақ
Оңтүстік Вьетнам суларында мұнай табылғаннан кейін Вьетнам үкіметі осы жаңа ресурсты игеру және өндіруді көтерді. 1979 жылғы 30 мамырда Вунг Тау мен Кон Дао аралдары біріктіріліп, мұнай өнеркәсібі үшін жаңа қызмет көрсету және логистикалық орталықты құру мақсатында Вунг Тау Кон Дао арнайы аймағы құрылды. 1980 және 1982 жылдар аралығында қаланың инфрақұрылымында күрт өзгерістер болды және демографиялық тұрғыдан жаңа өнеркәсіптің қызмет көрсету және логистикалық орталығына айналды. Саяси тұрғыдан, арнайы аймаққа провинциялар мен орталық басқарылатын қалалармен тең мәртебе берілді. Әкімшілік тұрғыдан, ол 1 ауданға (Кон Дао) және 5 қалашыққа бөлінді: Чоу Чан, Тханг Нхат, Тханг Нхи, Тханг Там, Фуок Тханг және Лонг Сон коммунасы. Орталық үкімет көптеген кәсіби емес ұйымдардан, өнеркәсіптерден, құрылыс және әскериден 10 000-ға жуық офицерлер мен кәсіби инженерлерді тағайындады. Гань Рай шығанағының жағалауындағы батпақты жерде техникалық материалдар мен мұнай өнімдерін импорттау және экспорттауға қызмет ететін теңіз портының логистикалық қызмет көрсету аймағы құрылды. Советтік Вьетнамның мұнайды игеру және «Вьетсовпетро» құру туралы келісіміне қол қойылғаннан кейін, қалаға 2000-нан астам советтік шенеуніктер мен сарапшылар ортақ кәсіпорында жұмыс істеу үшін келді. Жаңа жұмысшыларға ыңғайлы тұрғын үйлер жасау үшін 1985 жылы арнайы аймақ үкіметі мен Мұнай бас департаменті осы адамдар үшін жеке жатақхана салды, ол көбінесе «5 қабатты үй» деп аталды. Қазіргі уақытта бұл тұрғын үй кешенінде 520-дан астам отбасы бар, олардың ішінде 1000-ға жуық ресейлік тұрады және жұмыс істейді.
Облыстық қала
1991 жылдың 12 тамызында арнайы аймақ үкіметтік жарлықпен таратылды. Ба Риа – Вунг Тау провинциясы осы бұрынғы аймақтан және Донг Най провинциясының жақын маңдағы аудандарынан ресми түрде құрылды. Вунг Тау тағы бір рет қала (thành phố) мәртебесіне ие болды. Đổi mới-дің табысы және теңіз өнімдері мен мұнай экспортынан түскен пайда Ба Риа – Вунг Тау провинциясына үлкен бюджеттік кіріс көзін әкелді, бұл әлеуметтік-экономикалық дағдарысты еңсеруге мүмкіндік берді. Қаладағы экономикалық секторлардың өндіріс көлемі құрылған кезде 271 миллиард ВДН-ды құрады, ал 2021 жылға қарай 70 500 миллиард ВДН-ға жетті (бастапқы көрсеткіштен 260 есе жоғары). Туризм және өнеркәсіптік өндіріс салалары дами бастады. 1996 жылы қала Донг Сюйен индустриалды паркін ашты. 1990-жылдардың соңы мен 2000-жылдарда қала ішкі қалалық жолдарды салу және жаңарту, Ле Хонг Фонг жолы, Шейіттер ескерткіші және Нга Нам айналымы сияқты маңызды жобаларды кеңейту арқылы айтарлықтай өзгерістерге ұшырады. Осы кезеңде Ба Тан Хай жолы (Ұлттық тас жол 51С) да салынды және пайдалануға берілді, ол 30 сәуір жолынан (Ұлттық тас жол 51А) басымдыққа ие болып, қала орталығына бағытталған негізгі бағытқа айналды. 2023 жылға қарай жолдар мен көшелердің 100% асфальтталған және нығайтылған. Го Ганг және Чох Лиң көпірлерінің ашылуы Вунг Таудың жақын маңдағы аудандармен байланысын жылдамдатуға көмектесті. 2000-жылдары Вунг Тау қалалық сауда орталығы, Чи Линь қалалық аймағы, Дай Ан қалалық аймағы және А Чау қалалық аймағы сияқты көптеген коммерциялық және қалалық даму жобалары іске асырылды. 2012 жылы провинцияның әкімшілік орталығы Ба Риаға көшірілді.
Кеме қатынасы және мұнай барлау
Қала Вьетнамның оңтүстігінде, кішкентай түбекте орналасқан. Бұл қала дәстүрлі түрде маңызды порт болып келген, әсіресе Вьетнамның француз үкімдігі кезінде. Бүгінде қаланың кеме қатынасы порты ретіндегі маңызы азайған, бірақ ол Вьетнамның теңіздегі мұнай өнеркәсібінде әлі де маңызды рөл атқарады. Вунг Тау – Вьетнамның жалғыз мұнай базасы, онда шикі мұнай мен табиғи газды өндіру қызметі қала экономикасын басым бағытқа айналдырып, Вьетнамның бюджетіне және экспорт көлеміне маңызды үлес қосады. Вунг Тау кеме жасау-жөндеу зауытының реконструкциясы 2008 жылы аяқталуға жоспарланған, және ол Aker компаниясының заманауи буксирлік-жабдықтау кемелерімен жабдықталды.
Өнеркәсіп
PEB Steel Вунг Тауда бірнеше зауыттарды иеленеді.
Жағажайлар
Вунг Тауда 4 кең жағажай бар, оның ішінде Арқа жағажай (Бай Сау), Алдыңғы жағажай (Бай Кэу), Құлпынай жағажай (Бай Дау), Ананас жағажай (Бай Дыңа).
Курорттар мен ойын-сауық парктері
Вьетнам үкіметі Saigon Atlantis атты ірі курорттық жобаға лицензия берді. Аяқталғаннан кейін, 300 миллион АҚШ доллары көлеміндегі инвестициялық капиталға ие болған бұл ойын-сауық жобасы курорттарды, сауда орталықтары мен қайық спортын қамтиды. Жоба инвесторы инвестициялық капиталды 4 миллиард АҚШ долларына дейін арттыруды ұсынуда. Лицензия алуды күтіп тұрған тағы екі маңызды ойын-сауық жобасы бар: 250 миллион АҚШ долларына бағаланған Вунг Тау аквариумы және 250 миллион АҚШ долларына бағаланған, Диснейленд сияқты ойын-сауық паркі – Бау Трунг. Жобаға 88 қабаттан тұратын Landmark Tower де кіреді, оны АҚШ-та тіркелген Good Choice Import – Export Investment Inc компаниясы 2010 жылға дейін Вунг Тауда салуды және аяқтауды жоспарлап отыр. Салынғаннан кейін бұл ғимарат Вьетнамдағы ең биік ғимарат болуы мүмкін. Қазіргі таңда жоба жергілікті провинциялық үкімет тарапынан бекітуге қаралып жатыр.
Мерекелер мен мерекелер
Вунг Тауда ең көп тойланатын мерекелердің бірі – Лễ hội Cá Ông (Қыран балық фестивалі). Аймақтағы фестивальдардың ішінде Шаңырақ фестивалі және Әлемдік тағам фестивалі бар. Австралиялық туристер тамыз айында Лонг Тан шайқасының құрметіне Вунг Тауға келеді.
Дін
Вьетнамның көптеген провинциялары мен қалаларында сияқты, буддизм басым дін болып табылады. Вьетнамдағы діннің басым түрі – Махаяна буддизмі, ол 17 ғасырдың басында Нгуен иелерінің кеңею кезеңінде солтүстіктен келген вьетнамдық қоныс аударушылармен бірге Bà Rịa Vũng Tàu-ға әкелінді. Олар өздерінің бастапқы діндерін алып келіп, қалада көптеген буддалық пагодалар, ғибадатханалар мен мүсіндер салды. Атап айтқанда, үш буддалық ғибадатхана – Тих Ка Бу Даи, Фу Да Сон Куан Ам Бо Тат То ғибадатханасы және Нит Бан Тинь Ха ғибадатханасы – елдің түкпір-түкпірінен қажыларды тартады. Бұл аймаққа вьетнамдықтар қоныстанғанға дейін кхмер халқы теравада буддизмін ұстанған. Аймақта 14 католик шіркеуі бар, олар белсенді қызмет көрсетеді. Қаладағы танымал ескерткіш – Вунг Тау Мәсіхінің алып мүсіні, оны Вьетнамның католик азшылығы салған. Ол 1974 жылы 32 метр биіктікте және екі қолы 18,4 метрге созылған күйінде аяқталды. Бұл Азиядағы ең биік Мәсіх мүсіндерінің бірі. Вунг Тауда совет кезеңінен бері орыс ауылы бар; осы ресейліктер көбінесе Вьетнамның VietSovpetro бірлескен кәсіпорнында жұмыс істеді. Олардың, яғни «орыстардың» немесе «бұрынғы Кеңес Одағының азаматтарының» бір кезде Вунг Тауда шетелдіктердің ең көп саны болған деп есептеледі. Кейбіреулері Кеңес Одағы тарағаннан кейін де Вунг Тауда қалды. Олар орыс православие шіркеуінің қауымын құрды. Вьетнамдағы кит құлшылық ететін орындардың бірі – Ланг Ông Nam Hải Whale Temple – кит құдайы, генерал Нам Хай атынан құрметтелетін киттің қаңқасын сақтайды. Генерал Нам Хай мұхитты басқарады және адамдарды жамандықтардан, құбыжықтардан және апаттардан қорғайды делінеді, осыған орай жыл сайын фестиваль өткізіледі.
Ас мәзірі
Бánh khọt – кішкентай дөңгелек тұзды кеспелер. Вунг Тауда олардың одан да хрустяқты, үстіне креветка қосылған әртүрлілігі бар. Бánh xèo Vũng Tàu – ешқайдада таба алмайтын ерекше дәмімен танымал кеспелер. Олардың құрамына күріш ұны, креветка, шошқа еті, бұршақ өскіндері кіреді, бірақ оның ең басты ерекшелігі – жаңа тауық жұмыртқасынан жасалған хрустяқты қабығы мен пияз және саңырауқұлақтарға толы ішкілігі.
Көлік
Хо Ши Мин қаласынан Вунг Тауға автомобиль жолымен (51А тас жолы) шамамен екі сағатта, жылдамдықты пароммен екі жарым сағатта, ал тас жолмен бір жарым сағатта жетесіз.