Грузия сайлаулары: конституциялық өзгерістер мен саяси дағдарыстар
Elections in Georgia (country)
Грузия сайлаулары: Парламент (150 депутат), президенттік сайлаулар, конституциялық өзгерістер (2024-ке дейін). Жаңа сайлау жүйесі, мандаттар санын білуге болады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грузиядағы мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлаулар
Political elections for public offices in Georgia
Грузияның бірпалаталы Парламенті 150 мүшеден тұрады, олар сайлау арқылы төрт жылдық мерзімге сайланады. Соңғы президенттік сайлау 2018 жылдың қазан айында өткізілді, себебі 2024 жылы күшіне енетін конституциялық өзгерістерге байланысты, ал одан кейін президентті сайлаушылардың парламенттік коллегиясы бес жылға сайлайды. 2017 жылы бастау алған конституциялық өзгерістер сериясы 2018–2024 жылдар аралығындағы президенттік мерзімді бір реттік, алты жылдық өтпелі мерзім деп белгіледі. Басқа да маңызды жүйелік өзгерістерге 2024 жылға дейін 5% шегі бар толық пропорционалдық жүйеге көшу кірді.
The single chamber Parliament of Georgia has 150 members, elected for a four year term through elections. The last presidential elections were held in October 2018 due to constitutional changes taking effect in 2024, after which the president will be elected for a five year term by a parliamentary college of electors. The series of constitutional changes, initiated in 2017, stipulated a one time transitional presidential term of six years for 2018–2024. Other major systemic changes included a move to a fully proportional system by 2024 with a 5% threshold.
Өмірбаян
2017 жылғы конституциялық өзгеріс кезінде 150 орындық грузин парламенті 77 орындық пропорционалдық өкілдік (5% шегі) және 73 бірмандаттық округтерді қамтитын аралас жүйе бойынша сайланды. Пропорционалдық жүйеге көшуге қатысты қысым 2016 жылғы парламент сайлауынан кейін күшейді, онда үкіметтік «Грузин арманы» партиясы 150 орынның 115-ін алып, конституциялық көпшілікті (75%) құрады, ал жалпы дауыс үлесі 48,7% болды. Парламенттегі басымдықтарын 73 бірмандаттық округтің 71-ін жеңіп алу арқылы қамтамасыз етті. 2016 жылдың соңында үкіметтік «Грузин арманы» партиясының депутаттары, парламенттік және парламенттік емес оппозиция, заңгерлер және азаматтық қоғам өкілдері конституциялық реформаны әзірлеу үшін құрылған мемлекеттік комиссияға мүше болды. Реформалар 2020 жылға толық пропорционалдық жүйеге өтуді ұсынды. Алайда, 2017 жылғы процесте үкіметтік «Грузин арманы» партиясы конституциялық ұсыныстарды бір жақты түрде өзгертіп, сайлау жүйесін 2024 жылға дейін кейінге шегерді, бұл отандық және халықаралық сынға ұшырады. Бұл мәселе келесі жылдары да даулы болып қала берді. 2019 жылдың жазында Грузияда өткен наразылық акциялары 2020 жылғы парламент сайлауы үшін толық пропорционалдық жүйеге өтуді талап етті, нәтижесінде «Грузин арманы» партиясының төрағасы Бидзина Иванишвили осы талапты қабылдады. Бірақ 2019 жылдың қарашасында парламент мүшелерінің бір бөлігі сайлау жүйесін өзгерту туралы заң жобасына қарсы дауыс берді, бұл жаңа наразылықтарға әкелді. Бұл саяси дағдарысқа ұласты, онда ЕО және АҚШ делдалдық рөл атқарды. Нәтижесінде, 2020 жылғы сайлау үшін сайлау кодексі 120 пропорционалды (1% шегі, бұрынғы 3% шегінен төмендетілді) және 30 бірмандаттық округтерді қамтитын аралас жүйеге өзгертілді. Сондай-ақ, партиялардың парламентте көпшілік құруы үшін дауыстардың кемінде 40% алуы міндетті болды. 2020 жылғы сайлауда үкіметтік «Грузин арманы» партиясы жеңіске жетті, бірақ оппозиция сайлаудың нәтижелері бұрмаланғанын мәлімдеп, тағы бір саяси дағдарыстың туындауына себеп болды. Оппозициялық депутаттар парламенттік мандаттарын қабылдаудан бас тартты. Еуропалық делдалдық күш-жігері 2021 жылдың сәуірінде оппозиция мен үкіметтік партиялар арасында келісімге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Келісімде егер «Грузин арманы» партиясы 2021 жылғы қазан айындағы жергілікті сайлауда 43% -дан аз дауыс жинаса, мерзімінен бұрын сайлау өткізу қарастырылды, сондай-ақ басқа да сайлау реформалары мен билік бөлісу шарттары да бекітілді. Көптеген партиялар келісімге қол қойды, ал оппозициялық депутаттар бұрын бас тартқан парламенттік мандаттарын қабылдады. Алайда, үкіметтік «Грузин арманы» партиясы 2021 жылғы қазан айындағы жергілікті сайлауға екі ай қалғанда келісімнен бас тартты.
At the time of the 2017 constitutional change, the 150 seat Georgian parliament was elected through a mixed system of 77 seats by proportional representation (5% threshold) and 73 single seat majoritarian constituencies. The pressure for a change to a more proportional system started after the 2016 parliamentary election when ruling Georgian Dream garnered 115 out of 150 seats, clearing the constitutional majority of 75%, while it had an overall vote share of 48.7%. Their parliamentary supermajority was driven by winning 71 out of 73 majoritarian constituencies. Ruling Georgian Dream MPs, parliamentary and extra parliamentary opposition, legal experts and civil society organizations became member of the State Commission at the end of 2016, which was tasked with drafting constitutional reform. The reforms proposed a change to a fully proportional system for 2020, among other things, but during the process in 2017 ruling Georgian Dream unilaterally changed the constitutional proposals by postponing the electoral transition an election cycle to 2024, inciting national and international criticism. This remained a divisive issue in the following years. In summer 2019 protests in Georgia demanded once more a change to a fully proportional system for the 2020 Georgian parliamentary election which secured a promise from Georgian Dream party leader Bidzina Ivanishvili to do so. In November 2019, however, individual members of parliament voted against a bill to change the electoral system, sparking renewed protests. This eventually led to a political crisis in which EU and U. S. mediated. Ultimately, the election code was changed for the 2020 elections to a mixed system of 120 proportional (1% threshold, lowered from a one off 3%) and 30 single seat majoritarian constituencies. It also barred any party to claim a majority of seats in the Parliament if they receive less than 40% of votes. The 2020 elections were swiftly won by ruling Georgian Dream, under strong protest of the opposition which claimed the elections were rigged, sparking yet another political crisis. The opposition MPs refused to take up their parliamentary mandates. European mediation efforts eventually led in April 2021 to an agreement between opposition and governing parties, which most importantly stipulated snap elections if the ruling Georgian Dream party would garner less than 43% of the vote in the October 2021 local elections, among other electoral reforms and power sharing conditions. Most parties signed the agreement, and elected opposition MPs took up their parliamentary mandate, which they had refused until then. Ruling Georgian Dream however withdrew from the agreement two months before the October 2021 local elections.
Статистика
1990 жылдан бері Грузияда 33 сайлау өтті, оның сегізі президенттік, оны парламенттік, сегізі Аджарияның Жоғарғы Кеңесі, ал жетісі жергілікті сайлаулар болды; сондай-ақ бір референдум мен бір плебисцит те өткізілді. 1991 жылғы 26 мамырда өткен президенттік сайлауға ең көп сайлауға қатысуға құқылы азамат (3 594 810) қатысты; сол күні ең көп дауыс бергендердің саны 2 978 247 құрады. 2008 жылғы 21 мамырда өткен парламенттік сайлауда Орталық сайлау комиссиясы (ОСК) ең көп бақылаушыны (1848 халықаралық және 13 195 жергілікті ұйым) тіркеді.
Since 1990, there have been 33 elections conducted in Georgia, of which eight have been presidential, ten have been parliamentary, eight have been Supreme Council of Adjara, and seven have been local; there has also been one referendum and one plebiscite. The highest recorded number of eligible voters (3,594,810) participated in the presidential elections held on May 26, 1991; on the same occasion, the highest numeric turnout was recorded with 2,978,247 voters. The largest number of observers (1848 international and 13,195 local organizations) were registered by the CEC for parliamentary elections on May 21, 2008.