Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Асыл текті отбасы; Савой үйінің кіші тармағы
Noble family; cadet branch of the House of Savoy
Савой үйінің Кариньяно тармағы (; ) Савой үйінің кіші тармағы ретінде пайда болды. Оны 1596–1656 жылдары өмір сүрген итальяндық әскери қолбасшы, Савой герцогы Карл Эммануэль I-нің бесінші ұлы Кариньяно ханзадасы Томас Франциск құрған. Оның ұрпақтары Франция сарайында шетелдік ханзадалар ретінде қабылданды, олардың кейбіреулері жоғары лауазымдарда болды. Савой әулетінің басты тармағы тоқырағаннан кейін, олар 1831 жылдан 1861 жылға дейін Сардиния патшалары, ал 1861 жылдан бастап 1946 жылы династия құлағанға дейін Италия патшалары болып билік етті. Савой-Кариньяно отбасы сонымен қатар Испания мен Хорватияға бір-бір король, ал Болгария мен Португалияға патшайымдар берді.
The House of Savoy Carignano (; ) originated as a cadet branch of the House of Savoy. It was founded by Thomas Francis, Prince of Carignano (1596–1656), an Italian military commander who was the fifth son of Charles Emmanuel I, Duke of Savoy. His descendants were accepted as princes étrangers at the court of France, where some held prominent positions. Upon the extinction of the main Savoy line they eventually came to reign as kings of Sardinia from 1831 to 1861, and as kings of Italy from 1861 until the dynasty's deposition in 1946. The Savoy Carignano family also, briefly, supplied a king each to Spain and Croatia, as well as queens consort to Bulgaria and Portugal.
Шығу тегі
Туринде дүниеге келген Томас Франциск Савойский, Савой герцогы Карл Эммануэль I-нің бес заңды ұлының ең кішісі болды. Әлі жас шағында ол Испания патшасының қызметінде Италияда әскер қатарында болды. Бұрынғы билік жылдарында Савойдың кіші ұлдарына Швейцарияда (Женевуа, Во), Италияда (Аоста) немесе Францияда (Немур, Брес) бай иеліктер берілгенімен, Савой герцогтары мұның өзінің күшеюіне кедерілтіретінін, сондай-ақ династиялық талас-тартыстар мен аймақтық бөліністерді тудыратынын байқады. Томас Франциске ағалары ғана емес, Карл Эммануэльдің жиырма бір баласының бірі болды. Олардың тек тоғызы ғана заңды туған, ал қалғандары, жесір герцогтің асыл әйелдерінен туған ұлдары, әкесінің тірі кезінде кеңнен қамтамасыз етілген немесе күйеулікке шығарылған сияқты. Кариньяно феодалы 1418 жылдан бері Савойларға тиесілі болды, және оның Пьемонттың бір бөлігі екендігі, Туриннен оңтүстікке қарай жиырма шақырымдай жерде орналасқандығы, Томас үшін бұл тек атақты "князьдық" болуы мүмкін еді, ол тәуелсіздікке де, айтарлықтай кіріске де ие болмады. Маңызды мұра алудың орнына, Томас 1625 жылы Сосонс графы Людовиктің қарындасы және мұрагері Мари де Бурбонға үйленді, ол 1641 жылы кардинал Ришельеге қарсы бүлік ұйымдастырғаны үшін қаза тапты.
Born in Turin, Thomas Francis of Savoy was the youngest of the five legitimate sons of Charles Emmanuel I, sovereign Duke of Savoy, by his wife, Catherine Micaela of Spain (daughter of King Philip II of Spain and his consort, Elizabeth of Valois, a French princess). While still a young man, he bore arms in Italy in the service of the King of Spain. Although in previous reigns, younger sons of Savoy had been granted rich appanages in Switzerland (Genevois, Vaud), Italy (Aosta), or France (Nemours, Bresse), the Savoy dukes found that this inhibited their own aggrandizement while encouraging intra dynastic strife and regional secession. Not only did Thomas Francis have older brothers, but he was just one of the twenty one acknowledged children of Charles Emmanuel. While only nine of these were legitimate, the others, being the widowed duke's offspring by noble mistresses, appear to have been generously endowed or dowered during their father's lifetime. The fief of Carignano had belonged to the Savoys since 1418, and the fact that it was part of Piedmont, only twenty kilometers south of Turin, meant that it could be a "princedom" for Thomas in name only, being endowed neither with independence nor revenues of substance. Instead of receiving a significant patrimony, Thomas was wed in 1625 to Marie de Bourbon, sister and co heiress of Louis, Count of Soissons, who would be killed in 1641 while fomenting rebellion against Cardinal Richelieu.
Франция
Осы мұраны күтіп, Томас Франциск пен Мария өздерін ағасының герцогтік астанасы Туринде емес, Парижде тұрып, Мария король Людовик XIII-нің екінші туысы болғандықтан, принцесса ду санның жоғары дәрежесін иеленді. Томас Франциск биліктегі монархтың ұлы ретінде француз сарайындағы шетелдік принцтердің арасында бірінші орынға ие болатыны туралы келісімге келді — бұл тіпті бұрынғы күшті Гиз үйінен де жоғары дәреже болды, олардың Лоррейн герцогымен туыстығы одан да алыс еді. Франция Франко-Испания соғысын (1635–59) бастағанда, Томас Франциск испандық Нидерландыдағы Филипп IV-тің інісі, кардинал Инфанте Фердинандтың қол астында қызмет етті. Савойлықтар француздармен бірге соғысқа тартылды, сондықтан Томас Франциск өз отанына қарсы күресті. Ол толық жеңіліске ұшырады, оның әскерінің барлығы өлтірілді, тұтқындалды немесе шашырап кетті — әскери жеңілістердің үзіліссіз тізіміндегі алғашқы жеңіліс. Ол Намюрде қалдықтарын қайта жинап, содан кейін француз және голланд әскерлерінің басым күштерінен шегінді; және ол науқанның қалған бөлігін Фердинандпен бірге өткізген болуы мүмкін. 1636 жылы Томас Франциск кардинал Инфанте Фердинандпен бірге испандық Нидерландыдан Францияға ірі шабуыл үшін бірлескен испан-империялық армияны ұйымдастырды. Шабуыл бастапқыда өте сәтті болды және Парижге жетуге мүмкіндік берді, онда үлкен үрей болды; егер Фердинанд пен Томас алға жылжи берсе, соғысты осы сәтте аяқтауға болатын еді, бірақ екеуі де Парижге қарай жалғастыру тым қауіпті деп ойлады, сондықтан олар шабуылды тоқтатты. Науқанның кейінірек кезеңінде Томас империялық генерал Оттавио Пиколоминимен келіспеушіліктерге тап болды, ол испан командирі ретінде принцтің бұйрықтарын қабылдаудан бас тартты, өйткені оның империялық әскері тәуелсіз күш екенін мәлімдеді. Осы жылы, оның қайын інісі Луи де Бурбон, Сойссон графы Кардинал Ришельеге қарсы жасаған сәтісіз қастандықтан кейін Франциядан қашқанда, Томас Франциск Сойссон мен испандықтар арасындағы келіссөздерде делдалдық рөл атқарды, нәтижесінде граф пен Испанияның Филипп IV арасында 28 маусымда 1637 жылы ресми одақ жасалды — бірақ бір ай ішінде Сойссон Франциямен қайтадан келісімге келді. 1638 жылы Томас испандық Фландрияда қызмет етіп, француз қоршауына қарсы Сент-Омер қаласын қорғауға көмектесті.
In anticipation of this inheritance, Thomas Francis and Marie did not establish themselves at his brother's ducal capital, Turin, but dwelt in Paris, where Marie enjoyed the exalted rank of a princesse du sang, being a second cousin of King Louis XIII. It was arranged that Thomas Francis, as son of a reigning monarch, would hold the rank of first among the princes étrangers at the French court — taking precedence even before the formerly all powerful House of Guise, whose kinship to the sovereign Duke of Lorraine was more remote. When France launched the Franco Spanish War (1635–59), Thomas Francis served under the Cardinal Infante Ferdinand, brother of Philip IV in the Spanish Netherlands. Savoy was reluctantly dragged into the fighting alongside the French, consequently Thomas Francis was, strictly, fighting against his own homeland. He was completely defeated and his army entirely killed, captured or scattered the first in an unbroken career of military defeats. He managed to rally the remnants at Namur, then retreated before the numerically superior French and Dutch forces; and he probably served the rest of the campaign with Ferdinand. In 1636, Thomas Francis served with the Cardinal Infante Ferdinand who organised a joint Spanish Imperialist army for a major invasion of France from the Spanish Netherlands. The invasion was initially very successful, and seemed capable of reaching Paris, where there was a great panic; if Ferdinand and Thomas had pushed on, they might have ended the war at this point, but they both felt that continuing to Paris was too risky, so they stopped the advance. Later in the campaign, Thomas had problems with the Imperialist general Ottavio Piccolomini, who refused to accept orders from the Prince as a Spanish commander, arguing that his Imperialist troops were an independent force. In this year, when his brother in law Louis de Bourbon, comte de Soissons fled from France after his failed conspiracy against Cardinal Richelieu, Thomas Francis acted as intermediary between Soissons and the Spanish in negotiations which led to a formal alliance between the count and Philip IV of Spain concluded 28 June 1637 although within a month Soissons had reconciled with France. In 1638, Thomas served in Spanish Flanders, helping to defend the fortress city of Saint Omer against a French siege.
Пьемонт азаматтық соғысы
1638 жылдың соңында Савойяның регенті Кристинаға қарсы әрекет ету үшін испандықтардың қолдауын іздегеннен кейін, Томас 1639 жылдың басында испандық Миланға сапар шекті және испандық әскермен бірге Пьемонтқа басып кірді, онда көптеген қалалар оны құшақ жайып қарсы алды. Ол Ториноны алаялықпен басып алды, бірақ француздар оның цитаделін бақылауда қалды. 1640 жылы ол көп деңгейлі Торино қоршауында қаланы ұстап тұрды. Регент және француздармен бірнеше рет келіссөздер жүргізгеннен кейін, Томас Фрэнсис 1642 жылдың бірінші жартысында екеуімен де бейбітшілікке келді, ойсырамай жақын арада тарап өтті және испандарға қарсы француздармен күресін бастады.
After seeking Spanish support late in 1638 for action against the Regent Christine of Savoy, Madame Royale, Thomas went to Spanish Milan early in 1639, and alongside Spanish forces invaded Piedmont, where many towns welcomed him. He took Turin by knavery, but the French continued to control its citadel. In 1640, he held the city in the multi layered Siege of Turin. After repeated bouts of negotiations with the Regent and the French, Thomas Francis made peace with both in the first half of 1642, unblushingly changed sides, and started fighting with the French against the Spaniards.
Франциямен қызмет
1642 жылдың қалған бөлігінде және 1643 жылғы науқандардың бір бөлігінде Томас Франсис савойлық әскерлерге қолбасшылық етіп, Генри II д’Орлеан, Лонгвиль герцогінің басшылығымен француз әскерімен бірге испандарға қарсы, көбінесе Пьемонт/Милан шекарасында соғысты. Лонгвиль үйге шақырылғаннан кейін, ол оның орнына одақтас әскерлердің бас қолбасшысы болды, ал Генри де ла Тур д’Овернь, Тюрен виконты оның оң қолбасшысы болды. (Томас Франсиске жоғары қолбасшылық тек тегінің арқасында берілді; бірнеше жылдан кейін тағы бір француз генералы, ду Плессис Праслин, француз маршалдары тек әлеуметтік жағдайы бойынша жоғары тұрған адамның басшылығында ғана қызмет ететінін айтты, ал Томас француз және испан патшалық отбасыларымен туыс болғандықтан жалғыз үміткер болды.) Жаздың соңында Томас Франсис пен Тюренн ауыр сырқатқа шалдығып, ду Плессис Праслин уақытша қолбасшылыққа өтті. Томас Франсис 1644 жылы Сантья мен Астиді басып алып, біріккен әскерлерге қайтадан басшылық етті; ол Финале Лигурені де алуға тырысты, бірақ бұл әрекеттен бас тартты, себебі бұл құнды порт савойлықтардың емес, француздың бақылауында қалуы мүмкін деп қорқыды. 1645 жылы, енді ду Плессис Праслинмен бірге қолбасшылық ете отырып, Вигеваноны басып алды және Мора өзенінде оның шегінуіне кедергі келтіруге тырысқан испандықтарды жеңді, бұл оның соғыс алаңындағы ең үлкен жетістігі болды. 1646 жылы Томас Франсис тосканалық бекіністерді басып алуға жіберілген француз экспедициясына қолбасшылық етті, содан кейін оңтүстікке қарай Неапольге жорықтап, испандарды қууға және патшалық тағына отыруға тиіс болды. Бірақ экспедиция кешігіп шықты, ол Орбетеллоны қоршағанда, француз флоты испандықтармен жеңіліске ұшырады және ол қоршауды көтеруге және қиын шегінуді жүргізуге мәжбүр болды, ол нашар орындалды. 1647 жылғы науқанда Томас Франсис француз генералымен бірге Солтүстік Италияға, жаңадан Франциямен одақтасқан және Миландығы испандықтарға қарсы «екінші майдан» ашқан Модена герцогі Франческо I д’Эстемен жұмыс істеуге жіберілген әскерлерге қолбасшылық еткені айтылады. Бірақ Мазарин Томасты тек Пьемонтта қалдырса, князьтың толқымасыз мінезі көбірек проблема тудырады деп қорқып, оны тағайындағанын мойындады. 1654 жылдың қаңтар айында, бұрынғы көтерілісші көшбасшы Людовик II де Бурбон, Конде принціне тиесілі салтанатты лауазымдардың соңғысы жойылған кезде, Томас Франсис принці Ұлы Мастер болып тағайындалды. Франко-испан соғысы Солтүстік Италияда жалғасып жатты, ал 1654 жылдың соңында қазіргі француз командирі Грансиге қарсы савойлықтардың наразылығының күшеюі жаңа одақтас бас қолбасшыны іздеуге әкелді; француздар Йорк герцогін (кейін король Джеймс II) жібергісі келді, бірақ ол да Туринге қабылданбады, сондықтан Томас Франсис бірлескен қолбасшы болып тағайындалды, бірақ оның әйелі Францияда оның жақсы мінез-құлқы үшін кепіл ретінде ұсталып тұрды. 1654 жылдың 16 желтоқсанында ол Туринге келді, француз әскерлері оны салтанатты түрде қарсы алды және герцог Карл Эммануэль күтпеген жерден достықпен қарсы алды. 1655 жылғы науқаннан кейін Томас Франсис Туринге оралды, ол келесі қаңтарда қайтыс болды.
For the rest of 1642 and part of the 1643 campaigns, Thomas Francis commanded Savoyard forces fighting alongside the French under Henri II d'Orléans, duc de Longueville against the Spanish, generally along the Piedmont/Milan border; when Longueville was recalled home, he succeeded him as allied commander in chief, with Henri de la Tour d'Auvergne, Vicomte de Turenne as his second in command. (Thomas Francis was given the supreme command only because of his birth; another French general, du Plessis Praslin, noted a few years later that French marshals would only serve under someone who was superior to them in social rank, and Thomas, with his blood relationship to the French and Spanish royal families, was the only candidate.) By late summer, both Thomas Francis and Turenne were seriously ill and du Plessis Praslin was in temporary command. Thomas Francis led the joint armies again in 1644, taking Santya and Asti; he also tried to take Finale Ligure, but gave up the attempt, apparently because he feared this valuable port would end up under French control rather than Savoyard. In 1645, now commanding with du Plessis Praslin, he took Vigevano, and repulsed a Spanish attempt to block his withdrawal at the River Mora, the nearest he ever came to a success in the field. In 1646, Thomas Francis was put in command of the French expedition sent south to take the Tuscan forts, after which he was to advance further south to Naples, drive out the Spanish and put himself on the throne of the kingdom; but the expedition set off late, and when he besieged Orbetello, the supporting French fleet was defeated by the Spanish and he was forced to raise the siege and conduct a difficult retreat, which he performed poorly. In the 1647 campaign, Thomas Francis is mentioned as commanding alongside the French general in the forces sent across north Italy to work with the Duke of Modena Francesco I d'Este who had just allied with France and opened up a 'second front' against the Spaniards in Milan, though Mazarin confessed that he had appointed Thomas only because he feared that, if left behind in Piedmont, the Prince's restless spirit would make more trouble. In January 1654, when the last of the ceremonial offices formerly belonging to the rebel leader Louis II de Bourbon, Prince de Condé were disposed of, Prince Thomas Francis was made Grand Maitre. The Franco Spanish war had been continuing in north Italy, and late in 1654, increasing Savoyard hostility to the current French commander Grancey led to a search for a new allied commander in chief; the French would have preferred to send the Duke of York (later King James II), but he too was unacceptable to Turin, so Thomas Francis was appointed as joint commander though his wife was held in France almost as a hostage for his good behaviour. On 16 December 1654 he arrived in Turin, to a ceremonial welcome by the French troops and an unexpectedly friendly reception by Duke Charles Emmanuel. After the 1655 campaign, Thomas Francis returned to Turin where he died the following January.