Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұрынғы түрме және нацистік концлагерь Варшава, Польша.
Former prison and Nazi concentration camp in Warsaw, Poland
Gęsiówka – Польшаның Варшава қаласындағы Gęsia ("Аққу") көшесінде болған, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс оккупациясы тұсында нацистік концлагерьге айналған түрме. 1945–1956 жылдары Gęsiówka түрме және еңбек лагері ретінде жұмыс істеді, бастапқыда Кеңес Одағының Ішкі істер халық комиссариаты (НКВД) Польшаның Отандық армиясының мүшелерін және Польшаның жаңа сталиндік режиміне қарсы болғандарды қамады, кейін Польшаның коммунистік құпия полициясы басқарды.
Gęsiówka is the colloquial Polish name for a prison that once existed on Gęsia ("Goose") Street in Warsaw, Poland, and which, under German occupation during World War II, became a Nazi concentration camp. In 1945–56 the Gęsiówka served as a prison and labor camp, operated first by the Soviet NKVD to imprison Polish resistance fighters of the Home Army and other opponents of Poland's new Stalinist regime, then by the Polish communist secret police.
Тарих
Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Гесйовка Гессия көшесінде (қазіргі Аниелевича көшесі), Окопова көшесімен қиылысының жанында және Окопова көшесіндегі еврей зиратының маңында Польша армиясының әскери түрмесі болды. 1939 жылдан бастап, Польшаның неміс оккупациясымен бірге, ол неміс қауіпсіздік полициясының қайта тәрбиелеу лагеріне (Arbeitserziehungslager der Sicherheitspolizei Warschau) айналды. 1943 жылы түрме көбінесе Польшадан басқа елдерден, әсіресе Грекия мен Венгриядан келген еврей тұтқындары үшін концентрациялық лагерьге айналдырылды. Лагерь жұмыс істеген кезеңде, Варшава концентрациялық лагері деп белгілі болған лагерьде шамамен 8000–9000 тұтқын орналасты, олар құл еңбегімен шұғылданды. Лагерьде, лагерден өлім науқаны кезінде, Варшава көтерілісі кезінде және көтерілістен кейін жасырынып жүргенде 4000-нан 5000-ға дейін тұтқынның қаза болғаны есептеледі. Бұрынғы Гесйовка түрмесінің орнында қазір Польша еврейлері тарихы мұражайы – POLIN орналасқан.
Before World War II, the Gęsiówka was a Polish Army military prison on Gęsia Street (now Anielewicza Street), near the intersection with Okopowa Street and the Okopowa Street Jewish Cemetery. Beginning in 1939, with the German occupation of Poland, it became a re education camp of the German security police (Arbeitserziehungslager der Sicherheitspolizei Warschau). In 1943 the prison was turned into a concentration camp, mostly for Jewish prisoners from countries other than Poland, particularly from Greece and Hungary. Over the course of its operation, the camp, known as the Warsaw concentration camp, housed an estimated 8,000–9,000 prisoners, who were engaged in slave labor. 4,000 to 5,000 prisoners are estimated to have died in the camp, during the death march from the camp, during the Warsaw Uprising, and while in hiding after the Uprising. The former Gęsiówka prison is now the site of the POLIN Museum of the History of Polish Jews.
Варшава көтерілісі кезінде азат ету
1944 жылдың 5 тамызында Варшава көтерілісі басталғанда, Рышард Бялус пен Евгений Стасиецкий басқарған, Үй армиясының Радослав тобына қарасты "Зошка" барлаушы батальоны Гессиовка лагеріне шабуыл жасады, оны немістер таратып жатқан болатын. 2 тамызда поляк көтерілісшілері тарапынан алынған және Вацлав Микута басқаратын "Зошканың" жаңадан құрылған броньды взводына берілген екі "Panther" танкысінің бірі – "Магда", шабуылды бас қаруымен қолдады. Бір жарым сағатқа созған шайқаста СД күзетшілерінің көп бөлігі қаза тапты немесе тұтқынға алынды, бірақ бірқатары Павиак түрмесіне қашып кетті. Шабуыл кезінде екі ғана поляк жауынгері қаза тапты. 1943 жылы немістер Варшава геттосын жойғаннан кейін, құлдық еңбекке тартылған және 1944 жылдың шілдесінде Гессиовка лагерінің көп бөлігі эвакуацияланғаннан кейін қалған 348 еңбекке қабілетті еврей тұтқыны өлместен құтқарылды. Көптеген еврей тұтқындары көтерілісшілер қатарына қосылды, ал келесі тоғыз аптадағы шайқаста олардың көпшілігі, сондай-ақ оларды азат етушілердің көп бөлігі ( "Зошка" батальоны көтерілісте құрамының 70% -ын жоғалтты) қаза тапты.
On 5 August 1944, early in the Warsaw Uprising, the "Zośka" scouting battalion of the Home Army's Radosław Group, led by Ryszard Białous and Eugeniusz Stasiecki, attacked the Gęsiówka camp, which was being liquidated by the Germans. Magda, one of two Panther tanks that had been captured by Polish insurgents on 2 August, and assigned to Zośka's newly formed armour platoon commanded by Wacław Micuta, supported the assault with fire from its main gun. In the one and a half hour battle, most of the SD guards were killed or captured, though some fled toward the Pawiak prison. Only two Polish fighters were killed in the attack. Rescued from certain death were 348 able bodied Jewish prisoners who had been retained by the Germans as slave labour after the Germans' 1943 liquidation of the Warsaw Ghetto and had been left behind after the evacuation of most of the Gęsiówka camp's inmates in July 1944. Many of the Jewish prisoners joined the ranks of the insurgents, and most were killed in the next nine weeks of fighting, as were most of their liberators (the "Zośka" battalion lost 70% of its members in the Uprising).
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
1945 жылдың қаңтар айында Гесйовканы Кеңес Одағының Ішкі істер халық комиссариаты (НКВД) Польшаның Отандық армиясының қатысушыларын және Польшаның жаңа сталиндік режиміне қарсы болғандарды қамауға пайдаланды, олар онда қорқынышты жағдайда ұсталды. Сол жылдың соңында Польша коммунистік құпия полициясы лагерь әкімшілігін өз қолына алып, 1956 жылға дейін оны қылмыстық және саяси тұтқындар, соның ішінде «сынып жаулары» деп аталатын адамдар үшін түрме және еңбек лагері ретінде пайдалануды жалғастырды.
In January 1945 Gęsiówka was used by the Soviet NKVD to imprison Polish resistance fighters of the Home Army and other opponents of Poland's new Stalinist regime, who were kept there in appalling conditions. The Polish communist secret police took over the administration of the camp later that year and continued to use it as a prison and labour camp for criminal and political prisoners, including so called "class enemies", until 1956.
Гесьовканы азат ету ескерткіші
Гессиовка 1960 жылдары қиратылған. Оның бұрынғы өмір сүргендігі туралы жалғыз көрінетін дәлел – 1944 жылы лагердің азат етілуін еске алатын Анилевича көшесі, 34-ші үйдің қабырғасындағы тақташа. Ескерткіш 1994 жылы Варшава көтерілісінің елу жылдығына орай ашылды. Вацлав Микута, Зошка батальонының бронетанкті взводының командирі, рәсімде мынадай сөздер айтты:
The Gęsiówka was demolished in the 1960s. The only visible evidence of its previous existence is a plaque, on the wall of 34 Anielewicza Street, commemorating the camp's 1944 liberation. The memorial was unveiled during the commemoration of the fiftieth anniversary of the Warsaw Uprising in 1994. Wacław Micuta, commander of the armoured platoon of the Zośka battalion, said the following words at the ceremony:
27 шілдеде немістер Гессиовка лагерін Дахауға эвакуациялау туралы шешім қабылдады. 400-ден астам тұтқын, жүруге жарамсыздықтан, атылып өлтірді. Шамамен 4000 еврей шеруге шықты, бірақ олардың тағдыры белгісіз болды. Ал қазір Зошка батальоны осы лагерьдің алдында тұрды. Олар скауттардың жарғысын еске алды, онда әр скаут басқа әр адамға дос, ал басқа скаутқа – бауыр. Біздің барлық ниетіміз дереу шабуыл жасау болды, және бірнеше танкты жаулап алғандықтан, жағдай бұрынғыдан жақсырақ болды. Сондықтан біз төрт адам "Радославқа" (Варшаваның Вола ауданындағы бүлікші күштердің қолбасшысы Ян Мазуркевичке) рұқсат сұрап қайттық. Радослав сақ адам болды және нығайтылған бекіністерге тікелей шабуыл жасаудың қауіпті екенін ойлады. Бірақ ол шабуылға тартылатын күш аз болса және олар тек еріктілерден құралса, келісім берді. Біз шабуылды күтпеген жерден жасадық. Біздің танк өте тиімді болды, себебі лагердегі немістерде танкке қарсы қару болған жоқ. Басты қақпа қиратылғаннан кейін Фелек взводы ішке кірді.
On 27th July the Germans decided to evacuate the Gęsiówka camp to Dachau. More than 400 inmates, incapable of marching, were shot A column of about 4,000 Jews was marched off, but disappeared without trace. And now the Zośka battalion was standing in front of this camp. They remembered the Scouting Statute, which says that a scout is a friend to every other human being and a brother to every other scout. We all wanted to attack immediately and since we had captured a couple of tanks, the situation was rather better than in the previous days. So four of us went back to "Radosław" [Jan Mazurkiewicz, commander of the insurgent forces in Warsaw's Wola district] to ask for permission. Radosław was a cautious man and shared the view that the fortified positions should not be attacked frontally. But he agreed on condition that the attacking force be small in number and be composed entirely of volunteers We carried it off by surprise. Our tank was a great success because the Germans [in the camp] had no anti tank weapons. After the main gateway was destroyed Felek's platoon moved in
Ескерткіште поляк, еврей және ағылшын тілдерінде жазулар бар.
The memorial features inscriptions in Polish, Hebrew and English.