Варшава қаласына жасалған бомбалау шабуылдары (1939-1944)

Кіріспе

1939 және 1944 жылдардағы әскери шабуылдар сериясы Екінші дүниежүзілік соғыста Варшава қаласын бомбалау 1939 жылы Польшаға жасалған шабуыл кезінде Варшава қоршауында Германияның Люфтваффесі жүргізген әуе шабуылы науқанымен басталды. Бұған қоса, 1944 жылы Варшава көтерілісі кезіндегі неміс бомбалау шабуылдары да кірді. Соғыс барысында неміс әскерінің жаппай бомбалауы, ауыр артиллериялық оқтар және жоспарланған бұзу науқаны салдарынан қаланың шамамен 85 пайызы қирады.

Варшава қоршауы (1939)

1939 жылы Люфтваффе Польшаға шабуылды «Вассерканте» операциясымен бастады, 1 қыркүйекте Варшаваға жасалған әуе шабуылы. Төрт бомбалаушылар тобының бұл шабуылы төменгі бұлт жамылғысы және PZL P.11 истребительдерінің қарсыласуына байланысты тиімділігі шектеулі болды, олар 16 неміс ұшағын жоқ қылды, ал өздерінен 10 ұшақ жоғалтты. Алайда, поляк истребительдеріндегі ауыр шығындар 6 қыркүйекке қарай Варшаваның әуе қорғанысын 40 мм (24 зеңбірек), 75 мм (72 зеңбірек) және Варшава қорғаныс басшылығының көптеген авиацияға қарсы пулеметтеріне тапсырды. 8 қыркүйекте неміс әскері Варшаваға жақындағанда, 140 Junkers Ju 87 Stuka бомбалаушылары Висла өзенінің шығыс жағалауындағы қаланың бөліктеріне шабуыл жасады, ал басқа бомбалаушылар батыс шеткерідегі поляк әскерінің позицияларын бомбалады. 13 қыркүйекте Люфтваффе бомбалаушылары кең ауқымды өрттерді тудырды. Одан кейін қарсылық жалғасты, үгіт-насихат парақшалары таратылды. Соңында, 25 қыркүйекте сағат 08:00-де майор Вольфрам Фрайхерр фон Рихтхофеннің басшылығындағы Люфтваффе бомбалаушылары сол кездегі ең ірі әуе шабуылын жүргізді, 560 тонна жарылғыш және 72 тонна отты бомбалар тастады, сонымен қатар әскер бөлімдерінің ауыр артиллериялық оқ атуымен үйлестірді. Варшаваның орталық бөлігі қирады. Шамамен 1150 рейс жасалды, оның ішінде ескірген Junkers Ju 52/3m бомбалаушылары да болды, олар күні ішінде тасталған отты бомбалардың 13 пайызын құрады. Тек екі Ju 52 бомбалаушысы ғана жоғалды. «Қара Дүйсенбі» әуе шабуылы көбінесе шешуші болып көрсетілгенімен, толық сәттілікке жетпеді. Бомбалау поляктардың рухын түсірсе де, олардың капитуляциясына әкелмеді. Өрттен шыққан түтін мен көп мөлшердегі шаң нысаналарды жасырып, дәлдікті азайтты. Нәтижесінде Люфтваффе бомбалаушылары қаланың солтүстік-батыс шеткеріне орналасқан неміс жаяу әскерлерінің позицияларына бомбаларын тастады, бұл Люфтваффе және әскер командирлері арасында ашулы пікірталасқа әкелді. Тасталған тоннаж, нысанаға шамамен жеткізілу және шабуылдың қысқа мерзімі еуропалық ірі қалалар кейіннен бастан өткізген шабуылдардың қарқындылығына жақындауға мүмкіндік бермеді. Алайда, 26 қыркүйекте қала қорғанысындағы үш маңызды бекініс басып алынды, ал поляк гарнизоны 27 қыркүйекте капитуляцияланды. Халықаралық баспасөз 20 000-дан 40 000-ға дейін бейбіт тұрғындар қаза тапқанын хабарлады, бұл көрсеткіш 60 жылдан кейін де тарих кітаптарында сақталды. Нақты саны одан әлдеқайда төмен болуы мүмкін: Германиядағы Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең қатты бомбалау шабуылдарындағы қаза тапқандардың көрсеткіштерімен салыстырғанда, өлгендер саны 6000-нан 7000-ға дейін жетеді. Қаланың ғимараттарының 40 пайызы зақымданды, ал 10 пайызы қирады. Алайда, зақымның бір бөлігі әуе шабуылының нәтижесінде ғана емес, сонымен қатар жердегі артиллериялық оқ атудың салдарынан болды, оның ішінде неміс жаяу әскері мен бронетехникасы және поляк жаяу әскері мен артиллериясы арасындағы қатыгез көше шайқастары да болды. 25 қыркүйектегі шабуылдың мақсаты поляктардың рухын түсіріп, оларды капитуляцияға мәжбүр ету болды. 1939 жылғы соғыс заңдарына сәйкес Варшава қорғалған әскери нысана болып саналды және Люфтваффе шабуылы заңды әскери операция ретінде қарастырылуы мүмкін. 1939 жылдың соңында Варшава қоршауындағы ғимараттардың 10 пайызы қирады.

In 1939, the Luftwaffe opened the German attack on Poland with operation Wasserkante, an air attack on Warsaw on 1 September. This attack by four bomber groups was of limited effectiveness due to low lying cloud cover and stout Polish resistance by the PZL P.11 fighters of the Pursuit Brigade, which claimed down 16 German aircraft for the loss of 10 of their own. However, heavy losses in Polish fighter aircraft meant that by 6 September the air defense of Warsaw was in the hands of the 40 mm (24 guns), 75 mm (72 guns) anti aircraft guns and many anti aircraft machine guns of the Warsaw Defense Command. As the German Army approached Warsaw on 8 September 1939, 140 Junkers Ju 87 Stukas attacked the portions of the city on the east bank of the Vistula River and other bombers bombed the Polish Army positions in the western suburbs. On 13 September Luftwaffe level and dive bombers caused widespread fires. Further resistance was followed by propaganda leaflet drops. Finally, starting at 0800 on 25 September, Luftwaffe bombers under the command of Major Wolfram Freiherr von Richthofen conducted the largest air raid ever seen by that time, dropping 560 tons of high explosive bombs and 72 tons of incendiary bombs, in coordination with heavy artillery shelling by Army units. The center of Warsaw was badly damaged. Approximately 1,150 sorties were flown by a wide variety of aircraft, including obsolescent Junkers Ju 52/3m bombers, which dropped 13 percent of the incendiary bombs dropped on the day. Only two Ju 52 bombers were lost. Although commonly portrayed as being absolutely decisive, the Black Monday air attack was a mixed success. While the bombing lowered Polish morale, it did not cause the Polish surrender. Smoke from fires and large amounts of dust obscured targets and greatly reduced accuracy. As a result, Luftwaffe bombers dropped a significant amount of their bomb loads on German infantry positions in the northwest suburbs of the city, leading to acrimonious discussions between Luftwaffe and Army commanders. The tonnage dropped combined with only approximate delivery on target and the short duration does not begin to approximate the intensity of attacks major European cities were subsequently to suffer. However, on 26 September three key forts in the city defenses were captured, and the Polish garrison offered its surrender on 27 September German troops entered the city. The international press reported that 20,000 to 40,000 civilians were killed, figures that have remained in the history books sixty years later. The real number is likely far lower; calculating with the same casualty rates as the most lethal bombing raids in World War II in Germany, the number of dead amounts to 6,000 to 7,000. 40 percent of the buildings in the city were damaged and 10 percent of the buildings destroyed. However, some of the damage was the result of ground artillery fire and not solely caused by aerial bombing—including intense street fighting between German infantry and armor units and Polish infantry and artillery. The September 25 raid had the aim of breaking Polish morale and forcing a surrender. According to the laws of war in 1939, Warsaw was a defended military target and the Luftwaffe raid could be construed as a legitimate military operation. The Siege of Warsaw accounted for 10% destroyed buildings by late 1939.

Варшава көтерілісі (1944)

Люфтваффе поляк қарсыласы мен бейбіт тұрғындарға қарсы көптеген шабуылдар жасады. Әуе шабуылы нәтижесінде Варшаваның инфрақұрылымы да ауыр зақымдарға ұшырады, ал қираған аудандарда қатаң көшедегі шайқастар болды. 63 күнге созылған қырғи қабақ соғыстан кейін, Люфтваффе артиллериялық оққа тұтып, жүйелі түрде қирату арқылы 1945 жылдың қаңтарына дейін ғимараттардың 85-90% қиратылды.