Жаңа өсиеттегі Ниқолайлықтар ағымы

Кіріспе

Николаизм (Николаизм, Николаизм, Николационизм немесе Николаитизм деп те аталады) – Жаңа Өсиеттің Аян кітабында екі рет еске алынған ерте христиан сектасы. Оның жақтастары Николаиттер, Николаитан немесе Николаиттер деп аталды. Алғашқы христиан шіркеуінің бағыты бойынша олар еретиктер саналды. Аян 2:6 және 15 аяттарында олар Ефес және Пергам қалаларында белгілі болған. Бұл тарауда Ефес шіркеуі «Николаиттардың істерін жек көретіні үшін» мақталады, ал Пергам шіркеуіне: «Сендердің араларында Николаиттардың үйретімін ұстанатындар бар» деп айтылады. Грек тілінде олар Νικολαϊτῶν (Николаитон) деп аталады. Ириней, Тертуллиан, Александриялық Климент, Гипполит, Эпифаний және Теодорет сияқты алғашқы шіркеу әкелері бұл топты атап өтіп, Николай Диакон, Жеті Диаконның бірі, осы ерестің және сектаның авторы болды деп мәлімдеді.

Киелі кітап үзінділері

Жаңа Келісімде Николалықтар туралы Аян кітабының екінші тарауында айтылады. Бірақ сенің [Эфес шіркеуінің] құрметіне мынау жатады: сен Николаиттардың істерін жек көресің, мен [Иса] да оларды жек көремін. | Аян 2:6 NRSV

Бірақ саған [Пергама шіркеуіне] қарсы бірнеше нәрсе айтарым бар: сендердің араларыңда Балаамның ілімін ұстанушылар бар. Балаам Балаққа Израиль халқының алдына кедергі қоюды үйретті, осылайша оларға құрбандық етілген жалған құдайларға арналған тағам жеуге және жыныстық заңбұзулық жасауға себеп болды. Сондықтан сендердің араларыңда Николаиттардың ілімін ұстанушылар да бар. Осыдан өкініп, қайтыңдар. Әйтпесе, Мен жақын арада саған келіп, аузымнан шыққан қылышыммен олармен соғысамын. | Аян 2:14–16 NRSV

Севильдік Исидор

Соңғы Батыс шіркеуінің атасы - Севильский Исидор, ол 636 жылы "Этимологияларды" аяқтады. VIII кітапта "Шіркеу және ағымдар (De ecclesia et secta)" деп аталып, ол былай деп жазды: "Николаиттер (Николаита) Иерусалим шіркеуінің дияконы Николайдан аталған, ол Степан және басқалармен бірге Петірмен қасиеттілікке ие болды. Ол әйелінің сұлулығына байланысты оны тастап кетті, осылайша, қалаған адамдар онымен бірге бола алатын болды; бұл әдет уәждеуге ұласты, серіктестер кезекпен алмасып отырды. Иса оларды Аян кітабында (2:6) айыптап былай дейді: "Бірақ сенде осы бар, сен Николаиттардың істерін жек көресің".

Чиркінің тарихы туралы түсінік

Джон Генри Блант Киелі кітап жалған ілімдерді айыптайтынын, ал топты сипаттау үшін атаудың қолданылуы «осы ілімді ұстанған ерекше еретиктер тобы болғанын көрсетеді» деп көрсетеді. Аян кітабының 2-тарауында Иса Мәсіх шіркеулерге жіберген хаттары «бұл еретиктердің шіркеуден ресми түрде бөлініп шықпағанын және олар қауымнан қуылмағанын көрсетеді».

Джон Генри Бланттың антиномиялық түсіндірмесі

Көпшіліктің пікірінше, Николайлықтар 1 Коринфтіктер 6-дағы антиномиялық қателікке ұшыраған, бірақ бұл әлі дәлелденбеді. Осы түсінікті қолдайтын ғалымдардың бірі, Джон Генри Блант, Николайлықтар мен Балаамды салыстыру "айтылған жыныстық қатынас әдеттегі жағдайлардағы қылмыс емес, діни обрядтармен байланысты жыныстық қатынас екенін көрсетеді" деп санайды.

Көп әйел алу

Беда Николайдың басқа еркектерге әйеліне үйленуге рұқсат бергенін мәлімдейді. Томас Аквинский Николайдың көп әйел алуды немесе әйелдерді ортақ иеленуді қолдағанына сенген. Евсевий осы сектаның көп ұзамай жойылғанын айтты.

Антиохиялық Николай

Бірнеше шіркеу аталары николайлықтар терминін Антиохиялық Николайдан (Νικόλαος) шығарады, ол алғашқы жеті Диаконның бірі болған. Николай мен николайшылар арасындағы байланыстың мәні күмәнді болды. Кейбір ғалымдар бұл Диакон Николайдың өзі емес, басқа бір Николайдың діннен тайғанын айтады.

Ириней мен Гипполит

Ириней Николайдың олардың негізін қалаушы екеніне сенді. Нікөләталар – елшілер тарапынан диакондыққа алғашқы жеті кісінің бірі ретінде тағайындалған Николайдың ізбасарлары. Олар шексіз еркіндікпен өмір сүреді. Бұл адамдардың мінез-құлқы Иоаннның Апокалипсисінде анық көрсетілген, [олар] зина жасаудың және құдайларға шалынған нәрселерді жеудің маңызды еместігін үйретеді. Римдік Гипполит Николайдың ересиарх болғанын айтты (Барлық ерестерді жоққа шығару vii. 24). Александриялық Климент Николайды қорғады (Stromata ii. 20, iii. 4), Евсевий оны қабылдап, қайталады (Historia Ecclesiastica iii. 29).

Кесариялық Евсевий

Кесариялық Евсевий Николайлықтар мен Николай туралы тікелей айтады (оның Шіркеу тарихы III, 29), былай дейді: «Осы уақытта Николайлықтардың сектасы пайда болды және өте қысқа уақытқа созылды. Бұл туралы Жоханның Аян кітабында айтылған. Олар өздерінің сектасының авторы Николай екенін мақтанады, ол елшілермен бірге кедейлерге қызмет етуге тағайындалған диакондардың бірі болған». Евсевий Клименттің Николай мен оның әйелі туралы айтқанын қайталайды және оның еретиктер деп айыптағандар оның атын секталары үшін пайдаланады, себебі олар оның әйелін елшілерге көрсетуінің мәнін дұрыс түсінбейді және «соқырлықпен және ақымақтықпен жасалған нәрсені еліктеп, ұятсыз азғындыққа барады. Бірақ мен Николайдың басқа әйелмен қарым-қатынасы болмағанын және оның балаларына келсек, қыздары қартайғанша тазалығын сақтады, ал ұлы бұзылмады. Егер осылай болса, ол қызғанышпен сүйген әйелін елшілердің алдына әкелгенде, құштарлығынан бас тартқаны анық; ал «денеге зиян келтіру» деген сөздерді қолданғанда, ол ләззаттарға тойтарыс беруде өзін-өзі шектеуге шақырды. Себебі, менің ойымша, ол Құтқарушының бұйрығына сәйкес екі қожайынға қызмет етуді қаламады: ләззат пен Иемізге (Маттай 6:24; Лұқа 16:13). Сол кезде шындықты бұрмалауға тырысқандар туралы айтылды, бірақ оны айтуға кеткен уақыттан да аз уақыт ішінде ол толығымен жойылды». Евсевий (Шіркеу тарихы, IV, 7) өз еңбегінде Шайтанның мәсіхшілерге қарсы қуғын-сүргінді пайдалана алмағанын айтады, «ол түрлі жоспарлар ойлап тапты және шіркеумен күресуде басқа да әдістерді қолданды, жандарды құртудың құралы ретінде және құртудың қызметшісі ретінде қарапайым және алдамшы адамдарды пайдаланды. Олар дініміздің атын жамылып, оған сенетіндерді тозаққа түсірді, ал олардың жамандықтары арқылы құтқарылу жолынан адасып, имандылықты білмейтіндерді бұрыс жолға салатын болды». Ол ерестікті Киелі кітаптағы Симон Магтан (Елшілердің істері 8:9, 29) бастап, Менандр арқылы Антиохиялық Сатурнийге және Александриялық Василидке дейін жетеді. Иринейдің сөздерін келтіре отырып, Евсевий былай дейді: «Василид түсініксіз құпиялар деген желеумен қорқынышты аңыздар ойлап тапты және өзінің зұлым ережесінің шегін арттырды». Ол христиан авторы Агриппа Кастор туралы былай деп жазды: «Ол өзінің құпияларын ашып жатып, Василидтің Ізгі хабарға байланысты жиырма төрт кітап жазғанын, Баркабба мен Баркоф және басқа да болмаған пайғамбарларды ойлап тапқанын, сондай-ақ оларға таңғалу үшін варварлық есімдер бергенін айтады; сондай-ақ ол жалған тәңірлерге шалынған ет жеу және қуғын-сүргін кезінде сенімнен бас тарту бейтараптық екенін үйретті; және ол өзінің ізбасарларына Пифагор сияқты бес жыл үнсіздікті бұйырды. Осылайша зұлым рух осы қызметшілерді пайдаланып, олардың арқасында құрдымға кеткендерді құлдыққа түсірді, ал сенбейтіндерге Құдай сөзін жамандауға мол мүмкіндік берді, себебі олардың беделі христиандардың барлық руына ұят келтірді. Осылайша сол замандағы сенбейтіндердің арасында біз анамыз бен әпкемізбен заңсыз сауда жасап, азғын той-думанға қатысқанбыз деген жалған және ақымақ күдік тарады». Бұл жерде жалған тәңірлерге арналған құрбандыққа шалынған ет жеуге қатысты бей-жайлық туралы ілім және азғын жыныстық қатынас туралы ілім айтылады, бірақ Николайлықтар туралы ештеңе айтылмайды және Николайға ешқандай айып тағылмайды.

Eusebius of Caesarea speaks directly about the Nicolaitans and Nicolas (in his Church History iii, 29), saying "At this time the so called sect of the Nicolaitans made its appearance and lasted for a very short time. Mention is made of it in the Apocalypse of John. They boasted that the author of their sect was Nicolaus, one of the deacons who, with Stephen, were appointed by the apostles for the purpose of ministering to the poor." Eusebius repeats Clement's story about Nicolas and his wife and holds that those he decries as heretics are claiming his name for their sect because they misunderstand the context of his presentation of his wife to the apostles and are "imitating blindly and foolishly that which was done and said, [in order to] commit fornication without shame. But I understand that Nicolaus had to do with no other woman than her to whom he was married, and that, so far as his children are concerned, his daughters continued in a state of virginity until old age, and his son remained uncorrupt. If this is so, when he brought his wife, whom he jealously loved, into the midst of the apostles, he was evidently renouncing his passion; and when he used the expression, 'to abuse the flesh,' he was inculcating self control in the face of those pleasures that are eagerly pursued. For I suppose that, in accordance with the command of the Savior, he did not wish to serve two masters, pleasure and the Lord [Matthew 6:24; Luke 16:13]. So much concerning those who then attempted to pervert the truth, but in less time than it has taken to tell it became entirely extinct." Eusebius (in his Church History, iv, 7) held that as Satan was shut off from using persecution against Christians "he devised all sorts of plans, and employed other methods in his conflict with the church, using base and deceitful men as instruments for the ruin of souls and as ministers of destruction. Instigated by him, impostors and deceivers, assuming the name of our religion, brought to the depth of ruin such of the believers as they could win over, and at the same time, by means of the deeds which they practiced, turned away from the path which leads to the word of salvation those who were ignorant of the faith." He traces heresy from the biblical figure of Simon Magus (Acts 8:9 29) through Menander to both Saturnius of Antioch and Basilides of Alexandria. Following Irenaeus, Eusebius says "Basilides, under the pretext of unspeakable mysteries, invented monstrous fables, and carried the fictions of his impious heresy quite beyond bounds." He reports that Christian author Agrippa Castor "While exposing his mysteries he says that Basilides wrote twenty four books upon the Gospel, and that he invented prophets for himself named Barcabbas and Barcoph, and others that had no existence, and that he gave them barbarous names in order to amaze those who marvel at such things; that he taught also that the eating of meat offered to idols and the unguarded renunciation of the faith in times of persecution were matters of indifference; and that he enjoined upon his followers, like Pythagoras, a silence of five years. Thus it came to pass that the malignant demon, making use of these ministers, on the one hand enslaved those that were so pitiably led astray by them to their own destruction, while on the other hand he furnished to the unbelieving heathen abundant opportunities for slandering the divine word, inasmuch as the reputation of these men brought infamy upon the whole race of Christians. In this way, therefore, it came to pass that there was spread abroad in regard to us among the unbelievers of that age, the infamous and most absurd suspicion that we practiced unlawful commerce with mothers and sisters, and enjoyed impious feasts." Here a doctrine of indifference concerning eating meat sacrificed to idols is put forward along with a doctrine of licentious sex, but no mention of Nicolaitanes is made nor blame assigned to Nicolas.

Қазіргі сын

Кейінгі сыншылар арасында Котелериус Николайдың мінез-құлқына қатысты жағымды пікірге еңкейгендей көрінеді, Constit. Apost. vi. 8-ге түсіндірме жасай отырып, түрлі дереккөздерді келтіргеннен кейін. Эдвард Бертон Николайшылар терминінің шығу тегі белгісіз деп санайды және "Николай диакон олардың негізін қалаушы ретінде аталғанымен, оны қандай да бір әдепсіздікке кінәлауға жеткілікті дәлел жоқ" деген пікірде болды. Тиллемонтқа шіркеудің ешбір тармағы Николайды еске алуға құрмет көрсетпегені әсер еткен болуы мүмкін. Ол оған қарсы айғақтарға көбірек мән береді және Кассианның (Неандер де оған қосылады) сектаның негізін басқа Николай қалағандығы туралы мәлімдемесін дәйекті түрде жоққа шығарады. Тиллемонт, егер ол сектаның тікелей негізін қаламаған болса, онда ол абайсыз сөйлеуімен сектаның құрылуына себепкер болған бақытсыз адам болды деп қорытындылайды. Гроцийдің пікірі Аян 2:6-ға түсініктемеде келтірілген және негізінен Тиллемонттың пікірімен сәйкес келеді.