Кіріспе

Едомның қызметшісі деген мағына беретін Киелі кітаптағы есім – Обед Едом /ˈoʊ/ /b/ /ɛ/ /d/ /ˈiː/ /d/ /ə/ /m/ немесе Овед Едом (ивр. : עֹבֵד אֱדֹם). Бұл есім еврей тілінде "Едомның қызметшісі" деп аударылады және 2 Самуил кітабында, сондай-ақ 1 және 2 Тарих кітаптарында кездеседі. Осы үзінділердің арақатынасы ғалымдардың пікірталасына түскен, олар осы есімді қолданатын әртүрлі мәтіндердің байланысы туралы нақтылыққа келмей, әртүрлі пікірлер білдіреді.

Киелі кітап мәтіндері

Келесі бөлімдерде Еврей Библиясында Обед Едом есімінің барлық айтылуы көрсетілген.

Самуилдің ұлы Обед- Едом

1 Самуил 4-тарауда көршілес халық – филистиндер Апек шайқасында израильдіктердің қасиетті заты – «Құдайдың сандығы» деп аталатын Келісім сандығын тартып алады. Содан кейін филистиндер сандықты өздерінің аумағына алып кетеді, бұл Құдайға филистиндерді аурумен шабуылдауға әкеледі (1 Самуил 5). Ақырында филистиндер Келісім сандығын қауіпсіз сақтай алмайтынын түсінеді, оны екі сиыр тартқан арбаға қояды, олар оны израильдіктерге татулық құрбандығымен бірге қайтарады (1 Самуил 6). Бұдан кейін израильдіктер оны «Абинадавтың үйіне» апарады, онда ол жиырма жыл тұрады (1 Самуил 7:1-2). Ақырында израиль патшасы Дәуіт сандықты «Абинадабтың үйінен» Иерусалимдегі жаңа бекінісіне апаруға шешім қабылдайды (2 Самуил 6:1-2). Сандық Абинадабтың ұлдары Ұза мен Ахиомен жүретін сиыр арбасына қойылады (2 Самуил 6:3-5). Бірде сандық сиырлармен тартылып, қатты шайқалады, ал Ұза қолын созып, сандықты тұрақтандыруға тырысады, сонда Құдай Ұзаны өлтіреді (2 Самуил 6:7). Дәуіт сандықты өз қаласына көшіру жоспарын уақытша тоқтатады. Сондықтан Дәуіт Жаратқан Иенің сандығын Дәуіттің қаласына өзімен бірге алып кіруге қаламады, керісінше, оны Ғаттық Обед-Едомның үйіне апарып қойды. Жаратқан Иенің сандығы Ғаттық Обед-Едомның үйінде үш ай бойы болды, содан Жаратқан Ие Обед-Едом мен оның бүкіл отбасына береке берді. Дәуіт Жаратқан Иенің Обед-Едомның үйіне береке бергенін естіп, Келісім сандығын Иерусалимге көшіруді шешті. Қасиетті Ф. Гарднер «Элликотттің қазіргі оқырмандарға арналған түсіндірмесінде» былай дейді: «Бұл қызғаныш сезімін немесе (Обед-Едомды) батасынан айыруды қалауды білдірмейді. Ол бастапқыда сандықты Иерусалимге апаруды ниеттенген еді, бірақ бұл жоспарды ашу мен содан кейін қорқыныштан кейін ғана тоқтатты. Ол мұндай қорқыныштың негізсіз екенін түсініп, бастамаған ісін аяқтауға кірісті».

Кеме жылжыту

1 Жылнама 13-тарауда Ұзаның өлімі туралы да айтылған. Ұзаның өлімінен кейін Киелі кітапта былай делінген: «Дәуіт сол күні Құдайдан қорқып, былай деді: «Құдайдың табынымын қалай өз үйіме жеткіземін?» Сондықтан Дәуіт табынымын Дәуіттің қаласына өзімен бірге алып кірмей, Ғаттық Обед-Едомның үйіне апарып қойды. Құдайдың табынымы Обед-Едомның үйінде үш ай бойы қалды. Сол уақытта Раб Обед-Едомның үйін және оның барлық иелігін берекелі етті» (1 Жылнама 13:12-14). 1 Жылнама 14-тарауында Дәуіттің патшалығының әртүрлі егжей-тегжейлі мәліметтері баяндалады, оның ішінде Дәуіттің халықаралық қатынастардағы табыстары, бірнеше балаларының дүниеге келуі және филистиндерге қарсы соғыстағы жеңісі. Содан кейін, филистиндермен болған шайқастан кейін, баяндама қайтадан Табутқа назар аударады. «Дәуіт өзіне қаласында үйлер салды және Құдайдың Табуты үшін орын дайындап, оған шатыр тікті. Содан кейін Дәуіт былай деді: «Құдайдың Табутын тек левиліктер ғана көтеруге тиіс, өйткені Раб оларды Құдайдың Табутын көтеруге және мәңгілікке Оған қызмет етуге таңдады»» (1 Жылнама 15:1-2, 1917 жылғы еврейлік басылым нұсқасы). Дәуіт содан кейін жиналыс шақырып, Табутты жылжытуға дайындалу үшін көптеген левиліктерді жинады (15:3-11). Ұзамен болған апатты еске түсіріп, Дәуіт Табутты дұрыс ұстау туралы нұсқаулар берді, осы оқиғаның қайталанбауы үшін (15:12-13). Левиліктер өздерін дайындап, Табутты тиісті тәртіппен көтеріп жүрді (15:14-15). Содан кейін Дәуіт левиліктерге музыкалық аспаптармен және әнмен ойнау үшін бірнеше левиліктерді тағайындауды тапсырды (15:16). «Сонымен левиліктер Жоел ұлы Еманды, оның бауырларынан Берехия ұлы Асапты, Мерари ұлдарынан Құшаях ұлы Етанды тағайындады. Олармен бірге екінші дәрежелі бауырлары Зәкәрия, Бен, Елипалиху, Микнея, Обед-Едом және Ехиел – есік күзетшілері болды» (15:17-18). Әртүрлі басқа да егжей-тегжейлі мәліметтер келеді.

1 Жылнама 26

Кейінірек, 1 Жылнамалар кітабының 26-тарауында Обед-Едом есімі кездеседі. 1-аятта есік күзетшілерінің тізімі басталады, олар Кора ұрпақтарынан, атақты Мешелемия және оның ұлдарынан (1-3 аяттар) құралған. Мешелемияның ұлдарынан кейін Жылнамаларда былай делінген: "Обед-Едомның ұлдары: тұңғышы Шемая, екіншісі Жозабад, үшіншісі Жоах, ... жетіншісі Исахар, сегізіншісі Пәулеттай. Құдай оны нұрландырды" (4-5 аяттар). Бұл Дәуіт патшалық құрған шақтан кем дегенде бір-екі ғасыр өткен кез (шамамен б.з.д. 1050-925 жылдар). Бұл тарауда Жоаш Амасияға шабуыл жасап, Иерусалимге келгені айтылады: "Ол Құдай үйінен Обед-Едоммен бірге табылған барлық алтын мен күмісті, барлық ыдыстарды, патша үйінің қазынасын және кепілдерді алып, Самарияға қайтып келді" (25:24).

Ғалымдардың пікірлері

Бірнеше ғалым Ғабит-Едом туралы жазбалардағы белгісіздіктер мен пікір келіспеушіліктерге назар салған. Консервативті ғалымдар "гиттик" сөзі адамның ұлтына емес, Ғат қаласына қатысты екенін көрсетеді. Дәуітке Ғаттың патшасы Ақыш (Ақош) жақында Ғатта пана берген болатын (1 Самуил 27:3), бірақ осыдан Дәуіт філістін болған деген тұжырымға келу дұрыс емес. Бұдан өзге, Ғат – бастапқыда Левиліктерге берілген қалалардың бірі, олардың ішінде Кохат тайпасы болған (Ешуа 21:24), ал Ғабит-Едом осы тайпадан тараған. Сондықтан оның осы даулы қалада тұруы таңқаларлық емес.