Кіріспе

Ту-Бав (ט״ו באב) – еврейлердің шағын мейрамы. Қазіргі Израильде ол махаббат мерекесі (חג האהבה Ḥag HaAhava) ретінде тойланады. Бұл күнді үйлену үшін ыңғайлы деп есептейді.

Этимология

Бұл күнді Ту би-Ав деп атаған, себебі екі еврей әрпінің дыбысы осы күнді (15) көрсетеді. 15 саны Тет (9) және Вав (6) әрпін қосу арқылы шығады, олар бірге "ту" деп оқылады, содан фестивальдің аты Ту би-Ав шыққан. 15 санын Юд (10) және Хей (5) әрпін біріктіру арқылы да алуға болады, бірақ мұндай комбинация Тетраграмматонның алғашқы екі әрпімен сәйкес келеді, сондықтан Құдай есімін пайдаланудан сақтану үшін Тет және Вав әрпі қолданылады. Ав – еврей күнтізбесіндегі айдың аты.

Тарихи маңызы

Мишнаға сәйкес, Иерусалимдегі ғибадатхана тұрған кезде Ту Б'Ав жүзімнің пісуінің басталуын белгілейтін қуанышты мереке болған. Йом Кипур мен Ту Б'Ав күндері Иерусалимнің үйленбеген қыздары ақ киім киіп, жүзімдіктерде би билеуге шығатын. Талмудта яһудилер үшін Ту Б'Ав пен Йом Кипур сияқты қуанышты күндер болмаған делінген. Израильдіктер қырық жыл шөлде саяхат еткен кезде, ағасы жоқ жетім қыздар өз руларының ішінде ғана үйленуге құқылы болды, бұл Зелофехадтың қыздарының оқиғасынан кейін Израиль жеріндегі әкесінің мұралық жерінің басқа руларға өтуіне жол бермеу үшін жасалған. Ешуа басшылығымен Канаанды жаулап алып, бөліп алғаннан кейін, Ав айының 15-і күні бұл тыйым алынып, рулар арасында некелесуге рұқсат берілді. Израильдің шөлде саяхатының соңында, тыңшылардың күнәсінен туған ұрпақтың соңғы өкілдері, Уәде етілген жерге кіруіне тыйым салынған еді, енді олардың өлуге тағдырланбағанын білді. Қырық жыл бойы, әрбір Тиша Б'Ав күні израильдіктер өздері үшін қабірлер жасап, соңғы түндерін өткізеді деп үміттеніп ұйықтады; әр жыл сайын олардың бір бөлігі қайтыс болды. 40-шы жылға келгенде, бірінші ұрпақтың қалған он бес мыңы қабірлерге жатып, таң қалды. Күнді жаңылысқандықтарын ойлап, Ту Б'Авқа дейін толған айды көре алмай, қабірлерде ұйықтап жатты. Сонда ғана олар жаңа ұрпақпен бірге Израиль жеріне кіретіндерін білді. Гибеяның әйелі оқиғасынан кейін Бунямин тайпасына басқа тайпалармен некелесуге рұқсат берілді (қараңыз). Сол жылы ғибадатханадағы басты құрбандық алтары үшін ағаш кесу жұмысы аяқталды. Мереке ғибадатханаға әкелінген ағаш сыйлығын тойлады (қараңыз). Иосиф Флавий оны Ксилофория ("ағаш әкелу") мерекесі деп атайды. Солтүстік мемлекетінің патшасы Осия Иерусалимге апаратын жолдағы күзетшілерді алып тастап, он тайпаның ғибадатханаға қайта кіруіне мүмкіндік берді. Түндер, дәстүрлі түрде Тораны оқуға қолайлы уақыт, жазғы күн тоғысынан кейін қайта ұзартылып, оқуға көбірек мүмкіндік берді. Римдік оккупанттар Бар-Кохба көтерілісі кезінде Бетарда қаза болғандарды жерлеуге рұқсат берді. Бір жылдан астам уақыт бойы ауа райына қарамастан, денелер керемет түрде шірімеген.

Қазіргі заман

Ту Б’ав – Тиша Б’автан кейін алты күн өткен қуаныш күні және Тиша Б’автың қайғысына қарама-қарсы. Ту Б’ав мейрамына байланысты белгілі бір діни рәсімдер көп емес, тек Таханун айтылмайды – күні бұрын немесе сол күні – және егер үйлену тойы Ту Б’ав күніне түйіпті, келін мен күйеу дәстүрлі түрде ораза ұстамайды. Бұл әдеттер еврей халқының тарихындағы қуанышты оқиғаларды еске түсіреді. Қазіргі заманда, ол дінсіз еврейлер арасында романтикалық еврей мейрамына айналды, олар оны көбінесе еврейлердің Валентин күніне теңейді. Қазіргі Израиль мемлекетінде танымалдылығы артып, израильдіктер Ту Б’ав күні махаббатты тойлауды ұнатады, ал Солтүстік Америкадағы еврей ұйымдары Ту Б’ав күні мерекелер ұйымдастырып, насихат жүргізеді. Бұл күн некелесу, үйлену және ұсыныс жасау үшін, сондай-ақ Тораны оқуды көбейту үшін пайдаланылады. Ту Б’ав – Валентин күнінен гөрі танымал, себебі дінсіз еврейлер мен харедилер Ту Б’авты тойлайды, ал харедилер Валентин күнінен хабарсыз болуы мүмкін.

Поп-мәдениет

Исаак Блумның 2022 жылғы "Худи Розеннің өмірі мен қылмыстары" романында оқиға Ту Б'Ав күні басталады.