Кіріспе
Саффолк аты, тарихи түрде Саффолк панч немесе Саффолк соррел деп те аталады, бұл ағылшын тұқымының жұмыс аты. Атаудың бірінші бөлігі Шығыс Англиядағы Саффолк графтығынан алынған, ал "Панч" сөзі – ескі ағылшын тілінде денелі, мықты адамды білдіретін сөз. Бұл ауыр жұмыс аты, әрқашан қоңыр түсті болады, дәстүрлі түрде "". Саффолк панчтары жақсы күтімді, белсенді қозғалысқа ие екенімен белгілі. Бұл тұқым 16 ғасырдың басында қалыптасқан және сыртқы пішіні бойынша бастапқы аталарына ұқсас күйінде сақталған. Суффолк паншы шаруашылық жұмыстары үшін өсірілген, 20 ғасырдың басында кең таралған. Бірақ, ауыл шаруашылығының механикаландырылуы артып, тұқым, әсіресе ғасырдың ортасынан бастап, сұраныстан қалды және жоғалуға жақын болды. Ұлыбританияның Сирек Тұқымдарды Сақтау Қоры мен Америка Мал Тұқымдарын Сақтау Орталығы бұл тұқымның жағдайын сынды деп санайды. Бұл тұқым артиллерияны, моторсыз коммерциялық фургон мен автобустарды тартқан, сондай-ақ шаруашылық жұмыстарына пайдаланылған. Жергілікті жылқы тұқымын жақсарту үшін басқа елдерге экспортталған. Бүгінде олар жұмыс аттары ретінде, орман шаруашылығында және жарнама мақсатында қолданылады.
The Suffolk Horse, also historically known as the Suffolk Punch or Suffolk Sorrel, is an English breed of draught horse. The first part of the name is from the county of Suffolk in East Anglia, and the word "Punch" is an old English word for a short stout person. It is a heavy draught horse which is always chestnut in colour, traditionally spelled "". Suffolk Punches are known as good doers, and tend to have energetic gaits. The breed was developed in the early 16th century, and remains similar in phenotype to its founding stock. The Suffolk Punch was developed for farm work, and gained popularity during the early 20th century. However, as agriculture became increasingly mechanised, the breed fell out of favour, particularly from the middle part of the century, and almost disappeared completely. The breed's status is listed as critical by the UK Rare Breeds Survival Trust and the American Livestock Breeds Conservancy. The breed pulled artillery and non motorised commercial vans and buses, as well as being used for farm work. It was also exported to other countries to upgrade local equine stock. Today, they are used for draught work, forestry and advertising.
Тарих
Суффолк панч - ең көне ағылшын тұқымдық қоғамы. Суффолк панч туралы алғашқы мәлімет 1586 жылы Уильям Камденнің «Британия» еңбегінде келтірілген. Онда ол Англияның шығыс округтеріндегі жұмыс аттарын сипаттайды, оларды Суффолк панч деп анықтау оңай. Бұл сипаттама оларды қазіргі күні де сол түрінде танылатын ең көне жылқы тұқымы етеді. Олар Англияның шығысындағы Норфолк және Саффолк аймақтарында, салыстырмалы түрде оқшауланған жерде дамыған. Жергілікті шаруалар Суффолк панч тұқымын фермалық жұмыстар үшін шығарған, оларға күшті, төзімді, дені сау, ұзақ өмір сүретін және жақсы бағынышты жылқы қажет болды. Шаруалар осы талаптарға сай жылқы өсірді. Фермерлер осы жылқыларды өздерінің жерлерінде пайдаланғандықтан, оларды сатуға аз мөлшерде шығарды, бұл тұқымның тазалығын сақтауға көмектесті. Бұл жылқының есімі белгісіз, оны жай ғана «Крисптің аты» деп атайды. 1880 жылы алғашқы тұқымдық кітабы жарияланды. Суффолк тұқымының Канадаға алғашқы ресми экспорты 1865 жылы жүзеге асты. 1966 жылы Суффолк жылқы қоғамында бар болғаны тоғыз төл тіркелді, бірақ 1960 жылдардың соңынан бастап тұқымға қызығушылық жаңадан өркендеді және саны үздіксіз өсті. 1970 және 1980 жылдары американдық тіркеуде бельгиялықтарды Суффолк панчтарымен шағылыстыруға рұқсат берілді, бірақ осы шағылысудан туған биелерге ғана Американдық Суффолк жылқы қауымдастығында тіркелуге мүмкіндік берілді. 2001 жылдан бастап американдық тұқымдық желісі бар жылқыларды британдық қауымдастықта тіркеуге тыйым салынды, ал тұқым Ұлыбританиядағы ең сирек жылқы тұқымы деп есептелді. Суффолк панч популяциясы өсуін жалғастырса да, Ұлыбританияның Сирек Тұқымдарды Сақтау Қоры олардың жағдайына қатысты алаңдаушылық білдіреді. 2011 жылы АҚШ-та 800-1200 жылқы, ал Англияда шамамен 150 жылқы болды. 2007 жылы Суффолк жылқы қоғамы 36 таза тұқымды төлдің туылуын тіркеді, ал 2008 жылдың наурыз айына қарай тағы 33 төл тіркелді. 2016 жылға қарай Ұлыбританияда шамамен 300 Суффолк панч болды, сондай-ақ жылына 30-40 таза тұқымды төл туып келеді.
Сипаттамалары
Суффолк панчтары әдетте тік тұрады, салмағы болады және әрқашан қоңыр түсті болады. Дәстүрлі жазу, әлі күнге дейін Саффолк жылқы қоғамы қолданады, "" (сөздің ортасында "t" жоқ). Ұлыбританиядағы Саффолк жылқысы тұқымына тән бірнеше түрлі түс атаулары қолданылады, соның ішінде қоңыр бауыр, қараңғы қоңыр, қызыл және жарқын. Ақ белгілер сирек кездеседі және әдетте беті мен төменгі аяқтарындағы кішкентай аймақтармен шектеледі. Ат спорты жазушысы Маргарита Генри бұл тұқымды былай сипаттады: "Оның түсі – жарқын қоңыр, қара егістіктегі от тілі сияқты, жасыл жүгері жапырақтарына, сары бидайға, көк көкжиекке қарсы. Ол ешқашан басқа түсте болмайды". Суффолк панч, Клайдсдейл немесе Шир сияқты басқа британдық ауыр жұмыс аттарынан қысқарақ, бірақ мықтырақ болып келеді, себебі ол жол тасымалы емес, ауыл шаруашылығы жұмыстары үшін өрбітілген. Бұл тұқымның мойны күшті, иілісқан; иықтары жақсы дамыған, көлбеу; арқасы қысқа, кең; сүйектері мықты, кең. Аяқтары қысқа, күшті, кең буындары бар; сау, жақсы пішінделген тырнақтары; және тұяқтарында қауырсынның болуы аз немесе мүлдем жоқ. Олар тынымсыз еңбек етеді, "ауыр жүкті арбаны құлап түскенше тартуға" дайын. Бұрын Суффолк жылқысының тырнақтары нашар, денесіне қарағанда тым кішкентай болғандығы үшін сынға түсірілген. Бұл кемшілік ірі көрмелерде тырнақтың пішіні мен құрылысы бағаланатын сыныптар енгізілуімен түзетілді. Бұл практика, жылқы тұқымдары арасында бірегей болып табылады, нәтижесінде Суффолк панчтың тырнақтарының пішіні өте жақсы деп есептеледі.
Қолданылуы
Суффолк панч негізінен фермаларда ауыр жұмыс істеуге арналған, бірақ соғыс кезінде ауыр артиллерияны тарту үшін де жиі қолданылды. Басқа ауыр жорғалар сияқты, олар қозғалтқышсыз фургондарды және басқа да коммерциялық көліктерді тартуға да пайдаланылды. Өздері орналасқан графтықтың символы ретінде, Ипсвич Таун Ф.К. командасының гербінде Суффолк панчты маңызды бөлік ретінде бейнелейді. Суффолк панч Данияда Ютланд тұқымын қалыптастыруға үлкен үлес қосты. 1860 жылдары Гамбургтен танымал саудагер Оппенгеймер импорттаған Суффолк панч, Oppenheimer LXII, Ютланд тұқымының негізін қалаушы айғырлардың бірі болды. Оппенгеймер Германиядағы Мекленбург тұқымдық шаруашылығына Суффолк панчтарын импорттау арқылы сатуда маманданған. Оппенгеймер атты айғыр, өзінің ұрпағы Олдруп Мункедал арқылы Ютланд тұқымының ең маңызды қандық желісін құрды. 20-шы ғасырда Суффолктер Пәкістанға жергілікті тұқымдарды жақсарту үшін экспортталды, олар пәкістандық жылқылар мен есектермен әскери мақсаттағы жылқы мен қашырларды шығару үшін шағылыстырылды. Өлшемдеріне қарамастан, Суффолктер пәкістандық климатқа жақсы бейімделді және бағдарлама сәтті аяқталды.