Кіріспе
Фридман саны — берілген сандық жүйеде көрсетілген бүтін сан, ол өзінің барлық цифрларын төрт негізгі арифметикалық амалдардың кез келгенімен (+, −, ×, ÷), кері амалдар, жақшалар, дәрежелеу және тізбектеу арқылы пайдаланатын тривиалды емес өрнектің нәтижесі болып табылады. Мұнда, тривиалды емес дегеніміз, тізбектеуден басқа кем дегенде бір амал қолданылады. Бастапқы нөлдерді пайдалануға болмайды, себебі бұл 024 = 20 + 4 сияқты тривиалды Фридман сандарына алып келеді. Мысалы, 347 ондық сандық жүйеде Фридман саны болып табылады, өйткені 347 = 73 + 4. Ондық Фридман сандары: 25, 121, 125, 126, 127, 128, 153, 216, 289, 343, 347, 625, 688, 736, 1022, 1024, 1206, 1255, 1260, 1285, 1296, 1395, 1435, 1503, 1530, 1792, 1827, 2048, 2187, 2349, 2500, 2501, 2502, 2503, 2504, 2505, 2506, 2507, 2508, 2509, 2592, 2737, 2916. Фридман сандары Эрих Фридманның есімімен аталады, ол қазір Стетсон университетіндегі математика профессоры және ойын-сауық математикасын ұнататын адам. Фридман жай саны — Фридман саны болып табылатын және жай сан да болатын сан. Ондық Фридман жай сандары: 127, 347, 2503, 12101, 12107, 12109, 15629, 15641, 15661, 15667, 15679, 16381, 16447, 16759, 16879, 19739, 21943, 27653, 28547, 28559, 29527, 29531, 32771, 32783, 35933, 36457, 39313, 39343, 43691, 45361, 46619, 46633, 46643, 46649, 46663, 46691, 48751, 48757, 49277, 58921, 59051, 59053, 59263, 59273, 64513, 74353, 74897, 78163, 83357.
25, 121, 125, 126, 127, 128, 153, 216, 289, 343, 347, 625, 688, 736, 1022, 1024, 1206, 1255, 1260, 1285, 1296, 1395, 1435, 1503, 1530, 1792, 1827, 2048, 2187, 2349, 2500, 2501, 2502, 2503, 2504, 2505, 2506, 2507, 2508, 2509, 2592, 2737, 2916,
Friedman numbers are named after Erich Friedman, a now retired mathematics professor at Stetson University and recreational mathematics enthusiast. A Friedman prime is a Friedman number that is also prime. The decimal Friedman primes are:
127, 347, 2503, 12101, 12107, 12109, 15629, 15641, 15661, 15667, 15679, 16381, 16447, 16759, 16879, 19739, 21943, 27653, 28547, 28559, 29527, 29531, 32771, 32783, 35933, 36457, 39313, 39343, 43691, 45361, 46619, 46633, 46643, 46649, 46663, 46691, 48751, 48757, 49277, 58921, 59051, 59053, 59263, 59273, 64513, 74353, 74897, 78163, 83357, .
Фридманның екі санды санын табу
Кез келген базада 2 таңбалы Фридман сандарының саны 3 таңбалыдан кем, ал одан көп болады, бірақ 2 таңбалы сандарды табу оңайырақ. Егер 2 таңбалы санды mb + n түрінде көрсетсек, мұнда b – база, ал m және n – 0-ден b-1 дейінгі бүтін сандар болса, онда тек m және n-нің барлық мүмкін комбинацияларын mb + n = mn және mb + n = nm теңдіктерімен тексеру қажет, олардың қайсысы орындалатынын анықтау үшін. n < b болғанда, олар әрқашан mb + n-ден кіші болғандықтан, m + n немесе m × n туралы ойланудың қажеті жоқ. Бұл m - n және m / n үшін де сәйкес келеді.
Басқа негіздер
Фридман сандары 10-дық негізден басқа негіздер үшін де бар. Мысалы, 110012 = 25 – бұл екілік сандық жүйедегі Фридман саны, себебі 11001 = 10110. Басқа кіші негіздердегі алғашқы белгілі Фридман сандары төменде көрсетілген, олар тиісті негіздерінде жазылған. Қалың әріппен жазылған сандар – әдемі Фридман сандары. Негіз Фридман сандары211001, 11011, 111111, 1001111, 1010001, 3121, 221, 1022, 1122, 1211, 4121, 123, 1203, 1230, 1321, 5121, 224, 1232, 1241, 1242, 624, 52, 121, 124, 133, 7121, 143, 144, 264, 514, 833, 121, 125, 143, 251, 9121, 134, 314, 628, 1304, 11121, 2A9, 603, 1163, 1533, 12121, 127, 135, 144, 163, 13121, 237, 24A, 1245, 1246, 14121, 128, 135, 144, 173, 1526, 121, 136, 154, 336, 16121, 129, 145, 183, 27D.
Рим цифрларын қолдану
Тривиальды мағынада, бірден көп символдары бар барлық римдік сандары Фридман сандары болып табылады. Бұл өрнек санға + белгілерін қосу арқылы жасалады, кейде символдардың ретін сәл өзгертіп - белгісі де қосылады. Римдік сандар үшін Фридман сандарына қатысты, басқа операторларды қолданатын зерттеулер де жүргізілді. Осындай әдемі римдік Фридман санының алғашқысы 8 саны болды, себебі VIII = (V I) × II. Мұндай басқа да маңызды мысалдар табылды. Римдік сандарда тривиальды емес Фридман сандарын табудың қиындығы санның мөлшерімен емес (позициялық жазба нөмірлеу жүйелеріндегідей), оның символдарының санымен артады. Мысалы, 147 (CXLVII) римдік сандарының Фридман саны екенін анықтау, 1001 (MI) үшін осыған ұқсас анықтама жасауға қарағанда әлдеқайда қиын. Римдік сандармен, кем дегенде, жаңа өрнектердің кез келгенінен бірнеше Фридман өрнектерін тудыруға болады. 8 – әдемі, тривиальды емес римдік Фридман саны болғандықтан, VIII-ге аяқталатын кез келген сан да осындай Фридман саны болып табылады.