Ата-ана мен баланың өзара әсерлесуі: әлеуметтендірудің екі жақты процесі

Кіріспе

Өзара әлеуметтендіру – екі бағытты әлеуметтендіру процесі; балалар ата-аналарды, ал ата-аналар балаларды әлеуметтендіреді. Мысалы, аналар мен нәрестелерінің өзара әрекеттесуі кейде серіктестердің келесі әрекеттері тығыз үйлестірілген би немесе диалог ретінде бейнеленеді. Бұл үйлестірілген би немесе диалог өзара синхрондылық түрінде болуы мүмкін, немесе нақты мағынада өзара байланысты болуы мүмкін. Серіктестердің әрекеттері үйлесуі мүмкін, мысалы, біреуі екіншісін қайталағанда немесе өзара күлкімен қарағанда. Нәресте кезеңіндегі өзара әлеуметтендіруді зерттегенде, бір-біріне қарау немесе көзбен байланыс ерте әлеуметтік өзара әрекеттесуде маңызды рөл атқаратыны анықталды. "Бір зерттеуде ана мен нәресте бір-біріне қарағанда түрлі әрекеттер жасады, ал бір-бірінен көздерін аударғанда мұндай әрекеттердің саны едәуір азайды". "Қысқасы, аналар мен нәрестелердің мінез-құлқы тығыз байланысты және синхронды болып келеді. Кейбір зерттеулерде ата-ана мен бала арасындағы үйлесімділік балалардың әлеуметтік құзыреттілігімен байланысты екені көрсетілді. Ата-аналардың балалардың мінез-құлқына жауап беруінің бір мысалы – эшафолдинг (қолдау) мінез-құлқының пайда болуы, ол балалардың болашақтағы мінез-құлқының деңгейіне әсер етеді. Эшафолдинг – ата-ананың балалардың өз күштеріне ғана сүйенгенде мүмкін болатыннан гөрі шебер болуына мүмкіндік беретін қолдау көрсетуі. Мысалы, "Көзіңді жап" ойынында ата-аналар бастапқыда балаларын жабады, содан кейін жабынды алып тастайды және баланың қайта пайда болуына "қуанышпен" реакция жасайды. Нәрестелер "Көзіңді жап" ойынына үйренген сайын, олар өздері де жабу және ашу әрекеттерін жасай бастайды. Ата-аналар өз әрекеттерін баламен кезектесуге мүмкіндік беру үшін уақыттап жасауға тырысады. "Көзіңді жап", "тортты қағып алу" және "қатты өстің" сияқты күтімші ойындары эшафолдингтің және кезекпен әрекет етудің мысалдары болып табылады. Эшафолдинг балалардың кез келген жастағы күш-жігерін қолдау үшін қолданылуы мүмкін". Ескерту: Мәдениет пен өзара әлеуметтендіру арасындағы байланысқа қатысты зерттеулер табылған жоқ.

Reciprocal socialization "is a socialization process that is bidirectional; children socialize parents just as parents socialize children". For example, the interaction of mothers and their infants is sometimes symbolized as a dance or dialogue in which following actions of the partners are closely coordinated. This coordinated dance or dialogue can assume the form of mutual synchrony, or it can be reciprocal in a more precise sense. The actions of the partners can be matched, as when one partner imitates the other or when there is mutual smiling. When reciprocal socialization has been investigated in infancy, mutual gaze or eye contact has been found to play an important role in early social interaction. "In one investigation, the mother and infant engaged in a variety of behaviors while they looked at each other; by contrast, when they looked away from each other, the rate of such behaviors dropped considerably". "In short, the behaviors of mothers and infants involve substantial interconnection and synchronization. And in some investigations, synchrony in parent child relationships was positively related to children’s social competence. One example of parental response to children’s behavior is the elicitation of scaffolding behavior, which in turn affects the level of behavior children show in the future. Scaffolding refers to parental behavior that serves to support children’s efforts, allowing them to be more skillful than they would if they relied only on their own abilities. For example, in the game peek a boo, parents initially cover their babies, then remove the covering, and finally register "surprise" at the babies' reappearance. As infants become more skilled at peek a boo, infants gradually do some of the covering and uncovering. Parents try to time their actions in such a way that the infant takes turns with the parent. In addition to peek a boo, pat a cake and "so big" are other caregiver games that exemplify scaffolding and turn taking sequences. Scaffolding can be used to support children's efforts at any age". Note: Studies concerning the relationship of culture and reciprocal socialization could not be found.