Кіріспе

Валюталық фьючерс, сонымен қатар FX фьючерсі немесе шетел валютасы фьючерсі деп те аталады, – бұл белгілі бір күні бір валютаны екінші валютаға белгіленген бағамен (айырбас бағамымен) айырбастауға жасалған фьючерстік келісімшарт; шетел валютасы туындысын қараңыз. Әдетте, валюталардың бірі АҚШ доллары болып табылады. Фьючерстің бағасы басқа валютаның бірлігіне шаққанда АҚШ долларымен көрсетіледі. Бұл шетел валютасы нарығындағы баға айтудың стандартты тәсілінен өзгеше болуы мүмкін. Әрбір келісімшарттың сауда бірлігі – басқа валютаның белгілі бір сомасы, мысалы, €125 000. Көптеген келісімшарттар физикалық жеткізілмемен жасалады, сондықтан соңғы сауда күнінің соңында сақталғандар үшін әр валюта бойынша нақты төлемдер жүзеге асырылады. Дегенмен, көптеген келісімшарттар мұнан бұрын жабылады. Инвесторлар келісімшартты жеткізілу күніне дейін кез келген уақытта жабуға болады.

Тарих

Валюталық фьючерстер алғаш рет 1970 жылы Нью-Йорктегі Халықаралық коммерциялық биржада құрылды. Бірақ келісімшарттар кеңінен таралмады, себебі Бреттон Вудс жүйесі әлі де қолданыста болды. 1971 жылдың 15 тамызында президент Ричард Никсон алтын стандартын және бекітілген валюта бағамдары жүйесін тоқтатты. 1970 жылдардың басында Чикаго тауар биржасының (CME) кейбір тауар саудагерлері валюта нарығында маңызды өзгерістер болады деп сенгендіктен, олар банкаралық валюта нарықтарына қол жеткізе алмады. CME Халықаралық валюта нарыбын (IMM) құрды және 1972 жылдың 16 мамырында жеті валюталық фьючерсті саудаға шығарды. CME қазір валюталық келісімшартты жасауда Халықаралық коммерциялық биржаға (ICE-мен шатастырмау керек) үлкен маңыз береді, сондай-ақ олар бұл идеяны Халықаралық коммерциялық биржадан тәуелсіз ойлап тапқанын мәлімдейді. Бүгінде IMM – CME бөлімшесі. 2009 жылдың төртінші тоқсанында CME Group FX көлемі күніне орташа есеппен 754 000 келісімшартқа жетті, бұл шамамен 100 миллиард долларлық номиналды құнға тең. Қазіргі уақытта олардың көп бөлігі электрондық түрде саудаланады. Басқа валюталық фьючерстермен сауда жасайтын биржалар – Euronext, Liffe және Intercontinental Exchange.

Шарттары

CME-де саудаланатын валюта фьючерстері үшін стандартты мерзімдер IMM күндері, яғни наурыз, маусым, қыркүйек және желтоқсан айларының үшінші сәрсенбісі болып табылады. Опциялардың стандартты мерзімі – берілген айдың бірінші сәрсенбісінен кейінгі бірінші жұма. Жақында ғана кезекті айлар енгізілді. Мысалы, EUR/USD шарты қазір 20 тізбекті тоқсан (5 жыл) плюс 3 кезекті айлық келісімдерден тұрады.

Хеджирлеу

Инвесторлар осы фьючерстік келісімшарттарды валюталық тәуекелге қарсы қорғану үшін пайдаланады. Егер инвестор болашақта шетел валютасында төлем алатын болса, ол ағымдағы айырбас бағамын сол төлем күні аяқталатын, оған қарама-қарсы валюталық фьючерстік позицияны ашу арқылы бекіте алады. Мысалы, Джейн – АҚШ-та тұратын инвестор, ол 1 желтоқсанда 1 000 000 евро алады. Фьючерстер бойынша қазіргі бағам p=$. Ол 1 желтоқсанда мерзімі бітетін 1 000 000 евроға бағаланған фьючерстік келісімшарттарды сату арқылы осы айырбас бағамын бекіте алады. Осылайша, ол осы уақыт аралығында бағамның өзгеруіне қарамастан, p=$ бағамымен төлем алатынына кепілдік береді.

Болжамдау

Валюталық фьючерстерді спекуляция үшін де пайдалануға болады, яғни тәуекелге бара отырып, валюта бағамының өсуінен немесе төмендеуінен пайда табуға тырысуға болады. Мысалы, Питер 10 қыркүйекте CME Euro FX фьючерстерін €1,250,000 көлемінде (әр келісімшарттың құны €125,000) p=$ бағасымен сатып алады. Күн соңында фьючерстер p=$ бағасымен жабылады. Бағаның өзгеруі p=$. Әр келісімшарттың құны €125,000-нан асатындықтан және оның 10 келісімшарты болғандықтан, оның пайдасы кез келген фьючерстік келісімшарт сияқты дереу төленеді. Жалпы алғанда, p=$ (минималды тауарлық тик өлшемі) әр өзгеруі бір келісімшарт бойынша пайда немесе залал болып табылады.