Негізгі активке байланысты құнды қағаздер

Деривативтер – активтер, индекс, пайыздық ставкаларға байланысты құндылығы бар қаржылық келісімдер. Хедждеу, спекуляция, нарықтарға қолжетімділік үшін қолданылады.

29 мин оқу

100%

Дереккөз: Derivative (finance) — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Қаржылық келісімшарт, оның құны негізгі активтің көрсеткіштерінен туындайды.

Қаржы саласында туынды құрал – бұл өзінің құндылығын негізгі активтің көрсеткіштерінен алатын келісімшарт. Бұл негізгі актив мүлік, индекс немесе пайыздық ставка болуы мүмкін және көбінесе жай ғана негізгі актив деп аталады. Туынды құралдардың мақсаты баға өзгерісінен қорғану (хеджирлеу), баға өзгерісіне байланысты тәуекелді арттыру (спекуляция) немесе сауда жасау қиын активтерге немесе нарықтарға қол жеткізу болуы мүмкін. Көбінесе қолданылатын туынды құралдарға форвардтар, фьючерстер, опциондар, своптар және олардың түрлері, мысалы, синтетикалық кепілдік берілген борыштық міндеттемелер мен кредиттік дефолттық своптар жатады. Көптеген туынды құралдар биржадан тыс саудада немесе Чикаго тауарлық биржасы сияқты биржада саудаланады, ал көптеген сақтандыру келісімшарттары жекелеген салаға айналды. АҚШ-та 2007–2009 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін туынды құралдарды биржада саудалауға қысым артты. Туынды құралдар – қаржы құралдарының үш негізгі санатының бірі, ал қалған екеуі – меншік құралдары (яғни акциялар) және қарыз (яғни облигациялар мен ипотека). Тарихтағы ең ерте туынды құралдың мысалы, Аристотель куәландырған, ежелгі грек философы Талес жасаған зәйтүн саудасы, ол осы саудадан пайда тапқан. Алайда Аристотель бұл мәмілені туынды құрал деп емес, монополия деп анықтаған (Аристотельдің «Саясат» еңбегі, I кітап, XI тарау). 1936 жылы АҚШ-та тыйым салынған «bucket shop» тарихтағы жақындағы мысал болып табылады.

Негізгі білім

Деривативтер – екі тарап арасындағы шарттар, олар шарттың мазмұнын (әсіресе, мерзімдерін, нәтижесіндегі шамаларын және негізгі айнымалылардың анықтамаларын, тараптардың міндеттемелерін және номиналды сомасын) және тараптар арасындағы төлемдерді анықтайды. Асаеттарға тауарлар, акциялар, облигациялар, пайыздық ставкалар және валюталар жатады, бірақ олар басқа деривативтер де болуы мүмкін, бұл дұрыс бағалауды күрделендіреді. Фирманың капитал құрылымының элементтері, мысалы, облигациялар мен акциялар да деривативтер, дәлірек айтқанда опциондар болып есептелуі мүмкін, олардың негізінде фирманың активтері тұрады, бірақ бұл техникалық контекстен тыс жағдайларда сирек кездеседі. Экономикалық тұрғыдан алғанда, қаржы деривативтері – бұл стохастикалық шарттарға бағынған және қазіргі құнға дисконтталған ақша ағындары. Негізгі активке қатысты нарықтық тәуекел шарттық келісімдер арқылы қаржы деривативіне тіркеседі, сондықтан оны жеке саудалауға болады. Негізгі активті міндетті түрде сатып алудың қажеті жоқ. Деривативтер меншік құқығын бөлуге және активтің нарықтық құнына қатысуға мүмкіндік береді. Бұл келісімшартты құрылымдауға да еркіндік береді. Шарттық еркіндік деривативтерді жасаушыларға негізгі активтің өнімділігіне қатысуды кез келген деңгейде өзгертуге мүмкіндік береді. Осылайша, негізгі активтің нарықтық құнына қатысу тиімді түрде әлсіреуі, күшеюі (рычаг әсері) немесе кері болуы мүмкін. Сондықтан, негізгі активтің нарықтық баға тәуекелін кез келген жағдайда бақылауға болады. Деривативтер негізгі актив пен дериватив арасындағы қатынасына (мысалы, форвард, опцион, своп); негізгі активтің түріне (мысалы, акциялық деривативтер, валюталық деривативтер, пайыздық деривативтер, тауарлық деривативтер немесе несиелік деривативтер); олар саудаланатын нарыққа (мысалы, биржалық сауда немесе тікелей келісім) және олардың төлем профиліне қарай жіктеледі. Деривативтерді «құлыптау» немесе «опцион» типті өнімдер деп жіктеуге болады. Құлыптау өнімдері (мысалы, своптар, фьючерстер немесе форвардтар) келісімшарт тараптарын келісімшарт мерзімі бойына шарттарды орындауға міндеттейді. Опциондық өнімдер (мысалы, пайыздық своптар) сатып алушыға келісімшартты белгіленген шарттар бойынша жасау құқығын береді, бірақ міндеттемейді. Деривативтерді тәуекелді басқару үшін (яғни, «сақтану» үшін, қолайсыз жағдайларда өтемақы беру арқылы, «сақтандыру» сияқты) немесе спекуляция үшін (яғни, қаржылық «салым» жасау) пайдалануға болады. Бұл айырмашылық маңызды, өйткені біріншісі көптеген салалардағы көптеген фирмалар үшін операциялар мен қаржылық басқарудың сақтық бөлігі болып табылады; екіншісі менеджерлер мен инвесторларға пайданы арттырудың тәуекелді мүмкіндігін ұсынады, ол мүдделі тараптарға толыққанды жарияланбауы мүмкін. Көптеген басқа қаржы өнімдері мен қызметтерімен бірге деривативтерді реформалау 2010 жылғы Додд-Фрэнк Уолл-стрит реформасы және тұтынушыларды қорғау туралы заңның бір бөлігі болып табылады. Заң көптеген ережелерді реттеуші қадағалаудың егжей-тегжейін Тауарлық фьючерстік сауда комиссиясына (CFTC) тапсырды, және бұл егжей-тегжейлі мәліметтер 2012 жылдың соңына дейін аяқталған жоқ және толыққанды іске асырылмады.

Derivatives are contracts between two parties that specify conditions (especially the dates, resulting values and definitions of the underlying variables, the parties' contractual obligations, and the notional amount) under which payments are to be made between the parties. The assets include commodities, stocks, bonds, interest rates and currencies, but they can also be other derivatives, which adds another layer of complexity to proper valuation. The components of a firm's capital structure, e. g., bonds and stock, can also be considered derivatives, more precisely options, with the underlying being the firm's assets, but this is unusual outside of technical contexts. From the economic point of view, financial derivatives are cash flows that are conditioned stochastically and discounted to present value. The market risk inherent in the underlying asset is attached to the financial derivative through contractual agreements and hence can be traded separately. The underlying asset does not have to be acquired. Derivatives therefore allow the breakup of ownership and participation in the market value of an asset. This also provides a considerable amount of freedom regarding the contract design. That contractual freedom allows derivative designers to modify the participation in the performance of the underlying asset almost arbitrarily. Thus, the participation in the market value of the underlying can be effectively weaker, stronger (leverage effect), or implemented as inverse. Hence, specifically the market price risk of the underlying asset can be controlled in almost every situation. Derivatives are broadly categorized by the relationship between the underlying asset and the derivative (such as forward, option, swap); the type of underlying asset (such as equity derivatives, foreign exchange derivatives, interest rate derivatives, commodity derivatives, or credit derivatives); the market in which they trade (such as exchange traded or over the counter); and their pay off profile. Derivatives may broadly be categorized as "lock" or "option" products. Lock products (such as swaps, futures, or forwards) obligate the contractual parties to the terms over the life of the contract. Option products (such as interest rate swaps) provide the buyer the right, but not the obligation to enter the contract under the terms specified. Derivatives can be used either for risk management (i. e. to "hedge" by providing offsetting compensation in case of an undesired event, a kind of "insurance") or for speculation (i. e. making a financial "bet"). This distinction is important because the former is a prudent aspect of operations and financial management for many firms across many industries; the latter offers managers and investors a risky opportunity to increase profit, which may not be properly disclosed to stakeholders. Along with many other financial products and services, derivatives reform is an element of the Dodd–Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act of 2010. The Act delegated many rule making details of regulatory oversight to the Commodity Futures Trading Commission (CFTC) and those details are not finalized nor fully implemented as of late 2012.

Нарықтың көлемі

Деривативтер нарығының көлемі туралы түсінік беру үшін The Economist журналы 2011 жылдың маусым айына дейін OTC деривативтер нарығының шамамен 700 триллион долларды құрағанын және биржаларда сауда-саттық жасалатын нарықтың көлемі қосымша 83 триллион долларды құрағанын хабарлады. 2017 жылдың төртінші тоқсанында Еуропалық Бағалы қағаздар нарығы органы Еуропалық туынды қаржы нарығының көлемін 74 миллион келісімшарт бойынша 660 триллион евро деп бағалады. Алайда, бұл «номиналды» мәндер, және кейбір экономистер бұл жиынтық мәндер нарықтық құнды және қатысушылардың нақты несиелік тәуекелін қатты арттырып көрсетеді дейді. Мысалы, 2010 жылы OTC деривативтерінің жиынтығы 600 триллион доллардан асып кеткен кезде, нарықтың құны 21 триллион долларға дейін төмен деп бағаланды. Деривативтік келісімшарттардың несиелік тәуекел эквиваленті 3,3 триллион долларға бағаланды. Дегенмен, тіпті бұл азайтылған көрсеткіштер де үлкен соманы білдіреді. Салыстыру үшін, 2012 жылы АҚШ үкіметінің жалпы шығындары 3,5 триллион долларды құрады, ал АҚШ қор нарығының жалпы құны шамамен 23 триллион долларды құрайды. Әлемдік жылдық жалкі өнім (ЖЖӨ) шамамен 65 триллион долларды құрайды. Кем дегенде, кредиттік дефолттық своптар (CDS) сияқты, ішкі тәуекелі жоғары саналатын деривативтердің бір түрі үшін, жоғары номиналды құны маңызды болып қалады. Инвестициялық магнат Уоррен Баффетт 2002 жылы жасаған танымал сөзінде «жаппай қырып-жоюға қабілетті қаржылық қаруларға» қарсы ескерткенде осы деривативтер туралы айтқан болатын. 2012 жылдың басында CDS-тің номиналды құны 25,5 триллион долларды құрады, бұл 2008 жылы 55 триллион доллардан төмендеді.

Механика және бағалау

Лок өнімдері теориялық тұрғыдан орындалу кезінде нөлдік құнмен бағаланады, сондықтан тараптар арасында алдын ала айырбас жүргізу қажеттілігі туындамайды. Алайда, негізгі активтің уақыт өте қозғалысына байланысты келісімшарттың құны өзгеруі мүмкін, ал туынды құрал өмірінің әртүрлі кезеңдерінде актив (яғни, «ақшада») немесе міндеттеме (яғни, «ақшадан тыс») бола алады. Маңыздысы, тараптардың әрқайсысы қарсы тараптың кредиттік сапасына қатысты тәуекелге ұшырайды және дефолт жағдайында өзін қорғауға мүдделі. Опциондық өнімдер бастапқыда бірден құнға ие, себебі олар белгілі бір кезеңде (уақыт құны) нақты қорғаныс (ішкі құн) ұсынады. Көптеген тұтынушыларға үйлер мен автомобильдерді сақтандыру ретінде таныс опциондық өнімнің кең таралған түрі бар. Сақтандырылған тұлға жауапкершіліктің жоғары деңгейін қамтитын (ішкі құн) және алты айдың орнына бір жылға созылатын полис үшін көбірек төлейді (уақыт құны). Опция сатып алушы опцияның тікелей құны үшін әдетте алдын ала сыйақы төлейді. Лок өнімдеріндегідей, негізгі активтің қозғалысы опцияның ішкі құнын уақыт өте өзгертеді, ал оның уақыт құны келісімшарт аяқталғанға дейін тұрақты түрде төмендейді. Лок өнімінен маңызды айырмашылық – бастапқы айырбастан кейін опция сатып алушының қарсы тарапқа қосымша міндеттемелері болмайды; мерзімі жеткен кезде сатып алушы опцияны оң құнға ие болса (яғни, «ақшада» болса) орындайды немесе ешқандай шығынсыз (бастапқы сыйақыдан басқа) тоқтатып береді (яғни, опция «ақшадан тыс» болса).

Хеджирлеу

Деривативтер бір тараптан екінші тарапқа негізгі активтің бағасына байланысты тәуекелді беруге мүмкіндік береді. Мысалы, бидай өсіруші мен диірменші болашақта белгілі бір сомадағы ақшаны белгілі бір сомадағы бидайға айырбастау туралы фьючерстік келісімге қол қоя алады. Екі тарап та болашақ тәуекелді азайтады: бидай өсіруші үшін бағаның белгісіздігі, ал диірменші үшін бидайдың қолжетімділігі. Дегенмен, келісімшартта көзделмеген жағдайлар, мысалы, ауа райы немесе бір тараптың келісімшартты бұзуы салдарынан бидай жеткілікті болмауы мүмкін. Фьючерстік келісімді қамтамасыз етуді үшінші тарап – клирингтік үй жүзеге асырса да, барлық деривативтер қарсы тарап тәуекелінен сақтандырылмайды. Басқаша айтқанда, фермер мен диірменші фьючерстік келісімге қол қойғанда тәуекелді азайтады және тәуекелді қабылдайды: фермер бидай бағасының келісімшартта көрсетілген бағадан төмен түсу тәуекелін азайтады, ал бидай бағасының келісімшартта көрсетілген бағадан жоғарылау тәуекелін қабылдайды (осылайша ол таба алатын қосымша табыстан айырылады). Ал диірменші бидай бағасының келісімшартта көрсетілген бағадан төмендеу тәуекелін қабылдайды (осылайша, ол әдеттегіден көп төлеуі мүмкін) және бидай бағасының келісімшартта көрсетілген бағадан жоғарылау тәуекелін азайтады. Осы тұрғыдан алғанда, бір тарап бір түрдегі тәуекелге сақтандырушы (тәуекелді қабылдаушы), ал қарсы тарап – басқа түрдегі тәуекелге сақтандырушы (тәуекелді қабылдаушы) болып табылады. Хеджирлеу сондай-ақ жеке тұлға немесе мекеме активті (мысалы, тауарды, купондық төлемдері бар облигацияны, дивиденд төлейтін акцияларды және т.б.) сатып алып, оны фьючерстік келісімшарт арқылы сату кезінде жүзеге асырылады. Жеке тұлға немесе мекеме белгілі бір уақытқа активке қол жеткізе алады, содан кейін оны фьючерстік келісімшартқа сәйкес белгіленген бағаға болашақта сата алады. Бұл жеке тұлғаға немесе мекемеге активті ұстап тұрудың пайдасын ұсынады, сонымен бірге болашақ сату бағасының активтің болашақ құнына қатысты нарықтың қазіргі бағалауынан күтпеген жерден ауытқу тәуекелін азайтады. Осы сияқты деривативтермен сауда жасау белгілі бір бизнестің қаржылық мүдделеріне қызмет етуі мүмкін. Мысалы, корпорация белгілі бір пайыздық мөлшерлемемен үлкен сомада ақша қарыз алады. Қарыздың пайыздық мөлшерлемесі әр алты ай сайын қайта қаралады. Корпорация алты ай ішінде пайыздық мөлшерлеме күрт өсуі мүмкін деп алаңдайды. Корпорация форвардтық ставкалық келісім (ФРА) сатып ала алады, ол – белгілі бір сомадағы ақшаға сатып алынғаннан кейін алты айдан кейін белгіленген пайыздық мөлшерлеме төлеу туралы келісім. Егер алты айдан кейін пайыздық мөлшерлеме келісімде көрсетілген мөлшерлемеден жоғары болса, сатушы корпорацияға немесе ФРА сатып алушыға айырманы төлейді. Егер мөлшерлеме төмен болса, корпорация сатушыға айырманы төлейді. ФРА сатып алу пайыздық мөлшерлеменің өсуіне қатысты белгісіздікті азайтуға және табысты тұрақтандыруға көмектеседі.

Derivatives allow risk related to the price of the underlying asset to be transferred from one party to another. For example, a wheat farmer and a miller could sign a futures contract to exchange a specified amount of cash for a specified amount of wheat in the future. Both parties have reduced a future risk: for the wheat farmer, the uncertainty of the price, and for the miller, the availability of wheat. However, there is still the risk that no wheat will be available because of events unspecified by the contract, such as the weather, or that one party will renege on the contract. Although a third party, called a clearing house, insures a futures contract, not all derivatives are insured against counter party risk. From another perspective, the farmer and the miller both reduce a risk and acquire a risk when they sign the futures contract: the farmer reduces the risk that the price of wheat will fall below the price specified in the contract and acquires the risk that the price of wheat will rise above the price specified in the contract (thereby losing additional income that he could have earned). The miller, on the other hand, acquires the risk that the price of wheat will fall below the price specified in the contract (thereby paying more in the future than he otherwise would have) and reduces the risk that the price of wheat will rise above the price specified in the contract. In this sense, one party is the insurer (risk taker) for one type of risk, and the counter party is the insurer (risk taker) for another type of risk. Hedging also occurs when an individual or institution buys an asset (such as a commodity, a bond that has coupon payments, a stock that pays dividends, and so on) and sells it using a futures contract. The individual or institution has access to the asset for a specified amount of time, and can then sell it in the future at a specified price according to the futures contract. Of course, this allows the individual or institution the benefit of holding the asset, while reducing the risk that the future selling price will deviate unexpectedly from the market's current assessment of the future value of the asset. Derivatives trading of this kind may serve the financial interests of certain particular businesses. For example, a corporation borrows a large sum of money at a specific interest rate. The interest rate on the loan reprices every six months. The corporation is concerned that the rate of interest may be much higher in six months. The corporation could buy a forward rate agreement (FRA), which is a contract to pay a fixed rate of interest six months after purchases on a notional amount of money. If the interest rate after six months is above the contract rate, the seller will pay the difference to the corporation, or FRA buyer. If the rate is lower, the corporation will pay the difference to the seller. The purchase of the FRA serves to reduce the uncertainty concerning the rate increase and stabilize earnings.

Болжамдау

Деривативтерді тәуекелді қорғау үшін емес, тәуекелге бару үшін де қолдануға болады. Сондықтан, кейбір жеке тұлғалар мен мекемелер негізгі активтің құнына қатысты спекуляция жасау үшін деривативтік келісімшартқа түседі. Спекулянттар болашақта нарықтық баға жоғары болғанда деривативтік келісімшарт бойынша активті арзанға сатып алуға, ал болашақта нарықтық баға төмен болғанда қымбатқа сатуға тырысады. 1995 жылы Барингс банкінің саудагері Ник Лисон фьючерстік келісімшарттарға нашар және рұқсатсыз инвестициялар жасаған кезде деривативтермен спекуляциялық сауда кеңінен танымал болды. Банк басшылығы мен реттеушілердің тиісті бақылаудың болмауы, сондай-ақ Кобедегі жер сілкінісі сияқты қолайсыз жағдайлардың салдарынан Лисон 1,3 миллиард долларлық зиян келтіріп, ғасырлар бойы жұмыс істеген мекемені банкротқа дейін жеткізді.

Төрелік

Жеке тұлғалар мен мекемелер арбитраж мүмкіндіктерін іздеуі мүмкін, мысалы, егер активтің ағымдағы сатып алу бағасы, осы активті сатуға жасалған фьючерстік келісімшартта көрсетілген бағадан төмен болса.

Хеджирлеу мен спекуляцияға жұмсалған үлесі

Қорғау мақсатында қолданылатын туынды келісімшарттардың нақты үлесі белгісіз, бірақ ол салыстырмалы түрде шағын болып көрінеді. Туынды келісімшарттары орташа компаниялардың валюталық және пайыздық тәуекелдерінің барлық көлемінің тек 3–6% құрайды. Дегенмен, көптеген компаниялардың туынды операцияларының әр түрлі себептерге байланысты, кем дегенде бір бөлігі спекуляциялық сипатта екенін білеміз. "Ашық келісімшарттардың барлығын қазіргі нарықтық бағамен алмастыру құнына баға беретін жалпы нарықтық құн 2004 жылдан бері 74% өсіп, 2007 жылғы маусымның соңында 11 триллион долларды құрады (БМҚ 2007:24)" деп хабарланды. Осы жалпы номиналды соманың 67% пайыздық келісімшарттарға, 8% кредиттік дефолт своптарына (CDS), 9% валюталық келісімшарттарға, 2% тауарлық келісімшарттарға, 1% акциялық келісімшарттарға және 12% басқа түрлеріне тиесілі. OTC туындылары биржада саудаланбайтындықтан, орталық қарсы тарап жоқ. Сондықтан, олар әдеттегі келісімшарттар сияқты қарсы тарап тәуекеліне ұшырайды, себебі әрбір тарап орындау үшін екінші тарапқа сенеді.

Биржада сауда-саттық жасалатын туындылар

Биржада саудаланатын туындылар (БТС) – арнайы туындылар биржалары немесе басқа биржалар арқылы саудаланатын туынды құралдар. Туындылар биржасы – жеке тұлғалар биржада белгіленген стандартталған шарттармен сауда жасайтын нарық. Туындылар биржалары (транзакциялар саны бойынша) – Корея биржасы (KOSPI Index Futures & Options тізімімен), Eurex (пайымдамалар мен индекстік өнімдер сияқты еуропалық өнімдердің кең ауқымымен) және CME Group (2007 жылы Чикаго товарлық биржасы мен Чикаго сауда кеңесінің бірігуі және 2008 жылы Нью-Йорк товарлық биржасын сатып алу нәтижесінде құрылған). BIS мәліметтері бойынша, 2005 жылғы 4-тоқсанның соңында әлемдік туындылар биржаларының жалпы айналымы 344 триллион АҚШ долларын құрады. 2007 жылғы желтоқсанға дейін Халықаралық есептесулер банкі NYSE және Nasdaq сияқты ірі биржалардағы ортақ трейдерлер мен инвесторларға қолжетімді биржада саудаланатын қорлардың (ETF) екі арнайы түрі бар екенін хабарлады. Бұл өнімдердің таза актив құнын сақтау үшін, осы қорлардың басқарушылары дәстүрлі ETF-терді ұстау үшін қажеттіден күрделі қаржылық инженерия әдістерін қолдануы керек. Бұл құралдар да күн сайын тұрақты түрде қайта теңгеріліп, қайта индекстелуі тиіс.

Қосалқы кепілдік берілген борыштық міндеттеме

Кепілдікпен қамтамасыз етілген борыштық міндеттеме (CDO) – активтермен қамтамасыз етілген құрылымды бағалы қағаздың (ABS) бір түрі. “Активпен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар” – активтер жиынтығымен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар түрін білдіретін жалпы термин, оның ішінде кепілдікпен қамтамасыз етілген борыштық міндеттемелер және ипотекалық кепілдік берілген бағалы қағаздар (MBS) (Мысал: “Активпен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар шығарылатын және саудаланатын капитал нарығы үш негізгі санаттан тұрады: ABS, MBS және CDO”). Кейде бұл қағаздың белгілі бір түрі – тұтынушылық несиелермен қамтамасыз етілген қағазды білдіреді (мысалы: “Басқаша ереже бойынша ипотекамен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар шығарылымы MBS деп аталады, ал борыштық міндеттемелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар шығарылымы CDO деп аталады, [және] тұтынушылық қамтамасыз етілген өнімдермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар шығарылымы – мысалы, автокөлік несиелері, тұтынушылық несиелер және кредиттік карталар – ABS деп аталады”). Бастапқыда корпоративтік борыштық нарықтар үшін әзірленген CDO уақыт өте келе ипотекалық және ипотекалық кепілдік берілген бағалы қағаздар (MBS) нарықтарын қамтуға дамыды. Басқа жекелеген қорлар сияқты, CDO-ны инвесторларға белгіленген реттілікте, CDO-ның облигациялар немесе басқа да активтер қорынан жинаған ақша ағынына негізделген төлем жасау уәдесі ретінде қарастыруға болады. CDO “транштерге” бөлінеді, олар пайыздар мен негізгі төлемдердің ақша ағынын кезектілікке байланысты “ұстап алады”. Егер кейбір несиелер өтелмесе және CDO жинаған ақша барлық инвесторларға төлеуге жеткіліксіз болса, ең төменгі, ең “көпші” транштар ең алдымен шығынға ұшырайды. Төлемдерді өтеуден кейін ең соңғылары – ең қауіпсіз, ең жоғары деңгейдегі транштар. Нәтижесінде, купондық төлемдер (және пайыздық мөлшерлемелер) транш бойынша әр түрлі болады, ең қауіпсіз/ең жоғары транш ең төменгі мөлшерлемелерді төлейді, ал ең төменгі транш жоғары мөлшерлемелерді төлейді, бұл жоғары өтеусіз қалу тәуекелін өтеуге арналған. Мысалы, CDO қауіпсіздік тәртібімен келесі транштарды шығаруы мүмкін: Аға AAA (кейде “супер аға” деп аталады); Кіші AAA; AA; A; BBB; Қалдық. Ата-аналық инвестициялық банк емес, бөлек арнайы мақсаттағы ұйымдар CDO шығарады және инвесторларға пайыз төлейді. CDO-лар дамыған сайын, кейбір демеушілер транштарды “CDO Squared” немесе “CDO-ның CDO-лары” деп аталатын тағы бір қайталануға қайталап жинады. Бірақ 2006–2007 жылдары CDO нарығы жүздеген миллиард долларға өскенде, жағдай өзгерді. CDO кепілдіктері несиелер емес, басқа активтермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздардан қайта өңделген төменгі деңгейдегі (BBB немесе A) транштармен басым болды, олардың активтері әдетте негізгі емес ипотекалық несиелер болды. Бұл CDO-ларды “ипотекалық кепілдіктер тізбегін қуаттыратын қозғалтқыш” деп атады және несие берушілерге 2007 жылғы субстандартты ипотекалық несиелер дағдарысына дейін негізгі емес несиелер беруге үлкен ынталандыру берді.

A collateralized debt obligation (CDO) is a type of structured asset backed security (ABS). An "asset backed security" is used as an umbrella term for a type of security backed by a pool of assets—including collateralized debt obligations and mortgage backed securities (MBS) (Example: "The capital market in which asset backed securities are issued and traded is composed of three main categories: ABS, MBS and CDOs". )—and sometimes for a particular type of that security—one backed by consumer loans (example: "As a rule of thumb, securitization issues backed by mortgages are called MBS, and securitization issues backed by debt obligations are called CDO, [and] Securitization issues backed by consumer backed products—car loans, consumer loans and credit cards, among others—are called ABS.) Originally developed for the corporate debt markets, over time CDOs evolved to encompass the mortgage and mortgage backed security (MBS) markets. Like other private label securities backed by assets, a CDO can be thought of as a promise to pay investors in a prescribed sequence, based on the cash flow the CDO collects from the pool of bonds or other assets it owns. The CDO is "sliced" into "tranches", which "catch" the cash flow of interest and principal payments in sequence based on seniority. If some loans default and the cash collected by the CDO is insufficient to pay all of its investors, those in the lowest, most "junior" tranches suffer losses first. The last to lose payment from default are the safest, most senior tranches. Consequently, coupon payments (and interest rates) vary by tranche with the safest/most senior tranches paying the lowest and the lowest tranches paying the highest rates to compensate for higher default risk. As an example, a CDO might issue the following tranches in order of safeness: Senior AAA (sometimes known as "super senior"); Junior AAA; AA; A; BBB; Residual. Separate special purpose entities—rather than the parent investment bank—issue the CDOs and pay interest to investors. As CDOs developed, some sponsors repackaged tranches into yet another iteration called "CDO Squared" or the "CDOs of CDOs". but by 2006–2007—when the CDO market grew to hundreds of billions of dollars—this changed. CDO collateral became dominated not by loans, but by lower level (BBB or A) tranches recycled from other asset backed securities, whose assets were usually non prime mortgages. These CDOs have been called "the engine that powered the mortgage supply chain" for nonprime mortgages, and are credited with giving lenders greater incentive to make non prime loans leading up to the 2007 9 subprime mortgage crisis.

Кредиттік өтелместік своп

Кредиттік дефолт свопы (CDS) – бұл қаржылық своп келісімі, онда CDS сатушысы сатып алушыға (несиенің бағалау кредиторына) қарыз алушы төлемді орындамаған жағдайда (дебитор) немесе басқа кредиттік оқиға орын алғанда өтемақы төлейді. CDS сатып алушысы сатушыға бірқатар төлемдер жасайды (CDS «төлемі» немесе «спред») және, оның орнына, егер несие төленбесе, төлем алады. Оны 1994 жылы JP Morgan компаниясының Блайт Мастерс ойлап тапты. Несие бойынша дефолт болған жағдайда, CDS сатып алушысы өтемақы алады (әдетте несиенің номиналды құны), ал CDS сатушысы төленбеген несиені иеленеді. Дегенмен, банкпен немесе хедж-фондпен сауда жасауға жеткілікті кепілдігі бар кез келген адам CDS сатып ала алады, тіпті несие құралын ұстамайтын және несиеге тікелей сақтандыру мүддесі жоқ сатып алушылар да (мұндайлар «жалған» CDS деп аталады). Егер айналыстағы CDS келісімдерінің саны бар облигациялардың санынан көп болса, кредиттік оқиға аукционын өткізуге арналған процедура бар; алынған төлем әдетте несиенің номиналды құнынан едәуір төмен болады. Кредиттік дефолт своптары 1990-жылдардың басынан бері бар, ал 2003 жылдан кейін олардың қолданылуы артты. 2007 жылдың соңында айналыстағы CDS сомасы 62,2 триллион долларды құрады, 2010 жылдың ортасына қарай 26,3 триллион долларға дейін төмендеді, бірақ 2012 жылдың басында 25,5 триллион долларды құрады. CDS биржада саудаланбайды және мәмілелер туралы мемлекеттік органға есеп беру талап етілмейді. 2007–2010 жылдардағы қаржы дағдарысы кезінде осы ірі нарықтағы ашықтықтың болмауы реттеушілерді алаңдатты, себебі ол жүйелік тәуекел тудыруы мүмкін. 2010 жылдың наурыз айында [DTCC] Сауда ақпараттық қоймасы реттеушілерге кредиттік дефолт своптарының дерекқорына кеңірек қол жеткізуге мүмкіндік беретінін хабарлады. CDS деректерін қаржы мамандары, реттеушілер және БАҚ CDS қол жетімді кез келген ұйымның кредиттік тәуекелін нарық қалай бағалайтынын бақылау үшін пайдалана алады, оны кредиттік рейтингтік агенттіктер ұсынатын бағамен салыстыруға болады. АҚШ соты да осы үрдісті ұстануы мүмкін. Көптеген CDS стандартты нысандармен құжатталады, олар Халықаралық своптар және туындылар қауымдастығы (ISDA) тарапынан әзірленген, бірақ көптеген нұсқалары бар. Кейбірлер CDS сияқты туындылар банкроттық кезінде басымдық пен ашықтықтың жоқтығын біріктіретіндіктен қауіпті болуы мүмкін деп санайды. CDS кепілсіз болуы мүмкін (кепілдіксіз) және дефолт қаупі жоғары болуы мүмкін.

A credit default swap (CDS) is a financial swap agreement that the seller of the CDS will compensate the buyer (the creditor of the reference loan) in the event of a loan default (by the debtor) or other credit event. The buyer of the CDS makes a series of payments (the CDS "fee" or "spread") to the seller and, in exchange, receives a payoff if the loan defaults. It was invented by Blythe Masters from JP Morgan in 1994. In the event of default the buyer of the CDS receives compensation (usually the face value of the loan), and the seller of the CDS takes possession of the defaulted loan. However, anyone with sufficient collateral to trade with a bank or hedge fund can purchase a CDS, even buyers who do not hold the loan instrument and who have no direct insurable interest in the loan (these are called "naked" CDSs). If there are more CDS contracts outstanding than bonds in existence, a protocol exists to hold a credit event auction; the payment received is usually substantially less than the face value of the loan. Credit default swaps have existed since the early 1990s, and increased in use after 2003. By the end of 2007, the outstanding CDS amount was $62.2 trillion, falling to $26.3 trillion by mid year 2010 but reportedly $25.5 trillion in early 2012. CDSs are not traded on an exchange and there is no required reporting of transactions to a government agency. During the 2007–2010 financial crisis the lack of transparency in this large market became a concern to regulators as it could pose a systemic risk. In March 2010, the [DTCC] Trade Information Warehouse announced it would give regulators greater access to its credit default swaps database. CDS data can be used by financial professionals, regulators, and the media to monitor how the market views credit risk of any entity on which a CDS is available, which can be compared to that provided by credit rating agencies. U. S. courts may soon be following suit. Most CDSs are documented using standard forms drafted by the International Swaps and Derivatives Association (ISDA), although there are many variants. Some claim that derivatives such as CDS are potentially dangerous in that they combine priority in bankruptcy with a lack of transparency. A CDS can be unsecured (without collateral) and be at higher risk for a default.

Алға

Қаржы саласында форвардтық келісімшарт немесе жай ғана форвард – екі тарап арасындағы белгілі бір болашақ уақытта активті бүгін келісілген сомаға сатып алу немесе сату туралы стандартталмаған келісімшарт, осылайша ол туынды құралдың бір түрі болып табылады. Бұл, бір активті бірден сатып алу немесе сату туралы келісімшарттан өзгеше, оның шарттары құралға байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Мысалы, көптеген FX (шетел валютасы) келісімшарттарының спот күні бүгінгі күнден екі жұмыс күні кейін болады. Болашақта негізгі активті сатып алуға келісетін тарап ұзақ позицияны, ал сатуға келісетін тарап қысқа позицияны иеленеді. Келісілген баға жеткізіп беру бағасы деп аталады, ол келісімшарт жасалған кездегі форвардтық бағаға тең болады. Негізгі құралдың бағасы, кез келген нысанда болсын, құралдың бақылауына өтуге дейін төленеді. Бұл, сауда-саттық уақыты мен күні, бағалы қағаздардың айырбасталатын құн күнінен өзгеше болатын, сатып алу/сату тапсырыстарының көптеген түрлерінің бірі. Мұндай келісімшарттың форвардтық бағасы, әдетте, активтің қолма-қол айналысатын бағасымен – спот бағасымен салыстырылады. Спот пен форвард бағасы арасындағы айырмашылық форвардтық премия немесе дисконт деп аталады, оны сатып алушы тарап әдетте пайда немесе залап ретінде қарастырады. Форвардтар, басқа туынды құралдар сияқты, тәуекелді (әдетте валюта немесе айырбас бағамы тәуекелін) қорғау, шұғыл құрал ретінде пайдалану, немесе тарапқа негізгі құралдың уақытқа сезімтал қасиеттерінен пайда алу үшін қолданылуы мүмкін. Оған жақын келісімшарт – фьючерстік келісімшарт, олар бірнеше жағынан ерекшеленеді. Форвардтық келісімшарттар фьючерстік келісімшарттарға өте ұқсас, бірақ олар биржада саудаланбайды және стандартталған активтерге байланысты емес. Форвардтарда, фьючерстер сияқты, маржа талаптары бойынша аралық есептесулер немесе "нақтылаулар" болмайды, яғни тараптар пайдаға ие болған тарапты қамтамасыз ету үшін қосымша мүлікті алмастырмайды және келісімшарт ашық қалған кезде барлық іске асырылмаған пайда немесе залап жинақталады. Алайда, биржадан тыс (OTC) сауда жасалатындықтан, форвардтық келісімшарттардың шарттарын жекешелендіруге болады және оларға нарықтық бағаға келтіру және күнделікті маржа талаптары енгізілуі мүмкін. Сондықтан, форвардтық келісімшарт бойынша залап шеккен тарап, пайдаға ие болған тарапты жақсырақ қамтамасыз ету үшін кепілдік немесе қосымша кепілдік беруі мүмкін. Басқаша айтқанда, форвардтық келісімшарттың шарттары, белгілі бір қарсы тарапқа қатысты, мысалы, кредиттік рейтингтер, басқарудағы активтердің құны немесе белгілі бір кезеңдегі (мысалы, тоқсан сайын, жыл сайын) өтеулер сияқты, белгілі бір "триггерлік" оқиғаларға байланысты кепілдік талаптарын анықтайды.

In finance, a forward contract or simply a forward is a non standardized contract between two parties to buy or to sell an asset at a specified future time at an amount agreed upon today, making it a type of derivative instrument. This is in contrast to a spot contract, which is an agreement to buy or sell an asset on its spot date, which may vary depending on the instrument, for example most of the FX contracts have Spot Date two business days from today. The party agreeing to buy the underlying asset in the future assumes a long position, and the party agreeing to sell the asset in the future assumes a short position. The price agreed upon is called the delivery price, which is equal to the forward price at the time the contract is entered into. The price of the underlying instrument, in whatever form, is paid before control of the instrument changes. This is one of the many forms of buy/sell orders where the time and date of trade is not the same as the value date where the securities themselves are exchanged. The forward price of such a contract is commonly contrasted with the spot price, which is the price at which the asset changes hands on the spot date. The difference between the spot and the forward price is the forward premium or forward discount, generally considered in the form of a profit, or loss, by the purchasing party. Forwards, like other derivative securities, can be used to hedge risk (typically currency or exchange rate risk), as a means of speculation, or to allow a party to take advantage of a quality of the underlying instrument which is time sensitive. A closely related contract is a futures contract; they differ in certain respects. Forward contracts are very similar to futures contracts, except they are not exchange traded, or defined on standardized assets. Forwards also typically have no interim partial settlements or "true ups" in margin requirements like futures—such that the parties do not exchange additional property securing the party at gain and the entire unrealized gain or loss builds up while the contract is open. However, being traded over the counter (OTC), forward contracts specification can be customized and may include mark to market and daily margin calls. Hence, a forward contract arrangement might call for the loss party to pledge collateral or additional collateral to better secure the party at gain. In other words, the terms of the forward contract will determine the collateral calls based upon certain "trigger" events relevant to a particular counterparty such as among other things, credit ratings, value of assets under management or redemptions over a specific time frame (e. g., quarterly, annually).

Фьючерстік

Қаржы саласында «фьючерстік келісімшарт» (немесе кең қолданыстағы терминде – фьючерс) – екі тарап арасында белгілі бір сападағы және көлемдегі активті бүгін келісілген бағаға (фьючерстік баға) сатып алу немесе сату туралы стандартталған келісімшарт. Дереу жеткізілім мен төлем белгіленген болашақ күні, яғни жеткізу күні жүзеге асырылады, бұл оны туынды өнімге (негізгі активтен туындаған қаржылық өнімге) айналдырады. Келісімдер фьючерстік биржада жасалады, ол сатып алушы мен сатушы арасында делдал рөлін атқарады. Болашақта негізгі активті сатып алуға міндеттенетін тарап, келісімшарттың «сатып алушысы» «ұзын» позицияда деп есептеледі, ал активті сатуға міндеттенетін тарап, келісімшарттың «сатушысы» «қысқа» позицияда болады. Фьючерстік келісімшарт болашақта сауда-саттық жасауды қарастырса, фьючерстік биржаның мақсаты – делдалдық қызмет көрсету және тараптардың біреуінің де дефолтқа түсу тәуекелін азайту. Осы себепті фьючерстік биржа екі тараптан да бастапқы ақшалай қаражат (кепілдік қоры) енгізуді талап етеді. Маржа, кейде фьючерстік келісімшарт құнының проценттік шамасында белгіленеді, келісімшарттың қолданылу мерзімі ішінде үнемі пропорционалды түрде сақталуы тиіс, себебі келісімшарт бағасы сұраныс пен ұсынысқа байланысты өзгереді және күн сайын ауытқиды, сондықтан тараптардың бірі теориялық тұрғыдан пайда немесе зиян көруі мүмкін. Тәуекелді азайту және тараптардың біреуінің де дефолтқа түсу мүмкіндігін болдырмау үшін өнім күн сайын нарыққа бағаланады, яғни алдын ала келісілген баға мен нақты күнделікті фьючерстік баға арасындағы айырмашылық күн сайын өтеліп отырылады. Бұл кейде «маржаның өзгеруі» деп аталады, онда фьючерстік биржа зиян шеккен тараптың кепілдік шотынан ақша алып, оны екінші тараптың шотына аударып, осылайша әрбір шоттағы күнделікті пайда немесе зиянның дұрыс көрсетілуін қамтамасыз етеді. Егер маржалық шот биржа белгілеген белгілі бір шектен төмен түссе, қосымша кепіл талабы жіберіледі және шот иесі маржалық шотты толықтыруға міндетті. Бұл процеске «нарыққа сәйкес бекіту» (marking-to-market) дейді. Осылайша, жеткізу күні айырбасталатын сома келісімшартта көрсетілген баға емес, нақты баға болады (яғни бастапқы келісілген баға, себебі кез келген пайда немесе зиян бұрын нарыққа бекіту арқылы есептелген). Нарыққа бекіту кезінде жиі баға белгіленген деңгейге жетеді және «шалушыға» (caller) көп табыс әкеледі. Осыған ұқсас келісімшарт – форвардтық келісімшарт. Форвард, фьючерстік келісімшарт сияқты, белгілі бір бағаға белгілі бір уақытта тауар алмасуды қарастырады. Алайда, форвард биржада саудаланбайды, сондықтан нарыққа бекітуге байланысты аралық төлемдер болмайды. Сондай-ақ, келісімшарт биржадағыдай стандартталмаған. Фьючерстік келісімшарттан айырмашылығы, форвардтық келісімшарттың екі тарапы да жеткізу күні келісімшартты орындауға міндетті. Сатушы негізгі активті сатып алушыға береді немесе, егер келісімшарт ақшалай есептеу бойынша жасалса, онда зиян шеккен фьючерстік трейдерден пайда тапқан трейдерге ақша аударылады. Келісімшарт бойынша міндеттемелерден есеп айырысу күніне дейін шығу үшін фьючерстік позицияның иесі сол актив пен есеп айырысу күні басқа фьючерстік келісімшартта қарама-қарсы позицияны алып, келісімшарттық міндеттемелерін жаба алады. Фьючерстік бағалардағы айырмашылық пайда немесе зиян болып табылады.

In finance, a 'futures contract' (more colloquially, futures) is a standardized contract between two parties to buy or sell a specified asset of standardized quantity and quality for a price agreed upon today (the futures price) with delivery and payment occurring at a specified future date, the delivery date, making it a derivative product (i. e. a financial product that is derived from an underlying asset). The contracts are negotiated at a futures exchange, which acts as an intermediary between buyer and seller. The party agreeing to buy the underlying asset in the future, the "buyer" of the contract, is said to be "long", and the party agreeing to sell the asset in the future, the "seller" of the contract, is said to be "short". While the futures contract specifies a trade taking place in the future, the purpose of the futures exchange is to act as intermediary and mitigate the risk of default by either party in the intervening period. For this reason, the futures exchange requires both parties to put up an initial amount of cash (performance bond), the margin. Margins, sometimes set as a percentage of the value of the futures contract, need to be proportionally maintained at all times during the life of the contract to underpin this mitigation because the price of the contract will vary in keeping with supply and demand and will change daily and thus one party or the other will theoretically be making or losing money. To mitigate risk and the possibility of default by either party, the product is marked to market on a daily basis whereby the difference between the prior agreed upon price and the actual daily futures price is settled on a daily basis. This is sometimes known as the variation margin where the futures exchange will draw money out of the losing party's margin account and put it into the other party's thus ensuring that the correct daily loss or profit is reflected in the respective account. If the margin account goes below a certain value set by the Exchange, then a margin call is made and the account owner must replenish the margin account. This process is known as "marking to market". Thus on the delivery date, the amount exchanged is not the specified price on the contract but the spot value (i. e., the original value agreed upon, since any gain or loss has already been previously settled by marking to market). Upon marketing the strike price is often reached and creates much income for the "caller". A closely related contract is a forward contract. A forward is like a futures in that it specifies the exchange of goods for a specified price at a specified future date. However, a forward is not traded on an exchange and thus does not have the interim partial payments due to marking to market. Nor is the contract standardized, as on the exchange. Unlike an option, both parties of a futures contract must fulfill the contract on the delivery date. The seller delivers the underlying asset to the buyer, or, if it is a cash settled futures contract, then cash is transferred from the futures trader who sustained a loss to the one who made a profit. To exit the commitment prior to the settlement date, the holder of a futures position can close out its contract obligations by taking the opposite position on another futures contract on the same asset and settlement date. The difference in futures prices is then a profit or loss.

Ипотекалық кепілдікпен қамтамасыз етілген бағалы қағаздар

Ипотекалық кепілдік берілген бағалы қағаз (МБҚ) – ипотекамен қамтамасыз етілген активті кепілдік беретін бағалы қағаз, немесе көбінесе жүздеген ипотекалардың жиынтығы (“пул”). Ипотекалық несиелер жеке тұлғалардың тобына (мемлекеттік мекеме немесе инвестициялық банк) сатылады, олар осы несиелерді “секьюритизациялайды”, яғни инвесторларға сату үшін бағалы қағаздарға біріктіреді. МБҚ-ның ипотекасы тұрғын үйге немесе коммерциялық мақсаттағы мүлікке берілген болуы мүмкін, бұл Агенттік МБҚ немесе Агенттік емес МБҚ екеніне байланысты; АҚШ-та оларды Fannie Mae немесе Freddie Mac сияқты мемлекеттік қолдау көрсететін ұйымдар құрған құрылымдар шығаруы мүмкін, немесе инвестициялық банктер құрған құрылымдар шығарған “жеке брендтік” қағаздар болуы мүмкін. МБҚ құрылымы “өткізу” (pass-through) түрінде болуы мүмкін, онда қарыз алушыдан немесе үй сатып алушыдан түсетін пайыздық төлемдер мен негізгі сома МБҚ иесіне тікелей өтеді, немесе ол басқа МБҚ-лардан құралған күрделірек құрылым болуы мүмкін. МБҚ-ның басқа түрлеріне кепілдік берілген ипотекалық міндеттемелер (CMO, көбінесе жылжымайтын мүлік ипотекалық инвестициялық каналдар ретінде құрылған) және кепілдік берілген борыштық міндеттемелер (CDO) жатады. Субпримдік МБҚ-ның үлестері әртүрлі құрылымдар арқылы, мысалы CMO арқылы шығарылғанда, бірдей болмайды, керісінше, “транш” (француз тілінен “кесімдер”) ретінде шығарылады, олардың әрқайсысы қарызды өтеу кезегінде әртүрлі деңгейде басымдыққа ие, соның салдарынан оларға әртүрлі тәуекел мен сыйақы деңгейлері беріледі. МБҚ-ның транштары, әсіресе төмен басымдыққа ие, жоғары пайыздық транштары көбінесе қайта жинақталып, кепілдік берілген борыштық міндеттемелер ретінде қайта сатылады. Инвестициялық банктер шығарған осы субпримдік МБҚ-лар 2006–2008 жылдардағы субпримдік ипотекалық дағдарыстың маңызды себебі болды. МБҚ-ның жалпы номиналды құны уақыт өте келе төмендейді, себебі ипотека сияқты, және облигациялар мен көптеген басқа да белгілі табыс әкелетін бағалы қағаздардан айырмашылығы, МБҚ-дағы негізгі сома мерзімі біткенде облигация иесіне бір рет төленбейді, керісінше, әрбір кезеңдік төлемде (ай сайын, тоқсан сайын және т.б.) пайызбен бірге төленеді. Номиналды құнның төмендеуі МБҚ-ның “факторымен” өлшенеді, яғни бастапқы “номиналды құнның” қайтарылуға қалған пайызымен.

A mortgage backed security (MBS) is an asset backed security that is secured by a mortgage, or more commonly a collection ("pool") of sometimes hundreds of mortgages. The mortgages are sold to a group of individuals (a government agency or investment bank) that "securitizes", or packages, the loans together into a security that can be sold to investors. The mortgages of an MBS may be residential or commercial, depending on whether it is an Agency MBS or a Non Agency MBS; in the United States they may be issued by structures set up by government sponsored enterprises like Fannie Mae or Freddie Mac, or they can be "private label", issued by structures set up by investment banks. The structure of the MBS may be known as "pass through", where the interest and principal payments from the borrower or homebuyer pass through it to the MBS holder, or it may be more complex, made up of a pool of other MBSs. Other types of MBS include collateralized mortgage obligations (CMOs, often structured as real estate mortgage investment conduits) and collateralized debt obligations (CDOs). The shares of subprime MBSs issued by various structures, such as CMOs, are not identical but rather issued as tranches (French for "slices"), each with a different level of priority in the debt repayment stream, giving them different levels of risk and reward. Tranches—especially the lower priority, higher interest tranches—of an MBS are/were often further repackaged and resold as collaterized debt obligations. These subprime MBSs issued by investment banks were a major issue in the subprime mortgage crisis of 2006–2008 The total face value of an MBS decreases over time, because like mortgages, and unlike bonds, and most other fixed income securities, the principal in an MBS is not paid back as a single payment to the bond holder at maturity but rather is paid along with the interest in each periodic payment (monthly, quarterly, etc.). This decrease in face value is measured by the MBS's "factor", the percentage of the original "face" that remains to be repaid.

Опциялар

Қаржы саласында опцион – сатып алушыға (иесіне) белгіленген мерзімде немесе одан бұрын белгіленген бағамен негізгі активті немесе құралды сатып алуға немесе сатуға құқық беретін, бірақ міндетті емес келісімшарт. Сатушы опцияны сатып алушы (иесі) “іске қосса” (exercise), мәмілені орындау, яғни сату немесе сатып алу бойынша тиісті міндеттемеге ие болады. Сатып алушы сатушыға осы құқық үшін сыйақы төлейді. Иесіне белгілі бір бағамен бір нәрсені сатып алу құқығын беретін опцион – “сату опциясы” (call option); иесіне белгілі бір бағамен бір нәрсені сату құқығын беретін опцион – “сату опциясы” (put option). Екеуі де жиі саудаланады, бірақ түсініктілік үшін сату опциясы (call option) көбірек талқыланады. Опцияларды бағалау – академиялық және практикалық қаржы саласындағы үздіксіз зерттеулердің тақырыбы. Негізгі тұрғыда, опцияның құны әдетте екі бөлікке жіктеледі: Бірінші бөлік – “ішкі құндылық”, ол негізгі активтің нарықтық құны мен берілген опцияның есептелген бағасы арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. Екінші бөлік – “уақыт құндылығы”, ол бірнеше факторларға байланысты, олардың күрделі, сызықты емес өзара байланысы арқылы осы айырманың мерзімі біткен кездегі дисконтталған күтілетін құнын көрсетеді. Опцияларды бағалау 19 ғасырдан бері зерттеле бастағанымен, қазіргі таңдағы тәсіл Black–Scholes моделіне негізделген, ол алғаш рет 1973 жылы жарияланды. Дереккөздің сенімділігі расталмады: date=August 2013

Опциондық келісімшарттар көп ғасырлар бойы белгілі болған. Алайда, сауда-саттық белсенділігі де, академиялық қызығушылық та 1973 жылдан бастап опциялар стандартталған шарттармен шығарылып, Чикаго опциондар биржасында кепілдік берілген клирингтік орталық арқылы саудаланғаннан кейін күшейді. Бүгінде көптеген опциялар стандартталған нысанда жасалып, реттелген опциондар биржаларында клирингтік орталықтар арқылы саудаланады, ал қалғандары екі тарапты, жеке сатып алушы мен сатушы арасында жасалған келісімшарттар түрінде болады, олардың бірі немесе екеуі де дилер немесе нарық жасаушы болуы мүмкін. Опциялар – деривативтік өнімдер немесе жай ғана деривативтер деп аталатын қаржы құралдарының кең класына жатады.

Сваптар

Суап – екі қарсы тараптың біреуінің қаржы құралының ақша ағындарын екіншісінің қаржы құралының ақша ағындарымен айырбастайтын туынды құрал. Күтілетін пайдалар қатысты қаржы құралдарының түріне байланысты. Мысалы, екі облигацияны айырбастау жағдайында, бұл пайда осы облигацияларға байланысты мерзімді сыйақы (купондық) төлемдер болуы мүмкін. Нақтырақ айтқанда, екі қарсы тарап бір ақша ағынын екінші ақша ағынымен алмастыруға келіседі. Бұл ағындар суаптың "бүтін бөліктері" деп аталады. Суап келісімі ақша ағындары төленетін мерзімдерді, олардың есептелу және жинақталу жолдарын анықтайды. Әдетте, келісімшарт жасалған кезде, осы ақша ағындарының кем дегенде бірі, өзгермелі пайыздық ставка, валюта бағамы, акция бағасы немесе тауар бағасы сияқты белгісіз факторға байланысты болады. Бүгінде суаптар әлемдегі ең көп сауда-саттыққа түсетін қаржылық келісімшарттардың бірі: Халықаралық Есептесу Банкінің (ХЕБ) мәліметтері бойынша, 2010 жылы пайыздық және валюталық суаптардың жалпы сомасы 348 триллион доллардан асты. Суаптардың маңыздылығы бойынша бес негізгі түрі: пайыздық суаптар, валюталық суаптар, несиелік суаптар, тауарлық суаптар және акциялық суаптар (басқа да көптеген түрлері бар).

Нарықтық бағаны анықтау

Биржада сауда-саттық жасалатын туынды құралдары үшін нарықтық баға көбінесе ашық болады (әдетте биржа осы нақты келісімшартқа қойылған барлық ағымдағы сұраныстар мен ұсыныстар негізінде нақты уақыт режимінде жариялайды). Бірақ, OTC немесе сауда залдарында жасалатын келісімшарттарда қиындықтар туындауы мүмкін, себебі сауда-саттық қолмен жүргізіледі, бұл бағаларды автоматты түрде таратуды қиындатады. Әсіресе OTC келісімшарттарында бағаларды жинап, таратуға арналған орталық биржа болмайды.

Арбитражсыз бағаны анықтау

Деривативтік келісімшарттың арбитражсыз бағасы күрделі болуы мүмкін, және ескеруге болатын көптеген түрлі айнымалылар бар. Арбитражсыз баға белгілеу – қаржы математикасының орталық тақырыбы. Фьючерстер/форвардтар үшін арбитражсыз баға салыстырмалы түрде түсінікті, ол негізгі активтің бағасын және тасымалдау құнын (алынған табыс пен пайыздық шығыстардың айырмасы) қамтиды, бірақ кейбір күрделіліктер болуы мүмкін. Дегенмен, опциялар және күрделі деривативтер үшін баға белгілеу күрделі баға белгілеу моделін жасауды қажет етеді: негізгі активтің бағасының стохастикалық процесін түсіну көбінесе маңызды. Опцияларды теориялық бағалаудың негізгі теңдеуі – Блэк-Шоулс формуласы, ол еуропалық акциялық опциядан түсетін ақша ағындарын тек акцияларды пайдалана отырып, үздіксіз сатып алу және сату стратегиясымен қайта жасай алуға болатындығы туралы болжамға негізделген. Бұл бағалау әдісінің жеңілдетілген нұсқасы – биномдық опциялар моделі. OTC деривативтерін бағалау үшін модельдерді қолдану ең үлкен қиындық тудырады. Бұл келісімдер ашық саудада болмағандықтан, теориялық бағалауды тексеруге нарықтық баға жоқ. Модельдің көптеген нәтижелері кіріс деректеріне байланысты (яғни, соңғы баға бағалау кірістерін қалай есептеуге байланысты). Сондықтан, OTC деривативтерінің бағасын тәуелсіз агенттер анықтайды, оларды келісімге қатысушы екі тарап та келісімшартқа қол қойған кезде алдын ала тағайындайды.

Қауіптері

Деривативтер көбінесе төмендегі сынға ұшырайды; әсіресе 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін, тәуекелдерді басқару саласы төмендегі және басқа да тәуекелдерді шешу үшін дамыды.

Жасырын құйрық тәуекелі

Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) бұрынғы бас экономисі Рагхурам Ражанның айтуынша, "мүмкін, осы фирмалардың [инвестициялық қорлардың] менеджерлері қолдаған құралдары арасындағы байланысты анықтап, өздерін қорғалған деп есептейді. Бірақ Чан және басқалар (2005) көрсеткендей, 1998 жылғы жазғы Ресей мемлекеттік қарызының дефолтынан алынған сабақ – қалыпты жағдайда нөлге немесе теріске ие байланыстар бір түнді ішінде біреуге айналуы мүмкін – олар бұл құбылысты «фазалық синхронизация» деп атайды. Қорғалған позиция «ең жаман уақытта» қорғалмаған күйге түсіп, өздерін қорғалған деп жаңылысқандарға айтарлықтай зиян келтіруі мүмкін". Осы мәселені шешуге белгілі бір көмектесетін FRTB аясын қараңыз.

Левериж

Деривативтерді пайдалану левереджді, яки қарыз алуды қолдану салдарынан зор шығындарға алып келуі мүмкін. Деривативтер инвесторларға негізгі актив бағасының шағын өзгеруінен үлкен кіріс табуға мүмкіндік береді. Дегенмен, егер негізгі актив бағасы оларға қарсы күрт өңгерілсе, инвесторлар зор сомада шығынға ұшырауы мүмкін. Деривативтер нарығында үлкен шығындарға ұшыраған бірнеше жағдай тіркелді, мысалы: American International Group (AIG) компаниясы алдыңғы үш тоқсанда еншілес фирмасы арқылы кредиттік дефолт своптары (CDS) бойынша 18 миллиардтан астам АҚШ долларын жоғалтты. АҚШ Федералдық резерв банкі AIG-нің кредиттік дефолт своп сауда серіктестеріне қосымша кепілдік беру міндеттемелерін орындауын қамтамасыз ету арқылы компанияның банкрот болуын болдырмау үшін 85 миллиард АҚШ долларына дейін кепілдікпен қамтамасыз етілген несие желісін құру туралы хабарлады. Société Générale компаниясы 2008 жылғы қаңтарда фьючерстік келісімдерді дұрыс пайдаланбағандықтан 7,2 миллиард АҚШ долларын жоғалтты. 2006 жылғы қыркүйекте табиғи газ бағасы төмендеген кезде Amaranth Advisors қоры 6,4 миллиард АҚШ долларын жоғалтты. 1998 жылы құлаған Long Term Capital Management қоры 4,6 миллиард АҚШ долларын жоғалтты. Metallgesellschaft AG компаниясы 1993 және 1994 жылдары мұнай туындылары бойынша 1,3 миллиард АҚШ долларына тең шығынға ұшырады. Barings Bank компаниясы 1995 жылы акциялық туындылар бойынша 1,2 миллиард АҚШ долларына тең шығынға ұшырады. Швейцарияның ең ірі банкі UBS AG 2011 жылғы қыркүйекте рұқсатсыз сауда-саттық арқылы 2 миллиард доллар шығынға ұшырады. Деривативтер әдетте үлкен номиналды құнға ие. Сондықтан, оларды пайдалану инвестор өтей алмайтын шығындарға әкелуі мүмкін. Бұл жағдай экономикалық дағдарысқа алып келуі мүмкін тізбекті реакцияны тудыруы мүмкін екендігін атақты инвестор Уоррен Баффетт 2002 жылғы Berkshire Hathaway жылдық есебінде көрсетті. Баффет оларды «жаппай қырып-жоюдың қаржылық қарулары» деп атады. Деривативтермен байланысты потенциалды проблема – олардың құрамындағы активтердің номиналды сомасының үнемі артуы, бұл негізгі капитал және акция нарықтарында бұрмалаушылықтарға әкелуі мүмкін. Инвесторлар бағалы қағаздарды сатып алу немесе сату туралы шешімдерді қабылдау үшін деривативтер нарығына жүгіне бастайды, сондықтан бастапқыда тәуекелді беру нарығы ретінде қарастырылған бұл нарық енді жетекші индикаторға айналады. (Berkshire Hathaway компаниясының 2002 жылғы жылдық есебін қараңыз)

The use of derivatives can result in large losses because of the use of leverage, or borrowing. Derivatives allow investors to earn large returns from small movements in the underlying asset's price. However, investors could lose large amounts if the price of the underlying moves against them significantly. There have been several instances of massive losses in derivative markets, such as the following:

American International Group (AIG) lost more than US$18 billion through a subsidiary over the preceding three quarters on credit default swaps (CDSs). The United States Federal Reserve Bank announced the creation of a secured credit facility of up to US$85 billion, to prevent the company's collapse by enabling AIG to meet its obligations to deliver additional collateral to its credit default swap trading partners. The loss of US$7.2 Billion by Société Générale in January 2008 through mis use of futures contracts. The loss of US$6.4 billion in the failed fund Amaranth Advisors, which was long natural gas in September 2006 when the price plummeted. The loss of US$4.6 billion in the failed fund Long Term Capital Management in 1998. The loss of US$1.3 billion equivalent in oil derivatives in 1993 and 1994 by Metallgesellschaft AG. The loss of US$1.2 billion equivalent in equity derivatives in 1995 by Barings Bank. UBS AG, Switzerland's biggest bank, suffered a $2 billion loss through unauthorized trading discovered in September 2011. Derivatives typically have a large notional value. As such, there is the danger that their use could result in losses for which the investor would be unable to compensate. The possibility that this could lead to a chain reaction ensuing in an economic crisis was pointed out by famed investor Warren Buffett in Berkshire Hathaway's 2002 annual report. Buffett called them 'financial weapons of mass destruction.' A potential problem with derivatives is that they comprise an increasingly larger notional amount of assets which may lead to distortions in the underlying capital and equities markets themselves. Investors begin to look at the derivatives markets to make a decision to buy or sell securities and so what was originally meant to be a market to transfer risk now becomes a leading indicator. (See Berkshire Hathaway Annual Report for 2002)

Қарсы тарап тәуекелі

Кейбір туынды қаржы құралдары (әсіресе своптар) инвесторларды қарсы тарап тәуекеліне немесе қаржылық операцияның екінші тарапынан туындайтын тәуекелге ұшыратады. Қарсы тарап тәуекелі – қазіргі баға мен күтілетін болашақ есептесу бағасы арасындағы айырмашылықтан туындайды. Туынды қаржы құралдарының әртүрлі түрлері әртүрлі деңгейде қарсы тарап тәуекелімен байланысты. Мысалы, стандартталған акция опциондары заң бойынша тәуекелге ұшыраған тараптың белгілі бір соманы биржаға депозит ретінде салуын талап етеді, бұл олардың кез келген шығынды өтеуге қабілетті екенін көрсетеді; бизнеске қарыздар бойынша айнымалы ставканы тұрақты ставкаға ауыстыруға көмектесетін банктер екі тараптың кредиттік тарихын тексеруі мүмкін. Дегенмен, екі компания арасындағы жеке келісімдерде, мысалы, тиісті зерделілік сақтау және тәуекелді талдау үшін стандарттар болмауы мүмкін.

Қаржылық реформа және мемлекеттік реттеу

АҚШ заңдары және көптеген дамыған елдердің заңдарына сәйкес, деривативтерге арнайы құқықтық жеңілдіктер қарастырылған, бұл оларды несие беру үшін ерекше тартымды құқықтық формаға айналдырады. Деривативтерге қатысушыларға берілетін күшті кредиторлық қорғау, олардың күрделілігі мен ашықтығының жетіспеуі салдарынан капитал нарықтарында несиелік тәуекелді дұрыс бағалауға кедерілдіруі мүмкін. Бұл несиелік ахуалдың жақсаруына және жүйелік тәуекелдердің өсуіне әкелуі мүмкін. Шындығында, 2008 жылғы АҚШ-тағы қаржылық дағдарысқа деривативтерді пайдаланып үшінші тараптардан несиелік тәуекелді жасыру және деривативтердегі қарсы тараптарды қорғау үлкен үлес қосты. 2010 жылы ICE Trust индустриялық өзін-өзі реттеуші органының тексеру барысында, тауарлардың көп бөлігін реттейтін Commodity Futures Trading Commission төрағасы Гэри Генслер, қазіргі деривативтер нарығының "барлық американдықтар үшін шығындарды арттыратынын" айтты. Ол сондай-ақ, осы нарықтағы банктерді күштірек бақылау қажет екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, есепте былай делінген: "Әділет министрлігі де деривативтерді зерттеп жатыр. Департаменттің монополияға қарсы бөлімі "кредиттік деривативтерді клиринг, сауда және ақпараттық қызметтер салаларында бәсекеге қарсы іс-әрекеттердің мүмкіндігін" белсенді түрде тергеп отыр", деп хабарлады департамент өкілі. АҚШ және басқа елдерде деривативтерге қатысты қаржылық реформаларға жауапты заң шығарушылар мен комитеттер үшін хеджирлеу және спекуляциялық деривативтер қызметін ажырату оңай болған жоқ. Бұл айырмашылық маңызды, себебі реттеу деривативтермен спекуляцияны оқшаулауға және шектеуге көмектесуі керек, әсіресе "жүйелік маңызы бар" институттар үшін, олардың банкроттығы бүкіл қаржы жүйесіне қауіп төндіруі мүмкін. Сонымен қатар, заңнамада жауапты тараптарға тәуекелді қорғау үшін жұмыс капиталын кепіл ретінде пайдаланбай, оны операциялары мен инвестицияларында тиімдірек пайдалануға мүмкіндік беру керек. Осыған байланысты, деривативтерді қаржылық (мысалы, банктер) және қаржылық емес (мысалы, жылжымайтын мүлік компаниялары) пайдаланушылар арасында ажырату маңызды, өйткені олардың деривативтерді пайдалану әдістері әртүрлі. Ең маңыздысы, осы әртүрлі қарсы тараптарды қамтамасыз ететін кепілдік мөлшері де әртүрлі болуы мүмкін. Бұл фирмалар арасындағы айырмашылық әрқашан анық болмайды (мысалы, хедж-фондтар немесе тіпті кейбір жеке капитал фирмалары екі санаттың біріне де толықтай сәйкес келмейді). Соңында, тіпті қаржылық пайдаланушыларды да ажырату қажет, өйткені "ірі" банктер "жүйелік маңызы бар" деп танылуы мүмкін, олардың деривативтерге қатысты қызметі кіші, жергілікті және аймақтық банктерге қарағанда қатаң бақылауға және шектеулерге ұшырауы керек. "Додд-Фрэнк Уолл-стрит реформасы және тұтынушыларды қорғау туралы" заң күшіне енгеннен кейін, биржадан тыс сауда азайды. Заң белгілі бір своптардың тіркелген биржаларда клирингтен өтуін міндеттеді және деривативтерге түрлі шектеулер қойды. Додд Франк заңын іске асыру үшін CFTC кем дегенде 30 сала бойынша жаңа ережелерді әзірледі. Комиссия қай своптар міндетті түрде клирингтен өтуге жатады және деривативтер биржасы белгілі бір типтегі своп келісімшарттарын клирингтеуге жарамды екенін анықтайды. Дегенмен, жоғарыда аталған және ереже жасау процесінің басқа да қиындықтары деривативтерге қатысты заңнаманың кейбір аспектілерін толық күшіне енгізуді кешіктірді. Қиындықтар әлемдік қаржы нарықтарын құрайтын елдер арасында жаһандық қаржы реформасын жүзеге асыру қажеттілігімен күрделендіріледі, бұл Қаржылық тұрақтылық кеңесінің басты міндеті, оның жұмысы жалғасуда. АҚШ-та 2012 жылдың ақпанына дейін SEC және CFTC бірлескен күш-жігерінің нәтижесінде 70-тен астам деривативтер ережелері ұсынылып, қабылданды. Алайда, олардың екеуі де басқа ережелерді жасау, сот процестері және ережелерге қарсылықтар салдарынан бірқатар деривативтер ережелерін қабылдауды кейінге қалдырды, сондай-ақ көптеген негізгі анықтамалар (мысалы, "своп", "бағалы қағаздарға негізделген своп", "своп дилері", "бағалы қағаздарға негізделген своп дилері", "ірі своп қатысушысы" және "ірі бағалы қағаздарға негізделген своп қатысушысы") әлі қабылданбаған. 2015 жылдың 11 ақпанында Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) бағалы қағаздарға негізделген своп-транзакциялар туралы мәліметтерді есептеу және жариялау жүйесін құруға бағытталған екі соңғы ережені жариялады. Бұл екі ереже CFTC талаптарымен толық үйлесімді емес. 2012 жылдың қарашасында SEC және Австралия, Бразилия, Еуроодақ, Гонконг, Жапония, Онтарио, Квебек, Сингапур және Швейцария елдерінің реттеушілері 2009 жылғы G20 Питтсбург саммитінде келісілгендей, биржадан тыс деривативтер нарығын реформалау мәселесін талқылау үшін кездесті. 2012 жылдың желтоқсанында олар бірлескен мәлімдеме жариялады, онда нарық жаһандық екенін мойындап, "қауіптерді азайту, ашықтықты арттыру, нарықтық манипуляцияларға қарсы қорғау, реттеушілік кемшіліктерді болдырмау, арбитраж мүмкіндіктерін азайту және нарық қатысушылары үшін тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету мақсатында қатаң және үйлесімді стандарттарды қабылдауға және күшпен жүзеге асыруға белсенді қолдау білдірді".

Under US law and the laws of most other developed countries, derivatives have special legal exemptions that make them a particularly attractive legal form to extend credit. The strong creditor protections afforded to derivatives counterparties, in combination with their complexity and lack of transparency however, can cause capital markets to underprice credit risk. This can contribute to credit booms, and increase systemic risks. Indeed, the use of derivatives to conceal credit risk from third parties while protecting derivative counterparties contributed to the financial crisis of 2008 in the United States. In the context of a 2010 examination of the ICE Trust, an industry self regulatory body, Gary Gensler, the chairman of the Commodity Futures Trading Commission which regulates most derivatives, was quoted saying that the derivatives marketplace as it functions now "adds up to higher costs to all Americans". More oversight of the banks in this market is needed, he also said. Additionally, the report said, "[t]he Department of Justice is looking into derivatives, too. The department's antitrust unit is actively investigating 'the possibility of anticompetitive practices in the credit derivatives clearing, trading and information services industries', according to a department spokeswoman." For legislators and committees responsible for financial reform related to derivatives in the United States and elsewhere, distinguishing between hedging and speculative derivatives activities has been a nontrivial challenge. The distinction is critical because regulation should help to isolate and curtail speculation with derivatives, especially for "systemically significant" institutions whose default could be large enough to threaten the entire financial system. At the same time, the legislation should allow for responsible parties to hedge risk without unduly tying up working capital as collateral that firms may better employ elsewhere in their operations and investment. In this regard, it is important to distinguish between financial (e. g. banks) and non financial end users of derivatives (e. g. real estate development companies) because these firms' derivatives usage is inherently different. More importantly, the reasonable collateral that secures these different counterparties can be very different. The distinction between these firms is not always straight forward (e. g. hedge funds or even some private equity firms do not neatly fit either category). Finally, even financial users must be differentiated, as 'large' banks may classified as "systemically significant" whose derivatives activities must be more tightly monitored and restricted than those of smaller, local and regional banks. Over the counter dealing will be less common as the Dodd–Frank Wall Street Reform and Consumer Protection Act comes into effect. The law mandated the clearing of certain swaps at registered exchanges and imposed various restrictions on derivatives. To implement Dodd Frank, the CFTC developed new rules in at least 30 areas. The Commission determines which swaps are subject to mandatory clearing and whether a derivatives exchange is eligible to clear a certain type of swap contract. Nonetheless, the above and other challenges of the rule making process have delayed full enactment of aspects of the legislation relating to derivatives. The challenges are further complicated by the necessity to orchestrate globalized financial reform among the nations that comprise the world's major financial markets, a primary responsibility of the Financial Stability Board whose progress is ongoing. In the U. S., by February 2012 the combined effort of the SEC and CFTC had produced over 70 proposed and final derivatives rules. However, both of them had delayed adoption of a number of derivatives regulations because of the burden of other rule making, litigation and opposition to the rules, and many core definitions (such as the terms "swap", "security based swap", "swap dealer", "security based swap dealer", "major swap participant" and "major security based swap participant") had still not been adopted. On February 11, 2015, the Securities and Exchange Commission (SEC) released two final rules toward establishing a reporting and public disclosure framework for security based swap transaction data. The two rules are not completely harmonized with the requirements with CFTC requirements. In November 2012, the SEC and regulators from Australia, Brazil, the European Union, Hong Kong, Japan, Ontario, Quebec, Singapore, and Switzerland met to discuss reforming the OTC derivatives market, as had been agreed by leaders at the 2009 G 20 Pittsburgh summit in September 2009. In December 2012, they released a joint statement to the effect that they recognized that the market is a global one and "firmly support the adoption and enforcement of robust and consistent standards in and across jurisdictions", with the goals of mitigating risk, improving transparency, protecting against market abuse, preventing regulatory gaps, reducing the potential for arbitrage opportunities, and fostering a level playing field for market participants.

Есеп беру

Бірқатар елдерде міндетті есеп беру ережелері аяқталуда, мысалы АҚШ-тағы Додд-Франк заңы, Еуропадағы Еуропалық нарық инфрақұрылымы ережелері (EMIR), сондай-ақ Гонконг, Жапония, Сингапур, Канада және басқа елдердегі ережелер. ТМК-дан тыс (OTC) туынды құралдарды реттеушілер форумы (ODRF) – әлем бойынша 40-тан астам реттеуші ұйымдардың тобы – деректерге реттеушілердің қолжеткізуіне қатысты мәмілелер тізілімдеріне нұсқаулар жиынтығын ұсынды, ал Қаржылық тұрақтылық кеңесі мен CPSS IOSCO да есеп беру мәселелері бойынша ұсынымдар жасады.