Кіріспе

Фьючерстік бағалар мерзімі жеткен кезде күтілетін спот бағадан төмен болған жағдайдағы қалыпты артта қалу, кейде жай ғана артта қалу деп аталады, – бұл тауардың форвардтық немесе фьючерстік шартының бағасы, шарт мерзімі біткенде күтілетін спот бағадан төмен саудаланатын нарықтық жағдай. Нәтижесінде фьючерстік немесе форвардтық қисық әдетте төмен қарай еңіске ие болады (яғни «кері» болады), себебі келер шарттар әдетте одан да төмен бағамен саудаланады. Іс жүзінде, күтілетін болашақ спот бағасы белгісіз, сондықтан «артта қалу» термині «оң негізге» сілтеме жасауы мүмкін, яғни қазіргі спот бағасы болашақ бағадан жоғары болғанда. Қалыпты артта қалудың қарама-қарсы нарықтық жағдайы – контанго. Контанго «теріс негізге» сілтеме жасайды, онда болашақ баға күтілетін спот бағасынан жоғары саудаланады. Артта қалу, форвардтық баға мен спот бағасы арасындағы айырмашылық тасымалдау құнынан кем болғанда (форвардтық баға спот бағасы плюс тасымалдау құнынан кем болғанда) немесе актив қазіргі уақытта сатып алуға қолжетімді болмағандықтан жеткізу арбитражы мүмкін болмағанда пайда болады. Артта қалу кезінде фьючерстік шарттың бағасы негізгі актив иесінен фьючерстік шартты сатып алушыға ауыстырылған тәуекел үшін компенсацияны қамтиды. Бұл мерзімі біткендегі күтілетін спот бағасы фьючерстік шарттың бағасынан жоғары екенін білдіреді. Артта қалу алтын немесе күміс сияқты ақша тауарларында өте сирек кездеседі. 1980 жылдардың басында күмісте бір күндік артта қалу болды, сол кезде бір бөлігі COMEX қоймаларынан CBOT қоймаларына физикалық түрде тасымалданды. Алтын 1972 жылы Виннипег тауар биржасында саудаласа бастағаннан бері, қысқа мерзімді артта қалуларды (сағаттар) есептемегенде, тарихи түрде оң болып келді. Бұл термин кейде фьючерстік шарттардан басқа форвардтық бағаларға да қолданылады, егер ұқсас баға үлгілері пайда болса. Мысалы, егер күмісті 60 күнге қарағанда 30 күнге жалға алу құны жоғары болса, күміс жалға алу ставкалары «артта қалуда» деп айтуға болады. Күміс бойынша теріс лизингтік ставкалары күміс нарығына фьючерстік шарттарды сату үшін банктер тәуекел премиум талап ететінін көрсетеді.

Пайда болуы

Бұл ыңғайлы өнімнен алынатын пайданың тәуекелсіз пайыздық ставкадан және сақтау шығындарынан жоғары болу жағдайы. Артта қалудың қалыптан тыс екендігі және сәйкес (нақты) спот нарығында жеткіліксіз ұсыныс бар екендігі айтылады. Дегенмен, көптеген тауар нарықтарында артта қалу жиі кездеседі, әсіресе маусымдық фактор ескерілгенде, мысалы, тез бұзылатын және/немесе жұмсақ тауарлар нарығында. «Ақша туралы трактат» (1930 жыл, 29-тарау) еңбегінде экономист Джон Мейнард Кейнс тауар нарықтарында артта қалудың қалыптан тыс жағдай емес, керісінше, тауар өндірушілердің баға тәуекелін тұтынушыларға қарағанда жиірақ қорғауының нәтижесінде туындайтын «қалыпты артта қалу» екенін айтқан. Осы мәселе бойынша ғылыми пікірталас қазірге дейін жалғасуда.

Терминнің шығу тегі: Лондон қор биржасы

Контанго сияқты, бұл термин де 19 ғасырдың ортасында Англияда пайда болды, "кері" деген сөзден туындаған. Сол дәуірде Лондон қор биржасында кері бағалау – сатушы сатқан акцияны жеткізуді кейінге шегеруге ниеттенсе төлейтін төлем болатын. Бұл төлем сатып алушыға немесе сатушыға акцияны уақытша берген үшінші тарапқа төленді. Бұл әдетте спекуляциялық мақсатта жасалатын, қысқа сатуға мүмкіндік беретін амал еді. Есептесу күндері белгілі бір кесте бойынша (мысалы, екі апта сайын) жүзеге асырылатын және қысқа сатушы келесі есептесу күніне дейін акцияны жеткізуге міндетті болмайтын. Сол күні ол кері бағалау төлемін төлеп, өзінің позициясын келесіге ауыстыра алатын. Бұл практика 1930 жылға дейін кең таралған, бірақ 1958 жылы опциялар қайта енгізілгеннен кейін қолданылуы азайды. Бұл төлем қазіргі кері бағалаудың мағынасындағы акцияның қысқа мерзімді тапшылығын көрсетпейді, ол қорды немесе тауарды белгілі бір мерзімге қарызға алу құны сияқты "жалға алу бағасына" ұқсас еді.

Қалыпты кері айналым мен кері айналым

Артқа қарайлау термині, егер "нормальды" деген толықтырусыз қолданылса, шатастыру тудыруы мүмкін. Кейде ол қалыпты артқа қарайлаудың синонимі ретінде (фьючерстік келісімшарт бағасы келісімшарт аяқталғандағы күтілетін нақты бағадан төмен болса) қолданылғанымен, ол фьючерстік келісімшарт бағасының қазіргі нақты бағадан төмен болу жағдайын да білдіруі мүмкін.