Кіріспе
Фьючерстік бағалар мерзімі жеткен кезде күтілетін спот бағадан жоғары болған жағдай – контанго. Контанго – бұл тауардың фьючерстік (немесе форвардтық) бағасының, келісімшарт мерзімі біткендегі күтілетін спот бағасынан жоғары болу жағдайы. Контанго жағдайында арбитражшылар немесе спекулянттар "болашақта тауарды алу үшін, оның нақты күтілетін бағасынан қазір көбірек төлеуге дайын. Бұл, адамдардың тауарды сақтау және тасымалдау шығындарынан гөрі, болашақта алу үшін премия төлеуге дайындығынан туындауы мүмкін". Сауданың екінші жағындағы хеджерлер (тауар өндірушілер және тауар иелері) фьючерстік келісімшарттарды сатуға және күтілгеннен жоғары кіріс алуға қуанышты. Контанго нарығы – қалыпты нарық немесе тасымалдау құны нарығы деп те аталады. Контангоға қарама-қарсы нарықтық жағдай – бэквордация. "Нарық бэквордацияда болады, егер белгілі бір тауардың фьючерстік бағасы, күтілетін спот бағасынан төмен болса. Бұл ұзақ позициядағы инвесторлар үшін тиімді, себебі олар фьючерстік бағаның қазіргі спот баға деңгейіне жететінін қалайды". Фьючерстік немесе форвардтық қисық әдетте жоғары қарай еңісті (яғни, "қалыпты") болады, өйткені одан кейінгі мерзімдерге жасалған келісімшарттар көбінесе одан да жоғары бағамен саудаланады. Аталған қисықтар әртүрлі мерзімдердегі әртүрлі келісімшарттардың нарықтық бағаларын көрсетеді – пайыздық мөлшерлеменің мерзімді құрылымымен салыстырылады. "Жалпы алғанда, бэквордация нарықтың басым бөлігінің спот бағалардың төмендейтініне сенуін көрсетеді, ал контанго – олардың өсуіне сенуін көрсетеді. Екі жағдай да спекулянттарға (коммерциялық емес саудагерлерге) пайда табуға мүмкіндік береді". Жұтылатын тауарлар үшін, жақын және алыс мерзімдердегі жеткізілім бағалары арасындағы айырмашылық контанго болып табылмайды. Осы жағдайда, әртүрлі жеткізілім мерзімдері мүлдем басқа тауарлар болып саналады, себебі бүгінгі жаңа жұмыртқалар 6 айдан кейін де жаңа болмайды, 90 күндік қазыналық облигациялар мерзімі бітеді және т.б.
Contango is a situation where the futures price (or forward price) of a commodity is higher than the expected spot price of the contract at maturity. In a contango situation, arbitrageurs or speculators are "willing to pay more [now] for a commodity [to be received] at some point in the future than the actual expected price of the commodity [at that future point]. This may be due to people's desire to pay a premium to have the commodity in the future rather than paying the costs of storage and carry costs of buying the commodity today." On the other side of the trade, hedgers (commodity producers and commodity holders) are happy to sell futures contracts and accept the higher than expected returns. A contango market is also known as a normal market, or carrying cost market. The opposite market condition to contango is known as backwardation. "A market is 'in backwardation' when the futures price is below the expected spot price for a particular commodity. This is favorable for investors who have long positions since they want the futures price to rise to the level of the current spot price". The futures or forward curve would typically be upward sloping (i. e. "normal"), since contracts for further dates would typically trade at even higher prices. The curves in question plot market prices for various contracts at different maturities — cf. term structure of interest rates. "In broad terms, backwardation reflects the majority market view that spot prices will move down, and contango that they will move up. Both situations allow speculators (non commercial traders) to earn a profit." For perishable commodities, price differences between near and far delivery are not a contango. Different delivery dates are in effect entirely different commodities in this case, since fresh eggs today will not still be fresh in 6 months' time, 90 day treasury bills will have matured, etc.
Сипаттама
Еуропалық Қоғамдастықтар Комиссиясы ауыл шаруашылығы тауарларының спекуляциясы туралы баяндамасында артта қалу мен контангоны спот бағаларына қатысты былай анықтады: «Фьючерстік баға спот бағасынан жоғары немесе төмен болуы мүмкін. Спот бағасы фьючерстік бағадан жоғары болған кезде нарық артта қалады. Бұл көбінесе «қалыпты артта қалу» деп аталады, себебі фьючерстік сатып алушы өндірушіден туындаған тәуекел үшін сыйақы алады. Егер спот бағасы фьючерстік бағадан төмен болса, нарық контангода болады». Контанго – сақ емес инвесторлар үшін қауіпті тұзақ. Биржада сауда-саттық жасалатын қорлар (ETF) шағын инвесторларға тауарлар фьючерстік нарығына қатысуға мүмкіндік береді, бұл төмен пайыздық мөлшерлемелер кезеңінде өте тартымды. 2005 жыл мен 2010 жыл аралығында фьючерстік негіздегі тауарлық ETF саны 2-ден 95-ке дейін өсті, ал жалпы активтер сол кезеңде 3,9 миллиард доллардан 98 миллиард долларға дейін көтерілді. Контанго нарығында фьючерстік келісімшарттың қалыпты ағыны бағаның төмендеуі болғандықтан, мұндай келісімшарттардан тұратын қор келісімшарттарды жоғары бағамен (болашақта) сатып алады және оларды кейінірек, әдетте төменгі спот бағамен жабады. Төмен бағамен сатылған келісімшарттардан түскен қаражат болашақта бірдей көлемде жаңа келісімшарттарды сатып алуға жеткіліксіз болады. Қорлар тіпті салыстырмалы түрде тұрақты нарықта да ақша жоғалта алады. Бұл мәселені азайту үшін стратегиялар бар, соның ішінде ETF-ке бағалы металдар қорын құруға рұқсат беру, бұл инвесторларға оның құнының өзгеруінен пайда табуға мүмкіндік береді. Бірақ сақтау құны айтарлықтай өзгеруі мүмкін, мысалы, мыс құймалары алтынға қарағанда әлдеқайда көп орынды қажет етеді, демек, сақтау құны жоғары, және әлемдік нарықта төмен бағаға ие: алтын үшін тиімді модель басқа тауарлар үшін де тиімді бола ма, әлі белгісіз. Контанго тасымалдау құнын асырмауы керек, өйткені өндірушілер мен тұтынушылар фьючерстік келісімшарт бағасын спот бағасымен және сақтау құнымен салыстырып, тиімдісін таңдай алады. Арбитражшылар бірін сату арқылы екіншісінен теориялық түрде тәуекелсіз пайда таба алады (рационалды баға белгілеу – фьючерстерді қараңыз). ЕО тауар фьючерстік нарығындағы екі топты сипаттайды: хеджерлер (тауар өндірушілер мен тауарды пайдаланушылар) немесе арбитражшылар/спекулянттар (коммерциялық емес инвесторлар). (Мұнай сақтау саудасын қараңыз). Осыған байланысты мұнайдың бір барреліне 10-20 долларға дейін үстеме қосылған деп есептелді. Егер осылай болса, онда әлемдік мұнай қоймалары толып кеткен кезде үстеме ақы тоқтаған болар еді; контанго тереңдеген болар еді, өйткені артық мұнайды сіңіруге жеткіліксіз сақтау жағдайлары спот бағаларына қосымша қысым түсіретін болар еді. Алайда, 2007-2008 жылдар аралығында мұнай мен бензин бағасының өсуіне байланысты бұл практика осылай даулы болды, сондықтан 2008 жылдың маусым айында Тауар фьючерстерін саудалау комиссиясы, Федералдық резерв және АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC) бұл орын алды ма, жоқ па, соны анықтау үшін арнайы топтар құруға шешім қабылдады. 2009 жылдың қаңтар айында контанго қайтадан пайда болды, арбитражшылар контангодан пайда табу үшін миллиондаған баррельді танкерлерде сақтады (мұнай сақтау саудасын қараңыз). Бірақ жазға қарай баға қисығы айтарлықтай тегістелді. 2009 жылы шикі мұнайдағы контанго спот бағасының өсуі мен шикі мұнайдың әртүрлі саудаланатын құралдары арасындағы айырмашылықты түсіндірді (мысалы, роллингтік келісімшарттар немесе ұзақ мерзімді фьючерстік келісімшарттар), олар бағаның әлдеқайда төмен өскенін көрсетті. USO ETF-і де шикі мұнайдың спот бағасының өсуін дәл көрсетпеді.
Пайыздық мөлшерлемелері
Егер қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемелер контанго нарығында төмендеуі күтілсе, бұл фьючерстік келісімшарт пен жеткілікті ұсыныстағы негізгі актив арасындағы айырманы тарылтады. Бұл себебі, төмен пайыздық мөлшерлемеге байланысты тасымалдау құны төмендейді, нәтижесінде фьючерстің бағасы мен негізгі актив бағасы арасындағы айырма кішірейеді (яғни, спред тарылады). Мұндай жағдайда инвесторға спредті сатып алу кеңес беріледі: бұл күнтізбелік спред саудасы, онда трейдер жақын мерзімді құралды сатып алып, бір уақытта алыс мерзімді құралды (яғни, фьючерсті) сатады. Егер негізгі актив бойынша сауда жасалатын фьючерстің және негізгі активтің спот бағасы арасындағы айырма кеңейсе, мысалы, қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемелердің өсуіне байланысты, инвесторға спредті сату кеңес беріледі (яғни, күнтізбелік спред, онда трейдер жақын мерзімді құралды сатады және бір уақытта негізгі актив бойынша фьючерсті сатып алады). 2010 жылғы маусымдағы The Economist журналындағы мақалада индекске бағытталған қорлар (Goldman Sachs Commodity Index-ке байланысты) көпіршік тудырмады деген аргумент келтірілген. Мақалада Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының баяндамасы сипатталған, онда Тауарлық фьючерстерді саудалау комиссиясының деректері қолданылған.
Терминнің шығу тегі
Термин 19 ғасырдағы Англияда пайда болды және «жалғастыру», «жалғастыру» немесе «контингент» сөздерінің бұрмалануы деп саналады. Бұрын Лондон қор биржасында контанго – сатып алушы, келісілген сауда-саттықты кейінге шегеруді қалаған жағдайда сатушыға төлейтін төлем болатын. Бұл төлем сатушының ала алмаған пайызына негізделген. Мұндай әрекет көбінесе спекуляциялық мақсатта жасалған. Есептесу күндері белгілі бір кесте бойынша (мысалы, екі апта сайын) жүргізілетін. Спекуляциялық сатып алушы келесі есептесу күніне дейін акцияны алуға және оған төлеуге міндетті болмады, ал сол күні контанго төлемін төлеп, өзінің позициясын келесіге «көшіруге» мүмкіндік алды. Бұл практика 1930 жылға дейін кең таралған, бірақ 1958 жылы опциялар қайта енгізілгеннен кейін сирек қолданыла бастады. Бұл төлем контангоның қазіргі мағынасына ұқсас болды, яғни болашақтағы жеткізудің құны дереу жеткізуден қымбат, ал төлем иесіне тасымалдау құнын білдіреді.
Экономикалық теория
Экономикалық теорияда артқа шегіну (backwardation) және контанго (contango) мәселелері Джон Мейнард Кейнс пен Джон Хикс есімдерімен байланысты. Кейнс «Ақша туралы трактат» еңбегінде фьючерстік нарықтарда екі түрлі қатысушы бар екенін айтты: спекулянттар мен хеджерлер. Кейнс, егер хеджерлер таза сатушы (short) болса, спекулянттар таза сатып алушы (long) болуы керек деп тұжырымдады. Спекулянттар фьючерстік бағаның өсуі күтілмесе, таза сатып алуға бармайды. Кейнс фьючерстік бағаның жеткізілімдегі күтілетін спот бағасынан төмен болатын жағдайды (соның салдарынан фьючерстік бағаның өсуі күтіледі) қалыпты артқа шегіну деп атады. Өндірістік хеджерлердің ұзақ позицияларды ұстауға бейімділігі қалыпты артқа шегіну жағдайын тудырады. Спекулянттар бұл олқылықты пайдалы сату позицияларын (short positions) алып толтырады, ал тәуекел ағымдағы спот бағаның жоғарылауымен өтеледі. Хикс «Кейнстің теориясын кері қайтара отырып, хеджерлердің таза сатып алушы (long) болатын жағдайлар бар екенін көрсетті. Бұл контанго деп аталатын жағдай, онда спекулянттар таза сатушы (short) болуы керек. Спекулянттар фьючерстік бағаның төмендеуі күтілмесе, таза сатуға бармайды. Нарық контангода болғанда фьючерстік бағалардың төмендеуі күтіледі». 1972 жылы Хикс «Құндылық және капитал» теориясы негізінде, экономикалық тепе-теңдік теориясы бойынша, әсіресе сыртқы шоктарға ұшыраған экономикалық жүйедегі тепе-теңдіктің тұрақтылығы мәселесі үшін экономика саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алды. Бушуев дәстүрлі түрде мұнай нарықтарында өндірушілердің хеджерлеуі тұтынушылардың хеджерлеуінен әлдеқайда көп болғанын айтты. Қазіргі мұнай нарығы инвесторлардың ақшасын тартады, бұл ақша көлемі өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы алшақтықты асып түседі. Контанго бұрын мұнай нарығында «қалыпты» жағдай болып саналды. 2008-2009 жылдардан бері инвесторлар мұнай нарығының алдыңғы бөлігіне инвестиция салудың орнына «инфляцияға, АҚШ долларының әлсіздігіне және мүмкін болатын геосаяси оқиғаларға» қарсы қорғануға көшті. Бушуев инвесторлар мінез-құлқындағы өзгерістерді «классикалық Кейнс-Хикс теориясына, қалыпты артқа шегіну теориясына және Кальдор-Бреннан сақтау теориясына» қатысты зерттеп, күнтізбелік спред опциондарының (CSO) тәуекелді басқарудың маңызды құралына айналғанын қарастырды.