Кіріспе

Француз минералогы және геологы (1863–1948) Антуан Франсуа Альфред Лакруа.

Білім

Лакруа 1889 жылы Парижде Фердинанд Андре Фукеден докторлық диссертациясын қорғады. Фуке Лакруа оның қызына үйленсе ғана диплом беруге келісті.

Мансап

1893 жылы ол Париждегі Жардн дес Плантесте минералогия профессоры, ал 1896 жылы Жоғары Оқулар Мектебінің (École des Hautes Études) минералогиялық зертханасының директоры болып тағайындалды. Ол әлемнің әртүрлі аймақтарында, әсіресе Пиренейлерде, жанартау құбылыстарымен және магмалық жыныстармен байланысты минералдарға, метаморфизмнің әсеріне және минералды тамырларға ерекше назар аударды. Ғылыми журналдарға жариялаған көптеген еңбектерінде ол Мадагаскардың минералогиясы мен петрологиясын зерттеді және Мартиникадағы жарылыстар туралы "La Montagne Pelée et ses éruptions" (Париж, 1904) атты толыққанды және жан-жақты кітап шығарды. Оның өсиеті өзінің зор қарапайымдылығын көрсететін соңғы тілекке ие: "Мен тек отбасымның қатысуымен, ешқандай рәсімсіз жерленгім келеді. Бұл менің әріптестерім, шәкірттерім және достарыма деген немқұрайлылығымды білдірмейді, бірақ мен сыртқы шараларға көп мән бермеймін. Мен олардан тек естеліктерінде маған шамалы орын табуларын сұраймын, бұл жұмыстан және күнделікті өмірден алшақтамай-ақ жасауға болады." Альфред Лакруа 1948 жылғы 18 наурызда отбасылық мазарда жерленді, онда есімі жазылмаған, Монпарнас зиратында (3-ші бөлім, концессия 871 P 1827).

Үлестер

Альфред Лакруаның еңбектері кең көлемді болды және минералогия, геология, петрология, вулканология және ғылым тарихы сияқты әртүрлі ғылыми салаларды қамтыды. Ол минералдық түрлер туралы түсінікті қайта анықтап, байытты және минералдардың табиғаттағы пайда болуын, қауымдастықтарын, генезисін және түрленуін түсіну үшін түрлі бақылау әдістерін біріктірудің маңыздылығын атап өтті. Ол тау жыныстарының құрамында минералдардың рөлі туралы егжей-тегжейлі зерттеулер жүргізді, бұл минералогия мен петрография арасындағы алшақтықты жоюға көмектесті. Лакруаның, әсіресе Пиренейлердегі, контактілік метаморфизмді зерттеуі осы геологиялық процесті түсінуге үлкен үлес қосты. Оның еңбегі сондай-ақ метаморфизмде минералдандырушылар мен жарылу магмаларынан шыққан ұшқыш заттардың маңызды рөл атқарғанын көрсетті. Альфред Лакруа жер шарындағы жанартаулардың атқылауын және олардың шығаратын материалдарын жан-жақты зерттеді. Пеле тауындағы зерттеулері дөңгелектердің пайда болуы мен "nuées ardentes" (пирокластикалық ағымдар) туралы жаңа түсініктер берді. Ол жарылыс жыныстарын жіктеуде маңызды рөл атқарды, бұл олардың өзара байланысын және қалыптасу жағдайларын анықтауға көмектесті. Лакруаның білімі пегматиттердің пайда болуына дейін жетіп, ол Мадагаскар пегматиттерін зерттеді, калий және натрий-литий пегматиттерін ажыратты. Ол сондай-ақ латериттердің қалыптасуын түсінуге маңызды үлес қосты, тропикалық климаттағы силикатты тау жыныстарының өзгеруі кезінде темір және алюминий гидроксидтерінің шоғырлануын түсіндірді. Жер бетіндегі тау жыныстарына деген қызығушылығы оны метеориттерді зерттеуге итерді, онда ол тас метеориттерді рационалды түрде жіктеу үшін сол принциптерді қолданды. Сонымен қатар, ол Париждегі Табиғи тарих мұражайында кең көлемді минералогия және петрографиялық коллекцияларды жинақтады және сақтады.

Саяхат және зерттеу

Альфред Лакруа – әлемнің әр түрлі аймақтарында геологиялық және минералогиялық зерттеулер жүргізген оқиғалы саяхатшы. Оның саяхаттары оны Шотландия, Англия, Ирландия, Скандинавия, Солтүстік Америка (Канада және АҚШ), Германия, Грекия, Кіші Азия, Жапония, Малайя және Яваға жеткізді. Ол колониялық минералогияның негізін қалаушы болды, Мартиника, Гваделупа, Гвинея, Мадагаскар және Индокитай сияқты аймақтарды зерттеді. Осы сапарлардағы байқаулары ғылыми білімді едәуір байытты. Оның маңызды жаңалығының бірі – Мадагаскарда уран минералдарын анықтап, зерттеуі болды.

Ғылым тарихына қосқан үлесі

Алфред Лакруа ғылыми зерттеулерінен өзге, ғылым тарихына да терең қызығушылық танытқан. Ол Ғылым академиясының хатшысы ретіндегі міндеттерін қайтыс болған мүшелерінің өмірбаянын жазу арқылы орындады. Осы саладағы еңбектерінің нәтижесінде француз геологтары, минералогтары және табиғаттанушыларының өмірі мен еңбегіне арналған, құрамында төрт томдық "Фигуры де Савант" атты тартымды зерттеулер жинағы жарық көрді.

Алғыс пен құрмет

Альфред Лакруаның ғылыми қауымдастыққа қосқан үлесі кеңінен танылды. Ол көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде "Құрмет легионының" "Ұлы офицері" атағын алды. Ол түрлі академиялардың мүшесі болды және шамамен алпыс университеттен, шетелдік институттардан және ғылыми қоғамдардан құрметті мүшелік пен "honoris causa" докторлық дәрежесін алды. Сонымен қатар, ол бірнеше халықаралық ғылыми ұйымдардың корреспонденті болды. Өмірі бойында ол бірнеше беделді медальдарға ие болды, соның ішінде Пенроуз медалін алды.

Жеке өмір

Алфред Лакруаның өмірінің соңғы жылдары жеке трагедиямен белгіленді, өйткені ол 1944 жылдың желтоқсан айында әйелін жоғалтты. Оның әйелі ұзақ сапарлары мен зерттеулеріндегі адал серігі және ынтымақтасы болған. Лакруа жауапкершілігі жоғары, ашық ойлы, әділ және мейірімді адам ретінде танымал еді. Ол өткір зиялылыққа ие болған және кейде сәл ирониялық юморды көрсететін. Оның студенттері мен әріптестері оған терең құрмет пен сыйлылықпен қарады, және ол француз ғылымында ұзаққа созылатын мұра қалдырды.

Мұра

Альфред Лакруаның минералогия, геология және петрология салаларындағы новаторлық еңбегі, сондай-ақ ғылыми зерттеулерге берілгендігі француз ғылымында есімді қалдырды. Оның кеңінен жинаған коллекциялары мен жазған еңбектері болашақ ғалымдарды шабыттандырып, білім беруді жалғастыруда. Оның құрметіне Азия жыландарының бір түрі – Oligodon lacroixi, сондай-ақ Антарктиданың Тейлор аңғарындағы Лакруа мұздығы аталды.

Қоғам

Антуан Лакруа 1930 жылы Андре Мари Ампердің достары қоғамын құрылған негіздеуші мүшелерінің бірі болды, ол Франциядағы алғашқы ғылым мұражайы – Лион қаласына жақын орналасқан Ампер мұражайын дамыту мақсатында құрылған еді.