Журналистикадағы дереккөздер: ақпарат беруші адамдар, құжаттар, жарияланымдар. Жаңалықтарды тексеру, сенімділік факторлары, және журналисттік байланыстар туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Уақытылы ақпарат беретін адам, басылым немесе құжат.
Person, publication, or document that gives timely information
Журналистикада көз – уақытылы ақпарат беретін адам, басылым немесе басқа жазба немесе құжат туралы білім. Журналистикадан тыс жерде көздер кейде «жаңалықтар көзі» деп аталады. Көздердің мысалдары ресми жазбалар, басылымдар немесе хабар таратулар, үкімет немесе бизнес өкілдері, ұйымдар немесе корпорациялар, қылмыс, апат немесе басқа оқиғалардың куәгерлері, жаңалық оқиғасына немесе мәселеге қатысы бар немесе әсер еткен адамдарды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді. Шомейкер (1996) және МакКвеил (1994) зерттеуші журналистердің көздерді шындық деп қабылдауына көптеген факторлар әсер ететінін көрсетеді. Журналистер көздерін дамытуға және күтуге тиіс, әсіресе егер олар «тақырып» деп аталатын белгілі бір тақырыпты үнемі жапса. Алайда, журналистер өздерінің көздеріне тым жақын болмау үшін сақ болуы керек. Журналистер көбінесе, бірақ әрқашан емес, тәжірибесі аз көздерге көбірек еркіндік береді. Мысалы, кейде адам сөйлегісі келмейтінін айтып, содан кейін сөйлей бастайды; егер ол адам көпшілікке таныс болмаса, журналистер бұл ақпаратты пайдалануға құлықсыз болады. Журналистер күмәнді болуға, бірақ циникалық емес, шақырылады, «Егер анаңыз сізді жақсы көретінін айтса, оны тексеріңіз» деген сөз Чикаго қалалық жаңалықтар бюросымен танымал болды. Ереже ретінде, әсіресе даулы мәселелер туралы хабарлағанда, журналистер бірнеше көзден ақпарат алуы керек.
In journalism, a source is a person, publication, or knowledge of other record or document that gives timely information. Outside journalism, sources are sometimes known as "news sources". Examples of sources include but are not limited to official records, publications or broadcasts, officials in government or business, organizations or corporations, witnesses of crime, accidents or other events, and people involved with or affected by a news event or issue. According to Shoemaker (1996) and McQuail (1994), there are a multitude of factors that tend to condition the acceptance of sources as bona fide by investigative journalists. Reporters are expected to develop and cultivate sources, especially if they regularly cover a specific topic, known as a "beat". Beat reporters must, however, be cautious of becoming too close to their sources. Reporters often, but not always, give greater leeway to sources with little experience. For example, sometimes a person will say they don't want to talk, and then proceed to talk; if that person is not a public figure, reporters are less likely to use that information. Journalists are also encouraged to be skeptical without being cynical, as per the saying "If your mother says she loves you, check it out," popularized by the City News Bureau of Chicago. As a rule of thumb, but especially when reporting on controversy, reporters are expected to use multiple sources.
Құпия ақпарат
Жазбадан тыс материалдар көбінесе құнды болады және журналистер оларды пайдалануға ынталы, сондықтан белгілі бір ақпараттың құпиялылығын сақтауды қалайтын дереккөздерге, мүмкіндігі болса, ақпаратты жариялау алдында "пайдалану шарттарын" талқылау кеңес беріледі. Кейбір журналистер мен жаңалықтар ұйымдары "жазбадан тыс" ақпаратты қабылдауға қарсы саясат ұстанады, себебі олар мұның шындықты баяндау мүмкіндігіне кедергі келтіреді деп санайды немесе олардың немесе қоғамның адастырылуы мүмкін деп күдіктенеді. Жазушылар белгілі бір ақпаратты тікелей жариялай алмаса да, "жазбадан тыс" ақпаратты байланысты фактілерді анықтау үшін немесе жазбада сөйлейтін басқа дереккөздерді табу үшін пайдалана алады. Бұл, әсіресе, тергеу журналистикасында өте пайдалы. Кенеттен болған оқиға немесе жаңалық туралы ақпарат, ресми немесе бейресми түрде, "көрсеткіш" деп аталады. Ал қызықтырақ ақпаратты табуға көмектесетін ақпарат "бастама" деп аталады.
Off the record material is often valuable and reporters may be eager to use it, so sources wishing to ensure the confidentiality of certain information are generally advised to discuss the "terms of use" before disclosing the information, if possible. Some journalists and news organizations have policies against accepting information "off the record" because they believe it interferes with their ability to report truthfully, or because they suspect it may be intended to mislead them or the public. Even if writers cannot report certain information directly, they can use "off the record" information to uncover related facts, or to find other sources who are willing to speak on the record. This is especially useful in investigative journalism. Information about a surprise event or breaking news, whether on or off the record, is known as a "tip off". Information that leads to the uncovering of more interesting information is called a "lead".
Анонимді дереккөз
Анонимді дереккөздердің жеке басы кейде аға редакторларға немесе жаңалықтар ұйымының заңгерлеріне ашылады, олар журналист сияқты құпиялылық сақтауға міндетті деп есептеледі. (Заңгерлер мұндай жағдайларда, әдетте, адвокат-клиент артыққылығы арқасында сотқа шақырудан қорғалады.) Заң қызметкерлері белгілі бір ақпаратты жариялаудың жөн-жоқтығы туралы, немесе құпия ақпаратты алуға тырысатын сот процесі туралы кеңес беруі мүмкін. Аға редакторлар журналистердің жоққа шығарылған анонимді дереккөздерді ойлап табуына жол бермеу үшін және алынған ақпаратты қалай пайдалану керектігі, дереккөздерді қалай анықтауға болатыны және басқа да мүмкіндіктерді қарастыру туралы екінші пікір беру үшін хабардар болады. Анонимді дереккөздерді пайдалану әрқашан даулы мәселе болып келген. Кейбір ақпарат құралдары анонимді дереккөздер ғана белгілі бір ақпаратты алудың жалғыз жолы екенін жатақтайды, ал басқалары аты-жөнін атамаған дереккөздерді пайдалануға толығымен тыйым салады. Жаңалықтар ұйымдары анонимді дереккөзден алынған ақпаратты басып шығару алдында оны екінші дереккөзден растауды талап ету сияқты қауіпсіздік шараларын қолдануы мүмкін. Анонимді дереккөздерге негізделген маңызды хабарламалар кейде дұрыс емес екені дәлелденген. Мысалы, О. Дж. Симпсон туралы аты-жөнін атамаған дереккөздерден алынған көптеген хабарламалар кейін дұрыс емес деп танылды. Newsweek журналы әлдебір әскери дереккөзден алынған ақпарат негізінде, Құранның унитазға тасталғаны туралы мақала жариялап, кейіннен оны қайтарып алды. Ұятты жағдайдан кейін жаңалықтар ұйымы аты-жөнін атамаған дереккөздерді пайдалану ережелерін "қатаңдатады", бірақ мұндай ережелер көбінесе дауыл басылған соң ұмытылып кетеді. Бір зерттеу көрсеткендей, ірі газеттердің анонимді дереккөздерді пайдалануы 2003 жыл мен 2004 жыл арасында күрт төмендеген. Журналистикадағы Үздік Жоба зерттеу тобының мәліметінше, 2003 жылы барлық мақалалардың 29 пайызы анонимді дереккөздерге негізделген болса, 2004 жылы бұл көрсеткіш 7 пайызға дейін төмендеді. Бұл Буш әкімшілігінің Ирактағы жаппай қырып-жою қарулары туралы мәлімдемелерінің негізсіздігі анықталғаннан кейін БАҚ-тың кең тараған ұятқа қалуынан кейін болды.
The identity of anonymous sources is sometimes revealed to senior editors or a news organization's lawyers, who would be considered bound by the same confidentiality as the journalist. (Lawyers are generally protected from subpoena in these cases by attorney–client privilege.) Legal staff may need to give counsel about whether it is advisable to publish certain information, or about court proceedings that may attempt to learn confidential information. Senior editors are in the loop to prevent reporters from fabricating non existent anonymous sources and to provide a second opinion about how to use the information obtained, how to or how not to identify sources, and whether other options should be pursued. The use of anonymous sources has always been controversial. Some news outlets insist that anonymous sources are the only way to obtain certain information, while others prohibit the use of unnamed sources at all times. News organizations may impose safeguards, such as requiring that information from an anonymous source be corroborated by a second source before it can be printed. Prominent reports based on anonymous sources have sometimes been proven to be incorrect. For instance, much of the O. J. Simpson reporting from unnamed sources was later deemed inaccurate. Newsweek retracted a story about a Qur'an allegedly being flushed down a toilet—the story had been based upon one unnamed military source. After the embarrassment, a news organization will often "clamp down" on the guidelines for using unnamed sources, but those guidelines are often forgotten after the scandal dies down. One study found that large newspapers' use of anonymous sources dropped dramatically between 2003 and 2004. The Project for Excellence in Journalism, a research group, found use of anonymous sources dropped from 29 percent of all articles in 2003 to just seven percent in 2004, following widespread embarrassment of media after the Bush administration claims that Iraq had WMDs were found to be without basis.
Ақпарат көздерімен жыныстық қатынас
АҚШ-та бұл көбінесе жағымсыз қабылданады. Дегенмен, American Journalism Review және Los Angeles Times басылымдары журналистердің дереккөздермен жеке қарым-қатынасы туралы едәуір тізімдерді жариялаған.
In the U. S., this practice is generally not well seen. However, lengthy lists of reporters' sexual involvement with sources were published by American Journalism Review and by the Los Angeles Times.
Таспада жоқ
Ресми сұхбат немесе көшедегі кездесу болсын, кейбір дереккөздер кездесудің толық немесе бір бөлігін аудио немесе бейнеге түсірмеуді ("жазуға") талап етеді, бірақ репортермен сөйлесуді жалғастырады. Егер сұхбат құпиялы болмаса, журналист дереккөзден алынған ақпаратты, тіпті тура цитаталарды (мысалы, дәптерге жазылған немесе есте сақталған) жариялай алады. Мұндай жағдай эфирде көбінесе "Джон Браун камераға сұхбат беруден бас тартты, бірақ былай деді" немесе қарапайым "өкіл мәлімдеді" түрінде көрсетіледі. Кейбір сұхбат берушілер өздерін жаздырудан ұялады. Біреулері сұхбат эфирге шыққанда дұрыс сөйлей алмайтындарынан немесе ұялып қалатындарынан қорқады. Тағы бірлары журналистің ниетіне немесе біліктілігіне сенімсіздікпен қарап, олардың сұхбаттан мағынасыз немесе контекстен тыс бөлікті таратуына жол бермеуді қалайды. Кәсіби байланыс мамандары (PR) репортердің олардың сөздерін тікелей эфирде естігеннің орнына қайталауы, олардың айтқандарының күшін әлсірететінін біледі. Жазуға немесе эфирге түсуден бас тарту арқылы адам тыңдаушылардың өзін ыңғайсыз жағдайда көруінен немесе естуінен (жағымсыз жаңалық болған жағдайда) сақталады; сонымен қатар, бұл адамға анонимді болуға немесе тек лауазымымен таныстыруға мүмкіндік береді.
Whether in a formal, sit down interview setting or an impromptu meeting on the street, some sources request that all or part of the encounter not be captured in an audio or video recording ("tape"), but continue speaking to the reporter. As long as the interview is not confidential, the reporter may report the information given by the source, even repeating direct quotes (perhaps scribbled on a notepad or recalled from memory). This often shows up in broadcasts as "John Brown declined to be interviewed on camera, but said" or simply "a spokesperson said". Some interview subjects are uncomfortable being recorded. Some are afraid they will be inarticulate or feel like embarrassed if the interview is broadcast. Others might be uncooperative or distrust the motives or competence of the journalist, and wish to prevent them from being able to broadcast an unflattering sound bite or part of the interview out of context. Professional public relations officers know that having the reporter repeat their words, rather than being heard directly on the air, will blunt the effect of their words. By refusing to be taped or on the air, a person avoids having an audience see or hear them being uncomfortable (if they have unpleasant news); it also permits the individual to be anonymous or identified only by title.
Атауы
Журналистикада атрибуция – бұл баяндалған ақпараттың көзін көрсету. Журналистердің этикалық кодекстері әдетте атрибуция мәселесін қарастырады, ол өте сезімтал, себебі жұмыс барысында журналистер анонимді болуды қалаған дереккөздерден ақпарат алуы мүмкін. Тергеу журналистикасында маңызды жаңалықтар көбінесе осындай ақпаратқа байланысты болады. Мысалы, АҚШ президенті Ричард Никсонның құлауына себеп болған Уотергейт дауын тергеуші журналистер Боб Вудвард пен Карл Бернштейнге анонимді дереккөз ("Deep Throat") берген ақпараттың арқасында әшкέρлеуге мүмкін болды.
In journalism, attribution is the identification of the source of reported information. Journalists' ethical codes normally address the issue of attribution, which is sensitive because in the course of their work, journalists may receive information from sources who wish to remain anonymous. In investigative journalism, important news stories often depend on such information. For example, the Watergate scandal which led to the downfall of U. S. president Richard Nixon was in part exposed by information revealed by an anonymous source ("Deep Throat") to investigative reporters Bob Woodward and Carl Bernstein.