Кіріспе

Солтүстік Йоркширдегі, Англиядағы өзен, сондай-ақ ұқсас аттардағы өзендер.

Шолу

Ауылдық сипатымен өзен таза әрі сау, жануарлар дүниесінің гүлденуіне жағдай жасайды. Бөлекшелер Эскдейл бойымен шағылысады, ал олардың өтуі үшін бірнеше "секіріс" орнатылған, бұл оларға өзен бағытындағы тоғандардан өтуге мүмкіндік береді. Русварптан басталып, Уитбиге қарай созылатын тасқынды бөлікте және Слейтсте осының айқын мысалдары бар. Уитби маңында Эск теңіз алабұғасының көптеген өкілдеріне толы, сондай-ақ өзен тұщы су жемсаң мидияларымен де әйгілі (Йоркширде осы мидиялар кездесетін жалғыз өзен), бірақ өзендегі шөгінділердің жиналуынан олардың жоғалу қаупі бар. 2021 жылы табиғатты қорғаушылар мидиялардың колониясын арнайы орталыққа көшірді, осы арқылы мидияларды жас ұрпақтарын шығаруға, оларды қауіпсіз жағдайда өсіруге және содан кейін барлық мидияларды қайтаруға ынталандырды. Эск – Йоркширдегі Солтүстік теңізге тікелей құятын жалғыз ірі өзен. Өзеннің бастауы Солтүстік Йоркширдің шұңқырындағы Вестердейл шұңқырындағы Эсклеттерден басталады. Эсклеттер – Вестердейлде бірігіп, Эск өзенін құрайтын үш тау ағысы. Өзен Вестердейл арқылы ағып, айналасындағы төбелерден Tower, Baysdale, Sleddale, Danby, Great Fryup, Stonegate, Glaisdale және Murk сияқты көптеген шағын өзендермен қосылады. Eskdale аңғары арқылы шығысқа қарай ағып, Sleights және Ruswarp ауылдары арқылы шұңқырдан шығып, олардың арасында Солтүстік Йоркшир шұңқырының шекарасын құрайды және үш шақырымнан кейін Уитби курортының ортасымен өтіп Солтүстік теңізіне жетеді. Danby Bridge маңында көлік құралдары батпауы мүмкін болатын су арнасы бар. Fryup Dale және Lealholm тоғысының арасында өзен Crunkly Ghyll деп аталатын тар, тік беткейлі және орманды аңғардан өтеді. Бұл жерде өзен аңғардан 100 фут (30 метр) төмен түсіп, ауылға жетеді. Crunkly Ghyll соңғы үлкен мұз дәуірінде пайда болды, өйткені мұздың үлкен қабырғасы ландшафт арқылы қозғалып, қазіргі Эск аңғарын Леалхолмға дейін қазып шығарды. Басында ол жоғарыдан келген су ағынын тоқтатқан алып тоған құрады, нәтижесінде Коммондальға қарай созылған көл пайда болды. Мұз ерігеннен кейін өзен өз жолын тауып, бүгінгі көрініс беретін шағырды қазып шығарды. Виктория дәуірінде Ghyllде көпшілікке ашық болған үлкен тасбақалы бақ болған, бірақ өзеннің тасқынынан ұзақ уақыт бұрын шайылып кеткен. Өзен бойындағы шағын ауылдар бұрын солтүстік-шығыс үшін маңызды болған, өйткені аңғарларда көмір өндірілген, ал төңіректегі шұңқырлардан темір кені қазылған. Бүгінде Боулби маңында калий өндіріліп жатса да, теңіздің астына алты шақырымға созылатын туннельдермен, Еуропадағы ең терең шахталардың біріне айналған тастайтын шахталар ғана қалды. Йоркширдегі негізгі өзендердің ішінде (Қоршаған орта агенттігінің анықтамасы бойынша) Эск – Тис өзеніне немесе Хамбер сағасына құймай, тікелей Солтүстік теңізіне құятын жалғыз өзен.

Еск өзені, су тасқыны, 1987 жылғы заң

1987 жылдан бері лосось пен теңіз алабұғасының қауіпті түрде азайып бара жатқан популяцияларын қорғау мақсатында қағида қолданылып келеді. Esk өзенінің суайдыны бойынша 1987 жылғы қағида, Русварп пен Уитби арасындағы суайдын деп аталатын Эск өзенінің бөлігінде лосось пен теңіз алабұғасын аулауға тыйым салады. Қоршаған орта агенттігі Су ресурстары туралы 1991 жылғы Заңтың 210-бабы мен 25-қосымшасына сәйкес қағиданы сақтайды. Қағида 1997 жылы 5 жылға, содан кейін 2002 жылы 10 жылға жаңартылды. 1965 жылы жылына 924 сабанмен ауланған лосостің саны 1989 жылы бар болғаны 11-ге дейін төмендеді. Бұл негізінен осы учаскеде балық аулау сыпайымен жүзеге асырылған балықтардың заңсыз аң аулауына байланысты болды. Қағида енгізілгеннен және күшіне енгеннен бастап, өзен ағысы бойында сабанмен ауланған лосостің саны жыл сайын артты (2010 жылы 177-ге дейін). Қағиданың мерзімі 2012 жылы аяқталуға тиіс еді.

Демалыс

Өзен, әсіресе Уитби қаласының жоғарғы және төменгі порты аймақтарында қайықпен жүзуге пайдаланылады. Екі порт аймағы сондай-ақ коммерциялық жүк тасымалы және балық аулау өнеркәсібі үшін порт қызметін атқарады. Уитби порттарынан теңізге балық аулау саяхаттары ұйымдастырылады, ал өзеннің Солтүстік теңізге жақындаған шығыс жағалауында көптеген мариналар орналасқан. Esk өзенінің кез келген бөлігінде (Eller Beck сияқты салалары да қоса) каноэ және каякпен жүзуге болады, бірақ көбінесе Houlsyke және Egton Bridge, Egton және Sleights, сондай-ақ Ruswarp және Whitby арасында осы мүмкіндік пайдаланылады. Бұл аймақтардың барлығы екі бөгет арасында орналасқан. Жергілікті құбыламен балық аулау қауымдастықтары Esk өзенінде шамамен 8 шақырымдық (13 км) жағалауға балық аулауға қол жеткізе алады. Осы учаскелердің көп бөлігінде халыққа еркін кіруге рұқсат жоқ.

Көпірлер

Еск өзені бойында бірнеше маңызды және тізімделген көпірлер бар. Өзен ағысының бастауынан төмен қарай олар: Глейсдейлдегі Beggars Bridge (17 ғасырда салынған, биік аркалы ат арбасы көпірі), Русварптағы Bowstring жол көпірі, Русварп пен Уитби арасындағы Ларпул виадугі, A171 жол көпірі және Уитби қаласындағы айналмалы көпір. Көптеген көпірлер 1828, 1880 және 1930 жылғы су тасқындарынан кейін қайта жаңартылды. Русварптағы қазіргі Bowstring көпірі 1933 жылы салынды, сол кезде Cleveland Bridge & Engineering Company 1930 жылы суға кеткен ескі көпірдің орнына жаңасын ашты.

Өнеркәсіп

Өзен Уитби портының және оның төңірегіндегі аймақтан басқа, кеме жүру үшін қолданылмады (бұл аймақ кит аулау өнеркәсібімен және кеме жасаумен әйгілі болды). Жоғарғы Эскдейлде көмір қазылғанымен, оның алюминий өнеркәсібінде қолдануға жеткілікті мөлшері болмады; осы мақсатта көмір Тайнсайд пен Уирсайдтен тасымалданды. Кеме жасау өнеркәсібімен бірге, порттың төңірегінде арқан өндіріс орны да орналасқан. Уитбидегі соңғы ресми арқан жасау орыны Спитал Бектің оңтүстік жағында болды. Бұл аймақта кеме жасау және ағаш өңдеу заводтары да болды, бірақ осы өнеркәсіптің көп бөлігі Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін тоқтатылды. 1833 жылы Уитби мен Пикеринг арасындағы теміржолға орын беру үшін өзен Богхолл және Ларпул тұсында бұрылды. Осы жерде қаланың ауасын жағымсыз иіспен толтырған кит майын қайта өңдеу зауыты орналасқан. Русварптың таяз су шегінде, астық ұнтақтау үшін бөгетке диірмендер орналастырылды. Алғашқысы 1752 жылы салынды, соңғысы 1962 жылға дейін диірмен ретінде пайдаланылды. 2012 жылы жергілікті аймаққа жасыл энергия өндіру үшін бөгетке гидроэлектр станциясы салынды. Қазіргі уақытта Уитби балық аулау саласында жұмыс істейді (көбінесе ақ балық), оны өз траулер флоты түсіреді. Порттың коммерциялық бөлімінде тыңайтқыштар, болат және калийлік тұз, сондай-ақ басқа да шағын жүктер бар.

Фольклорлық

Жыл сайын Көктемге көтерілу алдында (Пасха жексенбісінен кейін 38 күн өткен соң) таңғы сағат 9:00-де жоғарғы портың шығыс жағында Penny Hedge отырғызуды тойлау рәсімі өтеді. Бұл 1159 жылы үш ақсүйек кісінің Эскдейл орманында қабан аулауға шыққандары туралы ежелгі хабардан бастау алады. Бір қабан шіркеуге тығылғанда, олар ішке кіруге тырысты, бірақ бір қарт жалғызбас кіргізбеді. Олар оны өлтірді, бірақ ол өлмес бұрын, жалғызбас өзінің өлтірушілерін кешірді, егер әрбір Көктемге көтерілу уақытында олар Уитбидегі Эск өзеніне үш толқынға төтеп бере алатын, қарығайдан жасалған қоршау отырғызса. Қоршау бір тиындық пышақпен кесіліп, белгіленгендей отырғызылуы керек еді, әйтпесе олардың жерлері Уитби аббаттығына берілетін еді, және бұл олардың жасаған қылмысын кешірудің бір бөлігі болғандықтан, егер олар оны орындамаса, өлім жазасына тартылуы мүмкін еді.