Кіріспе

Питер Марклдың режиссерлігімен 1988 жылы түсірілген «Bat*21» фильмі – американдық соғыс драмасы. Фильм Уильям С. Андерсонның романы негізінде жазылған, ал Уильям С. Андерсон – романшы және зейнеткердегі АҚШ Әуе күштерінің полковнигі. Вьетнам соғысы кезінде өтетін фильм, Вьетнамда жау шебінде құлап қалған американдық әуе навигаторын құтқару оқиғасын көркемдеп бейнелейді. Басты рөлдерде Джин Хакман мен Дэнни Гловер, ал екінші рөлдерде Джерри Рид, Дэвид Маршалл Грант, Клейтон Рохнер, Эрих Андерсон және Джо Дорси ойнайды.

Сюжет

Вьетнам соғысының соңғы күндері АҚШ Әскери-әуе күштерінің подполковнигі Айсэль Э. "Джин" Хамблтон (Джин Хакман), шақыру коды BAT 21 Bravo, EB 66C электрондық соғыс ұшағымен ұшып барады, ол үлкен бомбалау шабуылына дайындық ретінде электрондық қарсы шаралар жүргізеді. Ескертусіз, Солтүстік Вьетнамнан бірнеше SA-2 Guideline зениттік-ракеталық кешендер (ЗРК) олардың ұшағына бағытталды. Күшті ЗРК жарылысы ұшақтың құйрығын жыртып жіберді, ал Хэмблтон, навигатор орнында отырған, алты адамдық экипаждың жалғыз аман қалған мүшесі ретінде катапульдалады. Парашютпен түсіп келе жатқанда, Хэмблтон EB-66 жойылған жерге жақын жерде әуе бақылау миссиясын орындап ұшып жүрген Cessna O-2 Skymaster ұшқышы, капитан Бартоломей "Бирддог" Кларкпен (Дэнни Гловер) радио байланысына шығады. Бирддог Хэмблтонды құтқаруға көмектесетін байланысқа айналады. Электрондық қару-жарақ жүйелеріндегі сарапшы және құнды ақпаратты білетін Хэмблтон Солтүстік Вьетнамдықтарға белгілі болады, олар оны ұстауға тырысып, толыққанды іздеу жұмыстарын бастайды. Вьетнамдық шаруалардың дүкендерінен жабдықты ұрлауға жасалған әрекет сәтсіз аяқталады, себебі Хэмблтон агрессивті шаруаны өлтіріп, қашып бара жатқанда оның қайғылы отбасынан кешірім сұрайды. Құтқару ұшақтары үшін қазіргі орны тым қауіпті екенін білген Хэмблтон қауіпсіз аймаққа жету жоспарын құрады. Ол мақсатты аймақтың шекарасы болып табылатын өзенге бағыттайды, содан кейін Кларкқа өзінің жоспарланған бағытын, жақсы білетін бірнеше гольф алаңдарынан тұратын код арқылы хабарлайды. Бұл құтқарушыларға оның қозғалысын қадағалауға және оны табуды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Хэмблтонды құтқаруға бірнеше әрекет жасалады. Екі тікұшақ жоғалып, экипаж мүшелері қаза болады немесе тұтқынға алынады. Кларк соңында "Хьюи" тікұшағымен құтқару миссиясын ұшырады, бірақ Хэмблтонды алып жатқанда, екеуі де жерден атылған оқтардан құлайды, Кларк жараланады. F-100 бомбалау шабуылы олардың джунгли арқылы өтуіне көмектеседі де, кедері келтіреді, себебі Солтүстік Вьетнамдық партизандар оларды қуалайды. Соңында Хэмблтон мен Кларкты жақын маңдағы Кам-Ло өзенінде патрульдеуші АҚШ өзен қайығы құтқарады.

Тарихи ақиқат

"Bat*21" фильмінің бір бөлімдері, әсіресе шешуші шайқас, жоғары драматизацияланды. Кейбір кейіпкерлер нақты адамдардың қосындысы болса, ал кейбіреулері фильм үшін жаңадан құрылды. Дегенмен, кейбір деректер дәл келді, соның ішінде құтқарушы капитан Ларри Поттс афроамерикалық болды. Нақты құтқару операциясы 11 күннен астам уақытқа созылды, осы кезеңде маңызды шабуыл кешіктіріліп, көптеген Оңтүстік Вьетнамдық әскерлер қаза тапты немесе жарақат алды. Алдынғы қатардағы әуе бақылаушы ұшағы атып түсірілді, соның салдарынан АҚШ Әуе күштерінің 1-лейтенанты Брюс Уокер және USMC 1-лейтенанты Ларри Поттс қауіпсіз түрде парашютпен жерге түсті және тұтқындалудан құтылды. Келесі шабуылда оны құтқаруға тырысқан алты америкалық көз жұмды. Ұшқышты табуға жасалған қарсаңды күш-жігерді байқаған Солтүстік Вьетнамдықтар Хэмблтонды іздеуді күшейтті. Уокер вьетнамдық күштер тауып өлтірді. Жау шебінен 3 шақырымнан астам қашықтықта өткен құпия түнгі операция кезінде, АҚШ Теңіз күштерінің кіші лейтенанты Томас Р. Норрис және ВНН үшінші сынып офицері Нгуен Ван Киет Хэмблтонды құрлықтағы операция арқылы құтқарып алды.

Өндіріс

Bat*21 фильмі Малайзияның Сабах штатында, Малайзия үкіметінің көмегімен толығымен түсірілді. Ресурстар, локациялар және басқа да көмек Малайзия армиясы мен Малайзия Корольдік әуе күштері тарапынан ұсынылды, олар ұшақтар мен ұшқыштармен, соның ішінде капитан В. Тиагараджаның қызметімен қамтамасыз етті, ол кадрдың алдында да, артында да ұшқыш болды. Түсірілімдерде Bell UH 1N ‘Huey’ тікұшақтары мен Малайзия Корольдік әуе күштеріне тиесілі Sea King тікұшақтары пайдаланылды. Сонымен қатар, F 5 Freedom Fighter истребительдері де қолданылды.

Шығару

Фильм Филиппинде 1988 жылдың 8 қыркүйегінде тұңғыш рет көрсетілді. АҚШ-та 21 қазанда тұңғыш рет көрсетілді.

Қабылдау

Кинотарихшы Алун Эванс "Брассидің соғыс фильмдеріне нұсқаулығы" кітабында бұл туындыны "қызметтегі жауынгер емес адамның көзқарасы" тұрғысынан ерекше қарастырады. Заманауи сыншы Роджер Эберт атап өткен: "'BAT*21' – Голливудтың метафизикалық ойлармен салмақтамай тұрып жасаған, қарапайым, әрі нақты соғыс фильмі". "Барлық уақыттың ең жақсы (және ең нашар) соғыс фильмдері" тізілімінде "ең жақсы" санатында Popular Mechanics журналы Bat*21 фильмін "Вьетнам соғысының ең жақсы фильмі" деп сипаттады.