Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нисибис мектебі (кейбір кезде Эдесса мектебіне біріктірілген) Нисибисте (қазіргі Нусайбин, Түркия) орналасқан білім беру мекемесі болды. Ол ерте Шығыс шіркеуінің маңызды рухани орталығы еді және Гондишапур академиясы сияқты, кейде әлемдегі алғашқы университет деп есептеледі. Мектепте теология, философия және медицинаны оқытатын үш негізгі бөлім болды. Оның ең белгілі ұстазы – бұрын Эдесса мектебінің басшысы болған Нарсай. Мектеп 350 жылы Нисибисте құрылды. 363 жылы Нисибис парсылардың билігіне өткенде, Сириялық Әулие Ефрем бірнеше ұстаздарымен бірге мектепті тастап кетті. Олар Эдесса мектебіне барып, онда Ефрем мектеп директоры қызметін атқарды. Бұл мектепті Абгар әулетінің патшалары б.з. II ғасырында құрған. Ефрем мектепті басқарғаннан кейін оның маңызы одан да артты. Несториандық ағымнан кейін, Византия императоры Зенон мектепті халцедондық христиандардың ерестік деп санайтын несториандық ілімді үйретуі үшін жабуға бұйрық берді, содан кейін мектеп Нисибиске қайта оралды.
The School of Nisibis (, for a time absorbed into the School of Edessa) was an educational establishment in Nisibis (now Nusaybin, Turkey). It was an important spiritual centre of the early Church of the East, and like the Academy of Gondishapur, it is sometimes referred to as the world's first university. The school had three primary departments teaching: theology, philosophy and medicine. Its most famous teacher was Narsai, formerly head of the School of Edessa. The school was founded in 350 in Nisibis. In 363, when Nisibis fell to the Persians, St. Ephrem the Syrian, accompanied by a number of teachers, left the school. They went to the School of Edessa, where Ephrem took over the directorship of the school there. It had been founded as long ago as the 2nd century by the kings of the Abgar dynasty. When Ephrem took over the school, its importance grew still further. After the Nestorian Schism, when the Byzantine emperor Zeno ordered the school closed for its teachings of Nestorian doctrine, deemed heretical by Chalcedonian Christianity, the School moved back to Nisibis.
Ерте тарих
Мектеп шамамен 350 жылы Нисибис Якобы (Мар Якуб) құрған. Оның үлгісі Антиохиядағы Диодор Тарс мектебі болды. Бұл сирия тілінде сөйлейтін әлемнің орталығында орналасқандықтан, сириялық мектеп үшін өте қолайлы жер еді, бірақ ол әлі де жаңа ғана христиан дінін қабылдаған Рим империясының құрамында болды. Месопотамияның көп бөлігі Сасанидтер Персиясының билігінде болды, олардың мемлекеттік діні ежелгі зороастризм болған.
The school was founded around 350 by Jacob of Nisibis (Mar Yaqub). Its model was the school of Diodorus of Tarsus in Antioch. It was an ideal location for a Syriac school: in the centre of the Syriac speaking world but still in the Roman Empire, which had just embraced Christianity. Most of Mesopotamia was under Sassanid Persian rule, which had the ancient Zoroastrian religion as its official state religion.
Эдессаға жер аударылу
363 жылы парсылықтар Нисибисті жаулап алды, ал мектеп батысқа қарай, Месопотамиядағы Эдессадағы бар мектепке көшірілді, онда ол «парсылар мектебі» (Эдесса арамей/сирия тілінде Эскули д Форсое/Эскули д Парсае) деп аталды. Ефремнің басшылығымен ол сирия тілінде сөйлейтін әлемнен тысқары да кең танылды. Осы аралықта Антиохияда Теодор Мопсуэстиялық Диодордың мектебін қабылдады, ал оның жазбалары тез арада сирия теологиясының негізіне айналды. Олар тірісінде-ақ сирия тіліне аударылып, біртіндеп Ефремнің еңбектерін ығыстырды. Оның ең белгілі шәкірттерінің бірі – Константинополь патриархы болған Несторий еді, бірақ ол уағыздаған доктрина Александриялық Кириллге қарсы келді. Кирилл Несторийді дінге қарсы деп жариялауға тырысты және 431 жылы Ефесте өткен Бірінші соборда Несторийге ресми айып тақты. Осы қақтығыстың нәтижесінде Шығыс шіркеуі Батыс Византия христиандығынан бөлінген несториандық ағым пайда болды. Несторийдің қарсыластары Теодордың Диодор мектебіне де шабуыл жасады, ал сириялықтар Несторийдің ізбасарларын қорғап, жауап берді. 489 жылы Византия императоры Зенон мектепті несториандық көзқарастары үшін жабуға бұйырды, содан кейін ол Нисибиске қайта оралды.
The Persians soon gained Nisibis, in 363, and the school was moved westward to an existing school in Edessa, Mesopotamia, where it was known as the 'School of the Persians' (Eskuli d Forsoye/Eskuli d Parsaye in Edessan Aramaic/Syriac). There, under the leadership of Ephrem, it gained fame well beyond the borders of the Syriac speaking world. Meanwhile, in Antioch, Theodore of Mopsuestia had taken over the school of Diodorus, and his writings soon became the foundation of Syriac theology. Even during his lifetime, they were translated into Syriac and gradually replaced the work of Ephrem. One of his most famous students was Nestorius, who became Patriarch of Constantinople, but the doctrine he was preaching made him run afoul of Cyril of Alexandria. Cyril sought to brand Nestorius as a heretic, and at the First Council of Ephesus in 431, he had Nestorius formally censured. The resulting conflict led to the Nestorian Schism, which separated the Church of the East from the Western Byzantine form of Christianity. The opponents of Nestorius attacked Theodore's School of Diodorus as well, and the Syrians answered by giving protection to the followers of Nestorius. In 489, the Byzantine emperor, Zeno, ordered the school closed for its Nestorian tendencies, and it returned to Nisibis.
Сирия теологиясы орталығы
Нисибиске қайтып келгеннен кейін мектеп одан да әйгілі болды. Ол барлық Сирия шіркеулерінен студенттерді тартты, оның көптеген түлектері маңызды шіркеу қызметтерін атқарды, ал оның оқуы қалыпты деңгейде болды. Мектептің түсіндіру әдістері Антиохия дәстүрін ұстанды: қатаң түрде сөзбе-сөз, таза грамматикалық-тарихи талдаумен реттелген. Теодордың еңбегі теологиялық оқытудың орталық бөлігі болды, ал 6-шы ғасырдың ортасында мектепті басқарған Бет-Раббанның Абрахамы сияқты адамдар оның еңбегін мүмкіндігінше қолжетімді етуге көп күш жұмсады. Несторийдің өзінің жазбалары оқу бағдарламасына шамамен 530 жылы ғана қосылды. 6-шы ғасырдың соңында мектеп теологиялық дағдарысқа тап болды, оның директоры Адиабендік Хенана Мопсуэстиялық Теодордан мұрагерлік болған ресми түсіндіру дәстүрін қайта қарауға тырысты. Хенана төңірегіндегі дау Шығыс шіркеуін екіге бөлді және мектеп мүшелерінің көптеген бөлігінің, мүмкін Бабаи Ұлының да кетуіне әкелді. Даудың негізгі мәселесі бір кнома (шамамен "гипостаз") және екі кномалық Христов тәжірибесін қолдаушылар арасындағы пікірталас болды, ал бұл бөлініс Батыс Сириялық миафизиттердің араласуымен одан да нашарлады. Бабаидың Хенананың бір кномалық теологиясына жасаған шабуылдары Шығыс шіркеуімен қабылданып, Хенана шіркеудің кейінгі түсіндіру дәстүріне маңызды әсер етті. Хенана және Бабаи қолдаған Қашқарлық Ыбырайым бастаған діни жаңару мектептің беделін төмендетті, ал оның үлгісінде құрылған басқа мектептердің Сасанид империясы бойынша таралуы оның маңыздылығын азайтты. 7-шы ғасырдың бірінші жартысында, шамамен 610 жылы Хенананың қайтысынан кейін, мектеп күрт құлдырауға ұшыраған сияқты.
Back in Nisibis, the school became even more famous. It attracted students from all the Syriac churches, many of its students embodied important church offices, and its teaching was normative. The exegetical methods of the school followed the tradition of Antioch: strictly literal, controlled by pure grammatical historical analysis. The work of Theodore was central to the theological teaching, and men like Abraham of Beth Rabban, who headed the school during the middle of the 6th century, spent great effort to make his work as accessible as possible. The writings of Nestorius himself were added to the curriculum only about 530. At the end of the 6th century, the school went through a theological crisis, when its director Henana of Adiabene attempted to revise the official exegetical tradition derived from Theodore of Mopsuestia. The controversy over Henana divided the Church of the East, and led to the departure of many of the school's members, probably including Babai the Great. A focus of the controversy was the debate between supporters of a one qnoma (roughly "hypostasis") and of a two qnome Christology, and the divide was worsened by interventions on the part of West Syriac miaphysites. Babai's attacks on Henana's one qnoma theology came to be generally accepted by the Church of the East, though Henana remained a significant influence in the Church's subsequent tradition of interpretation. The controversy over Henana and the monastic revival initiated by Abraham of Kashkar, supported by Babai, diminished the school's influence, and the spread of other schools founded on its model throughout the Sassanid Empire also reduced its centrality. In the first half of the 7th century, after the death of Henana in c. 610, the school seems to have entered terminal decline.
Батыс елдеріне әсері
Бұл теологиялық семинарияның даңқы соншалықты зор болды, тіпті Папа Агапет I мен Кассиодор Италияда осыған ұқсас біреуін құруды қалады. Қиын уақыттар олардың ниеттерін іске асыруға мүмкіндік бермеді, бірақ Кассиодордың Вивариумдағы монастыры Константинопольде болғанда Квестор Юнилдан білген Нисибис мысалынан шабыттанды.
The fame of this theological seminary was so great that Pope Agapetus I and Cassiodorus wished to found one in Italy of a similar kind. The troubled times prevented their wishes from being realized, but Cassiodorus's monastery at Vivarium was inspired by the example of Nisibis that he had learned from the Quaestor Junillus during his time in Constantinople.