Шығыс Шіркеуінің Әйгілі Әкесі Бабай Ұлы

Кіріспе

Шығыс шіркеуінің әкесі Ұлы Бабаи (ܒܵܒܲܝ ܪܲܒܵܐ bābay rabbā, шамамен 551 – 628 жж.) – Шығыс шіркеуінің ерте замандағы әкесі. Ол шіркеудің негізгі құрылымдарын қалады, монастырлық қозғалысты жаңғыртып, оның Христиантануын жүйелі түрде қалыптастырды. Католикос Григорийден кейін 628 жылға дейін Шығыс шіркеуінің (бұрын бұрмаланған түрде "Несториан шіркеуі" деп аталған) ресми емес жетекшілері ретінде Мар Абамен бірге монастырьға сапар шегуші және көмекші болып қызмет етті, соның нәтижесінде қатаң тәртіп пен терең діни дұрыстық мұрасын қалдырды. Ол қазіргі Ассирия Шығыс шіркеуінде және Ежелгі Шығыс шіркеуінде құрметтеледі.

Өмірбаян

Ұлы Бабай (Шығыс шіркеуінің алғашқы дербес басшысы Мар Бабай I-мен шатастырмау керек) Тигрдің батыс жағалауындағы Бет-Забдайдағы Бет-Айнатада, Нисибиске жақын жерде дүниеге келді. Ол қарапайым отбасында туған, Нисибис христиан мектебінде Бет-Раббанның Ыбырайым басшылығымен оқыды. 571 жыл шамасында Адиабендегі оригеншіл Хенана жаңа мектеп директоры болғанда, Бабайдың мұғалімі Кашкардың Ұлы Ыбырайым Нисибистің үстіндегі Изла тауында жаңа монастырь құрды. Бабай Нисибис ксенодохеосында біраз уақыт оқыды. Содан кейін ол жаңадан құрылған Ыбырайым монастырына (Изла тауында) қосылды. 588 жылы Ыбырайым қайтыс болғаннан кейін Бабай өз туған жері Бет-Забдайда жаңа монастырь мен мектеп құрды. 604 жылы Бабай Изла тауындағы Ыбырайым монастырының үшінші аббаты болды. Ұлы Ыбырайым монастырь реформасы қозғалысын бастады, оны Бабай және басқа да шәкірттері жалғастырды. Бар-Саума мен Бет-Лапат Синодынан бастап монахтар мен монахтардың үйленуіне рұқсат берілді. 604 жылы Изла тауына оралған Бабай монастырь шетінде әйелдермен бірге тұратын монахтарды қуды да, қатаң тәртіпті, терең дұға мен жалғыздыққа баса назар аударды. Нәтижесінде үйленген монахтар ғана емес, көптеген монахтар кетіп қалды. 608 жылы католикос Грегорий қайтыс болғанда, епископтар патшадан жаңа католикосты сайлауға рұқсат беру туралы әдеттегі өтініш жасады, бірақ Хосрау алдыңғы сайлау оқиғаларын ұмытпады және рұқсат бермеді. Шиғгарлық дәрігер Гавриил, бейкүндес миафизит, Хенананы немесе оның бірінші шәкіртін католикос етіп тағайындауды ұсынды және сайлауды болдырмау үшін патшаға ықпалын пайдаланды. 610-628 жылдары Византия мен Парсы арасындағы соңғы және ең қатты соғыстар өтті. Алдымен Парсы Византияның бір бөлігін басып алды, онда негізінен миафизиттер мен халцедондық христиандар тұрды. Жаңадан иеленген провинцияларда танымал болу үшін патша Хосрау II енді Шығыс шіркеуін қолдағысы келмеді. 622-628 жылдары Византияның сәтті қарсы шабуылы кезінде халцедондықтар, әсіресе миафизиттер Парсыда алға жылжыды және Шығыс шіркеуі бірнеше шіркеулер мен ауылдарды жоғалтты. Патша шіркеуде сайлау өткізуге кедергі келтірді. Патша бұл саясатты 628 жылы қайтыс болғанға дейін сақтап қалды. Бұл жағдай Хосрау II өлтірілгенге дейін сақталды. Осыдан кейін Бабай бірден және бірауыздан католикос болып сайланды, бірақ ол бас тартты. Көп ұзамай ол Изла тауындағы монастырының келмесінде 75 немесе 77 жасында қайтыс болды.

Babai the Great (not to be confused with Mar Babai I, the first autonomous leader of the Church of the East) was born in Beth Ainata in Beth Zabdai, on the west bank of the Tigris, near Nisibis. He was born to a family of humble means, and studied at the Christian School of Nisibis under the directorship of Abraham of Beth Rabban. Sometime around 571 A. D., when the Origenist Henana of Adiabene became the new headmaster, Babai's teacher, Abraham the Great of Kashkar, founded a new monastery on Mt. Izla above Nisibis. Babai taught for a while at the Xenodocheio of Nisibis. After that he joined the newly founded monastery of Abraham on Mt. Izla. When Abraham died in 588, Babai left and founded a new monastery and school in his home country Beth Zabdai. In 604 Babai became the third abbot of Abraham's monastery on Mt. Izla. Abraham the Great had started a monastic reform movement which Babai and other disciples carried through. Since Bar Sauma and the Synod of Beth Lapat, monks and nuns had been encouraged to marry. When Babai returned to Mt. Izla in 604, he expelled monks that lived with women on the fringes of the monastery, and enforced strict discipline, emphasizing a deep life of prayer and solitude. The result was a mass exodus, not only of the married monks. When the Catholicos Gregorius died a few years later in 608, the bishops made the usual request to the king to allow them to elect a new Catholicos, but Khosrau had not forgotten the events of the previous election and refused them permission to do so. The royal physician Gabriel of Shiggar, a staunch Miaphysite, suggested to make Henana of Adiabene or one of his students Catholicos, and also used his influence with the king to prevent an election. From 610 to 628 the last and most devastating wars between Byzantium and Persia took place. First Persia conquered parts of Byzantium, which were populated mostly by Miaphysite and Chalcedonian Christians. To be popular in the newly gained provinces, King Khosrau II did not want to favor the Church of the East anymore. During the successful Byzantine counterattack 622–628, Chalcedonians and especially Miaphysites were on the advance in Persia, and several sees and villages were lost by the Church of the East. The king successfully blocked an election in the church,

The king defended this policy until his death in 628. The situation, and vacancy, endured until Khosrau II was murdered in 628. After this, Babai was promptly, and unanimously, elected Catholicos, but he declined. Soon afterward, he died in the cell of his monastery on Mt. Izla, being 75 or 77 years old.

Бабаидың ілімі

Бабай монастырларға тәртіп келтірумен және шіркеуді басқарумен қатар, ең бастысы – ортодоксалды (дәстүрлі) үйретілуімен белгілі.

Бабайдың жазуы

Шығыс сирия дәстүрі мен теологиясын Хенананың оригеншілігіне және күшейіп келе жатқан монофизиттерге қарсы қорғап, түсіндіру үшін Ұлы Бабай 83 немесе 84 томдық жазба жазды. Ол жүйелі христологияны жасады, ол бүгінгі күнге дейін Шығыс ассириялық шіркеуінде маңызды болып табылады. Оның Киелі кітаптардың барлығына түсіндірме жазған еңбектерінің ешқайсысы сақталған жоқ. Одан екі агиография (Кристина және Излалық Георгий туралы), аскетикалық өмірдің негіздері туралы «Жұмыс туралы» және мистикалық тақырыптарға түсініктемелер қалды. Оның басты авторитеті Мопсуэстиялық Теодор болған, алайда ол Әкелерден сирек үзінділер қолданған. Оның грек тілін білгеніне ешқандай дәлел жоқ, сондықтан Бабай аудармаларға сүйенген болуы керек. Ол негізінен монофизиттер мен оригенші Хенананың идеяларына қарсы күресті. Олар ішкі жаулары еді. Сондай-ақ, ол Манидің ілімдеріне, Маркионның, Бар Дайсанның, Мессалиандардың гностикалық ілімдеріне және Бет-Лапаттағы монастырьлардағы тәртіпсіздіктің жалпы күшеюіне қарсы жазды. «Одақ кітабы» – Бабайдың ең жүйелі сақталған христологиялық трактаты, ол 200-ден астам парақтан тұратын жеті мемреге бөлінген. «Vaticanus Tractatus» – тағы бір қолжазба, ол «гипостаздық және табиғи одақтың мүмкін еместігі, парсопиялық одақтың мүмкіндігі және гипостаздық одақ терминінің ежелгі Әкелер арасындағы мағынасы» туралы мәселелерді қарастырады. Ориген мен оның ізбасары Адиабендік Хенанаға қарсы Ұлы Бабайдың ұстанымын түсіндіретін маңызды дерек көзі – оның Евагрий Понтикусқа жазған түсіндірмесі. Бұл Мессалиандыққа қарсылығын да көрсетеді. VIII ғасырға жататын қолжазба сақталған, онда Евагрийдің мәтіні мен Бабайдың оған жазған түсіндірмесі бар. Бұл түсіндірме Бабайдың бұрын жазған, бірақ жоғалған үлкен түсіндірмесінің қысқартылған нұсқасы. Евагрийдің жазбалары грек және сириялық монахтар арасында мистикалық қайта жанданудың маңызды бөлігі болды. Изла тауындағы монахтар үшін Евагрий мистикалық теологияның тірегі болды. Грек мәтіні 553 жылы оригеншілік ерестері үшін айыпталып бастады. Бірақ грек тілінен айырмашылығы, монофизит Филоксен аударған Евагрийдің гностикалық тарауларының «Жалпы сириялық нұсқасы» оригеншілік Евагрийлік христологиядан мүлдем бос болды. Мысалы, ол «nous Christos» христологиясын қалдырды, онда Құдай Логосы мен тән «nous»-та, яғни Иса Мәсіхте біріктірілді, осы арқылы тәнге ену тақырыбы қарастырылды. Бабай оригеншілік идеяларды одан әрі жоюға тырысты және Евагрийді Ориген мен оның ізбасары Хенанаға қарсы қойып, олардың арасындағы айқын қайшылықтарды көрсетті. «Шайтан адамдарға Евгрийдің кейбір сөздері ереске ұқсайды деп айтуда. Кейбіреулер Евгрийдің ерестігін көрсету үшін грек тілінен тікелей аударуға тырысты. Олар өз ақымақтылықтарына сәйкес аударды, бірақ Евгрийдің басқа жазбалары оны жоққа шығара алады. Қарғысқа лайық Ориген мен оның шәкірті Аполлинарий жан өлгеннен кейін жаңару туралы Евагрийден мүлдем басқаша ілімдерді үйретеді». Бұл туралы Бабай Евгрийдің өмірбаянын айтып, оның дереккөздерін атады: Василий, Григорий және Нектарий.

To defend and clarify the East Syriac tradition and theology against Henana's Origenism and the advancing Monophysites, Babai the Great produced some 83 or 84 volumes of writing. He developed a systematic Christology, which is vital in the Assyrian Church of the East until today. Of his extensive exegetical works on all of Scripture nothing survived. What remains are two hagiographies (of Christina and George of Izla), his principal work on the foundations of ascetic life 'On the Life of Excellency', and commentaries on mystical themes. From what has been preserved it appears that his main authority was Theodore of Mopsuestia, though in general he used few citations from the Fathers. There is no evidence that he could read Greek, and Babai must have relied on translations. He mainly fought against the ideas of the Monophysites and of the Origenist Henana. They were the inner enemies. He also wrote against the doctrines of Mani, Gnostic doctrines of Marcion, of Bar Daisan, of the Messalians and the general loss of discipline in monasteries in Beth Lapat. The Book of Union is Babai's most systematic surviving Christological treatise, divided into seven memre that cover more than 200 folios. The 'Tractatus Vaticanus' is another manuscript that deals with the, "impossibility of the hypostatic union and natural union, the possibility of the parsopic union, and the significance of the expression hypostatic union among the fathers of the antiquity". An important source on the position of Babai the Great against Origen and his follower Henana of Adiabene is his commentary on Evagrius Ponticus. It also shows his opposition to Messalianism. An 8th century manuscript has been preserved that contains Evagrius' text together with Babai's commentary on it. This commentary is an abridged version of a larger one which Babai had written earlier and which is lost. The writings of Evagrius were important to the current mystical revival among Greek and Syrian monks. For the monks of Mt. Izla, Evagrius was the pillar of mystical theology. The Greek text was condemned already in 553 for its Origenist heresies. But unlike the Greek, the 'Common Syriac Version', a translation of the Gnostic chapters of Evagrius by the Monophysite Philoxenus, was void of the specific Origenist Evagrian Christology. For example, it omits the 'nous Christos' Christology where the God logos and the flesh are united in the nous, Jesus Christ, the subject of incarnation. Babai tried to eliminate the Origenist ideas even further and presented Evagrius as opposed to Origen and his follower Henana by pointing out apparent contradictions between them. "The Devil is telling the people that some of Evagrius' statements are similar to heresies. Some even tried to translate directly from the Greek to show the heresy of Evagrius. They translated according to their foolishness, but can be refuted by other writings of Evagrius. The cursed Origen and his disciple, the fool Apollinaris, they teach completely different from Evagrius on the renewal of the soul after death". To show this further, Babai tells the vita of Evagrius and enumerates his sources: Basilius, Gregorius, and Nectarius.