Дирк Ян Стрюйк: Математик, тарихшы және марксистік теоретик

Кіріспе

Дирк Ян Струик (30 қыркүйек 1894 – 21 қазан 2000) – 1934 жылдан бастап американдық атанған, Нидерландта туған математик, математика тарихшысы және марксистік теоретик. Өмірінің көп бөлігін АҚШ-та өткізген.

Өмір

Дирк Ян Струик 1894 жылы Нидерландының Роттердам қаласында мұғалімнің ұлы болып дүниеге келді. Ол сол жердегі "Hogere Burgerschool nl" (HBS) мектебіне оқуға түсті. Осы мектепте ол солшыл саясат пен социализмді ұстазы Мистер ван Дам арқылы таныды. 1912 жылы Струик Лейден университетіне қабылданды, онда математика мен физикаға қызығушылық танытты, оған Пол Эренфест пен Хендрик Лоренц сияқты көрнекті профессорлар әсер етті. 1917 жылы ол біраз уақыт жоғары мектепте математика пәнін оқытты, содан кейін Дж. А. Шутэннің ғылыми жұмысына көмекші болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол "Тензорлық әдістерді Риман манифолдыларына қолдану" тақырыбында докторлық диссертациясын жазды. 1922 жылы Струик Лейден университетінен математика ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 1923 жылы ол Утрехт университетінде оқытушы болып тағайындалды. Сол жылы ол Прагадағы Карл университетінен докторлық дәрежесін алған чех математигі Сали Рут Рамлерге үйленді. 1924 жылы Рокфеллер стипендиясының арқасында Струик итальяндық математик Туллио Леви-Чивитамен бірлесіп жұмыс істеу үшін Римге сапарлады. Математика тарихына деген қызығушылығы алғаш рет Римде туды. 1925 жылы стипендиясының мерзімі ұзартылғаннан кейін Струик Рихард Курантпен бірге Феликс Клейннің 19 ғасыр математикасы тарихы бойынша лекцияларын дайындау үшін Геттингенге барды. Ол осы кезеңде Ренессанс математикасын зерттеуді де бастады. Сонымен қатар, Аристотельдің ғаламды тек тетраэдрмен өлшеу қатесін қайта қарастырды, бұл қате алғаш рет 1435 жылы сынға алынған еді. 1926 жылы Струикке Мәскеу мемлекеттік университеті мен Массачусетс технология институтында жұмыс істеу ұсынылды. Ол соңғысын қабылдады және қалған өмірін академиялық қызметпен өткізді. Ол математика тарихы бойынша зерттеулерін жалғастыра отырып, Норберт Винермен дифференциалдық геометрия саласында ынтымақтастық жасады. 1940 жылы ол МТИ-де профессор атанды. Струик берік марксистік көзқарасты ұстанды. 1919 жылы Нидерландының Коммунистік партиясына қосылып, өмірінің соңына дейін партия мүшесі болды. 100 жасқа толған күні, осы жасында рецензияланған мақалалар қалай жаза алатыны туралы сұраққа Струик адамға өмір сүру үшін қажет "3М" – Неке (әйелі Сали Рут Рамлер 1994 жылы жүз жасқа толғанда тірі болмаған), математика және марксизм деп жауап берді. 1950 жылдардың ортасында Маккарти дәуірінде Струиктің марксистік пікірлері оны Кеңес Одағының тыңшысы деп айыптауға себеп болды. 1952 жылы Сенат комитетінің баяндамасында ол "төңкерушілік ықпал" көрсетуші ретінде аталды. Ол бұл айыптауларды жоққа шығарды және 1951 жылдың 24 шілдесінде Америка Құрама Штаттарының қызметі жөніндегі комитетіне шақырылды. Струик өзіне қойылған 200-ден астам сұраққа жауап беруден бас тартты және АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуін қайта-қайта пайдаланды. (Ол Бірінші түзетуді пайдалануды жоспарлаған еді, бірақ АҚШ Жоғарғы Сотының соңғы шешімі бұл мүмкіндікті жойды.) 1951 жылдың 12 қыркүйегінде Струик Миддлсекс округінің сот алқасы тарапынан "АҚШ және Массачусетс үкіметтерін құлатуға құлық жасады және Массачусетс штатының үкіметі тарапынан зорлық-зомбылықты қолдануға шақырды" деген айып тағылды және 10 000 доллар көлемінде кепілдікпен босатылды. Осыдан кейін МТИ оқытушылары іс шешілгенге дейін Струикті толық жалақымен жұмыстан босатуға дауыс берді. 1956 жылы сот судьясы Пол Г. Кирк Массачусетс Жоғарғы Соты басқа бір істе федералды Смит заңы Массачусетс штатының бүлік заңдарын жойды деген шешім шығарғаннан кейін айыптау актісін жойды. МТИ 1956 жылдың 26 мамырында Струиктің жұмыстан босатылуын тоқтатты. 1953 жылдың сәуірінде МТИ математика бөлімінің меңгерушісі Уильям Тед Мартин HUAC-қа куәлік беріп, ол және Струик екеуі де 1938 мен 1946 жылдар аралығында МТИ-дегі коммунистік ұяның мүшелері болғанын мәлімдеді. Струик 1956 жылы қызметіне қайта орналастырылды. 1960 жылы МТИ-ден зейнеткерлікке шықты. Ғылыми жұмысынан басқа, Струик "Ғылым және қоғам" журналын құруға көмектесті, бұл ғылымның тарихы, социологиясы және дамуына арналған марксистік журнал. Дирк Струик пен Адольф П. Юшкевич 1989 жылы математика тарихы бойынша Кеннет О. Мей сыйлығының алғашқы иегерлері атанды. 1950 жылы Струик өзінің "Классикалық дифференциалдық геометрия бойынша дәрістері" атты еңбегін жариялады, ол Иан Р. Портустың мақтауына ие болды: "Соңғы елу жылда жарық көрген элементарлық дифференциалдық геометрия бойынша барлық оқулықтардың ішіндегі ең оқымдысы – ең ертедегілердің бірі, атап айтқанда Д. Дж. Струиктің (1950) еңбегі. Ол Оллвар Гуллстранды есімімен атаған жалғыз автор." Струиктің басқа да маңызды еңбектеріне "Математиканың қысқаша тарихы" (1948), "Америкалық ғылымның қалыптасуы", "Коммунистік манифестің тууы" және "Математиканың деректер жинағы, 1200–1800" кіретін еңбектері жатады, олардың барлығы стандартты оқулықтар немесе анықтамалық материалдар болып саналады. Струик 2000 жылдың 21 қазанында 106 жасқа толып, үш аптадан кейін дүние салды.

Dirk Jan Struik was born in 1894 in Rotterdam, Netherlands, as a teacher's son. He attended the Hogere Burgerschool nl (HBS) over there. It was in this school that he was first introduced to left wing politics and socialism by one of his teachers, called Mister van Dam. In 1912 Struik entered the University of Leiden, where he showed great interest in mathematics and physics, influenced by the eminent professors Paul Ehrenfest and Hendrik Lorentz. In 1917 he worked as a high school mathematics teacher for a while, after which he worked as a research assistant for J. A. Schouten. It was during this period that he developed his doctoral dissertation, "The Application of Tensor Methods to Riemannian Manifolds." In 1922 Struik obtained his doctorate in mathematics from University of Leiden. He was appointed to a teaching position at University of Utrecht in 1923. The same year he married Saly Ruth Ramler, a Czech mathematician with a doctorate from the Charles University of Prague. In 1924, funded by a Rockefeller fellowship, Struik traveled to Rome to collaborate with the Italian mathematician Tullio Levi Civita. It was in Rome that Struik first developed a keen interest in the history of mathematics. In 1925, thanks to an extension of his fellowship, Struik went to Göttingen to work with Richard Courant compiling Felix Klein's lectures on the history of 19th century mathematics. He also started researching Renaissance mathematics at this time. He also rekindled interest in a mistake that Aristotle made about tiling the universe with just the tetrahedron. It was first challenged in 1435. In 1926 Struik was offered positions both at the Moscow State University and the Massachusetts Institute of Technology. He decided to accept the latter, where he spent the rest of his academic career. He collaborated with Norbert Wiener on differential geometry, while continuing his research on the history of mathematics. He was made full professor at MIT in 1940. Struik was a steadfast Marxist. Having joined the Communist Party of the Netherlands in 1919, he remained a Party member his entire life. When asked, upon the occasion of his 100th birthday, how he managed to pen peer reviewed journal articles at such an advanced age, Struik replied blithely that he had the "3Ms" a man needs to sustain himself: Marriage (his wife, Saly Ruth Ramler, was not alive anymore though when he turned one hundred in 1994), Mathematics and Marxism. During the mid 1950s McCarthy era, Struik's Marxist opinions led to accusations of him being a spy for the Soviet Union. He was also cited as an instance of "subversive influence" in a 1952 Senate committee publication. He denied the allegations, and was called before the House Un American Activities Committee on July 24, 1951. Struik refused to answer any of the over 200 questions asked of him, repeatedly invoking the Fifth Amendments of the U. S. Constitution. (He had planned to invoke the First, but a recent US Supreme Court case had struck down that option.) On September 12, 1951, Struik was indicted by a Middlesex County grand jury for "conspiracy to overthrow the governments of the United States and Massachusetts, and for advocating the overflow of violence by the government of the Commonwealth of Massachusetts" and released on $10,000 bail. Soon thereafter, the MIT faculty voted to suspend Struik with full salary until the case was resolved. The indictment would be quashed in 1956 by judge Paul G. Kirk after the Massachusetts Supreme Court ruled in a different case that the federal Smith Act superseded Massachusetts' sedition laws. MIT lifted Struik's suspension on May 26, 1956. In April 1953, the head of the MIT mathematics department, William Ted Martin, testified to the HUAC that he and Struik had both been members of an MIT communist cell between 1938 and 1946. Struik was re instated in 1956. He retired from MIT in 1960. Aside from purely academic work, Struik also helped found the journal Science & Society, a Marxian journal on the history, sociology and development of science. Dirk Struik and Adolph P. Yushkevich were the inaugural winners of the Kenneth O. May Prize in the History of Mathematics in 1989. In 1950 Struik published his Lectures on Classical Differential Geometry, which gained praise from Ian R. Porteous:
Of all the textbooks on elementary differential geometry published in the last fifty years the most readable is one of the earliest, namely that by D. J. Struik (1950). He is the only one to mention Allvar Gullstrand. Struik's other major works include such classics as A Concise History of Mathematics (1948), Yankee Science in the Making, The Birth of the Communist Manifesto, and A Source Book in Mathematics, 1200–1800, all of which are considered standard textbooks or references. Struik died October 21, 2000, three weeks after celebrating his 106th birthday.