Кіріспе

Румынияның бұрынғы премьер-министрінің орынбасары Михай Антонеску (18 қараша 1904 жыл – 1 маусым 1946 жыл) – Румыния саясаткері, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде премьер-министрдің орынбасары және сыртқы істер министрі болған, 1946 жылы соғыс қылмыскері ретінде атылды.

Ерте мансап

Дамбовица округінің Нуцет қаласында туған, Питеште оқыды, содан кейін Бухаресттегі Сент-Сава ұлттық колледжінде білім алды. 1922-1926 жылдары Бухарест университетінің құқық факультетінде оқыды. Антонеску 1940 жылы премьер-министр Иоан Антонескудің (олармен туыс емес) сыртқы істер министрі болғанға дейін адвокат болып жұмыс істеді. Антонеску бастапқыда экстремист немесе «Темір гвардия» жақтасы болған жоқ, оның басшылары 1940-1941 жылдары Иоан Антонеску үкіметінде маңызды лауазымдарды иеленді (Ұлттық легионерлік мемлекетке қараңыз); 1930 жылдары ол Братианудың Ұлттық либералдық партиясының мүшесі болды. Министр ретінде ол оңшыл қанатқа қарай бұрылып, Германияның нацистік партиясымен байланыс орнатты. Антонеску кейін Иоан Антонескудің ең сенімді кеңесшілерінің біріне айналды, әсіресе «Темір гвардия» басшысы Хория Сима (премьер-министрдің орынбасары болған) ынтымақтасуға келмей бастағанда. Ол үкіметтің сыншыларын цензуралауда және бұқаралық ақпарат құралдарында ашық түрде антисемитизмді күшейтуде тиімді болды. 1941 жылғы қаңтарда «Темір гвардия» басып құлатқаннан және биліктен шеттетуден кейін (Легионерлер көтерілісі мен Бухарест погромы туралы қараңыз), Михаи Антонеску премьер-министрдің орынбасары және сыртқы істер министрі болып тағайындалды, ол елдегі екінші ең ықпалды тұлғаға айналды (Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Румынияға қараңыз).

Белгілілігі

1941 жылы, әсіресе Кеңес Одағына шабуылдан кейін, Иоан Антонеску негізінен Румынияның әскери істеріне назар аударды, бұл Михаи Антонескуны елдің ішкі істерін дерлік толық бақылауға қалдырды. Румынияның Германиямен тығыз одақтастығына бастапқыда көңілі толмаса да, Антонеску кеңестік державаларға қарсы осістің алғашқы жеңістерінен кейін елдің Адольф Гитлер режимімен байланысын нығайтты. Антонеску негізінен Румынияның еврейлерін қуғындау арқылы Германияның құрметін алуға тырысты. Ішкі істер министрлігін дерлік басқарып, ол мыңдаған румындық еврейлерді жұмыстан және лауазымдарынан шығаруға мәжбүрлеген, сонымен бірге оларға көптеген басқа мансаптарға қол жеткізуден бас тартқан бірқатар заңдарды әзірледі. Мұндай заңдар елдегі еврейлердің мүлігін тартып алуға әкелді. 1941 жылы Антонеску Яссыдағы еврейлерге қарсы қырғынды мақұлдады, Румыниядан еврейлердің эмиграциясын тоқтатты және Румыния үкіметінің румын еврейлерін елден тыс жерде қорғауын жойды, осылайша оларды неміс оккупациялаған аймақтарда нацистердің зорлық-зомбылығына ұшыратты. Ол сондай-ақ Бессарабия мен Буковинадағы еврейлерді қырғынды және аман қалғандарды Транснистриядағы концлагерьлерге депортациялауды мақұлдады.

Соғыстың соңғы кезеңдері мен жазалау

1942 жылдың соңына қарай, Иоан Антонеску Остің соғыс күшінің нашарлауына алаңдап, Румынияны соғыстан шығару жолдарын іздеуге кірісті. Ол Гитлерді Батыс Одақтастарымен бейбіт келісімге келуге және Остің барлық күшін Кеңес Одағына бағыттауға көндіруге тырысты. 1943 жылдың 2 ақпанында кеңес әскері Сталинград шайқасында жеңіске жеткен соң, Антонеску Остің соғыс жоғалғанын түйіндеді және Румынияның еврейлеріне қарсы белсенді қудалауын көрсеткен құжаттарды жоюға кірісті. Иоан Антонескудің келісімімен, ол нацистердің Румыния, Венгрия, Италия және Финляндия сияқты кіші одақтастарының соғыстан шығуын қолдады. Антонеску Бенито Муссолинінің Гитлерге қарсы тұруға жеткілікті күші бар екеніне және Италияның Батыс Одақтастарымен сәтті қарулы келісімге келе алатынына сенді. Антонескудің жоспары бойынша, төрт мемлекет және басқа да Еуропа елдері Гитлерге қарсы шығып, Германияға қарсы Одақтастарға қосылуы керек еді. Сыртқы істер министрі ретінде Антонеску Румынияның Италиямен байланысын нығайтып, 1943 жылдың маусым айында Муссолиніге сапар жасады. Ол Муссолині жоспарының кейбір аспектілерімен келісетінін, бірақ оны іске асыруға құлшыныс танытпағанын анықтады. Антонеску кейіннен Румынияның АҚШ және Ұлыбританиямен қарым-қатынасын жақсартуға күш салды. Осылайша ол Румыния еврейлерін депортациялауды тоқтатты, еврейлердің Остің елдеріне эмиграциялауына рұқсат берді және Транснистриядан аман қалғандарды елге қайтарды. 1944 жылдың 23 тамызында кеңес әскері Румынияға жақындағанда, король Михаил I Иоан Антонеску үкіметін қызметтен босатып, елдің капитуляциясын жариялады және Михаи Антонескуді тұтқындады. Ол кейіннен жаңа билік органдарына тапсырылды, коммунистік партияның ықпалымен жұмыс істейтін Бухарест халық трибуналында соғыс қылмыстары бойынша сотталды және кінәлі деп танылды. Ол Иоан Антонеску, және Георге Алексианумен бірге Джилава бекінісінің жанында ату отрядымен атылды. Оның жерленген жері белгісіз.