Кіріспе
Польшаның жоғары азаматтық әкімшілік лауазым иесі. A wójt – Польшаның ауылдық гминасының, яғни тек ауылдардан тұратын коммунаның (гминаның) ең жоғары әкімшілік лауазым иесі. (Қаланың немесе қалалық округтің басшысы тиісінше бурмистр немесе "президент" деп аталады.)
A wójt is the highest administrative officer of a Polish rural gmina, i. e., of a commune (gmina) comprising only villages. (The head of a town or city is called, respectively, the burmistrz or "president".)
Тарих және этимология
wójt сөзі латын тіліндегі advocatus сөзінен, ал ол неміс тіліндегі Vogt сөзінен шыққан. Ортағасырлық Польшада wójt (латынша advokatus) – қаланың (қала иесінің – король, шіркеу немесе ақсүйектің) немесе басқа да елді мекеннің мұрагерлік (кейіннен сайланған) басшысы, Магдебург құқығымен құрылған немесе оған өткен, сондай-ақ жергілікті соттың басшысы (латынша capitaneus) болған. Осы ретте, wójt "Wójtostwo (historia)" деп аталатын аумақты басқарған (полякша: wójtostwo; литваша: vajtija, vaitystė; латынша: advocatia). Жеке қалаларда wójt-ты иесі тағайындаған немесе қауым сайлаған. Осы атаудан Wójtowicz/Voytovych, Starovoyt, Starovoytov, Voytenko, Voitiuk және Voytov сияқты тегілер пайда болған. (Бұларды "Wojtek" аталымынан туындаған тегілермен шатастырмау керек, ол "Wojciech" сөзінің кішірген түрі).
Қазіргі заманғы Wójt
Қазіргі Польшада ауылдық әкімшілік бірлігінің (gmina wiejska) сайланған wójt лауазымы (қалалық әкімшілік бірлігінде (gmina miejska) тиісінше burmistrz және Prezydent miasta лауазымдары) – ең төменгі деңгейдегі жергілікті өзін-өзі басқару элементі болып табылады және ол gmina өзін-өзі басқару туралы поляк заңымен анықталған. Wójt лауазымы gmina кеңесінің төрағасының (przewodniczący rady gminy) лауазымымен бірдей емес. Wójt – gminaның атқарушы органы болып табылады (әкімшілік ауылдық әкімшілік бірлігінің қаласында орналасқан болса, атқарушы лауазымның атауы "burmistrz", ал 100 000-нан астам халқы бар қалаларда "қала әкімі" болады) (26-бап). Бұл лауазымдарды (олардың орынбасарларын) тек Польша азаматтары ғана атқара алады және оларды басқа бір gmina-дағы немесе басқа әкімшілік лауазымдармен бірге атқаруға болмайды.
Вуджет пен гминалық кеңес арасындағы қарым-қатынастар
Гминалық кеңес (rada gminy) wójt-тың қызметін бақылайды, оның еңбекақысын белгілейді, қызмет бағыттарын анықтайды, оның қызметі туралы есебін қабылдайды, wójt-қа қатысты шағымдарды қарастырады және wójt-тың өкілеттігін тоқтату мүмкіндігін қарауы мүмкін. Wójt гмина қазынашысы лауазымына үміткерді әкімдік бекіту үшін ұсынады. Wójt рада белгілеген қағидаларға сәйкес, қауымдық мүлікке қатысты маңызды іс-шараларды (ірі сатып алулар, несиелер, рада облигацияларын басқару және т.б.) жүзеге асырады. Wójt-тың рада сессиясын шақыруға құқығы бар. Wójt немесе оның өкілі рада мүшелері ресми жолмен берген сұрақтар мен өтініштерін осыған дейін мүмкіндігінше жылдам қарауы тиіс. Wójt өз гминасының рада мүшесіне ешқандай шарттық жұмыс тапсыра алмайды.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы реттеу
Вуджт, Вуджттың орынбасарлары және Вуджтпен немесе Вуджттың орынбасарларымен бірге тұратын адамдар (басқа да рада әкімшілігі үшін де осылай) gmina-да орналасқан коммерциялық кәсіпорындардың басқару құрамына кіре алмайды немесе акцияларының 10% -дан астам үлесіне ие бола алмайды және олардың мүліктері туралы декларация ұсынуға міндетті. Бұл декларациялар, кейбір жеке мәліметтерді (мысалы, мекенжайлар) қоспағанда, жалпыға қолжетімді. Олар қызметтен босатылғаннан кейін 3 жыл бойы кез келген мүлікті сыйлық ретінде қабылдауға (бағасы төмен мүлікті сатып алуды қоса алғанда) құқықсыз.