Кіріспе

Пали канонының Абхидхамма Питакасының жеті кітабының бірі – Катаватту (пали) (қысқартылған Кв, Кву;) – буддалық кітап, Тхеравада Абхидхамма Питакасының жеті кітабының бірі. Мәтін Тхераваданың дәстүрлі ұстанымын түрлі мәселелер бойынша әртүрлі адамдардың әртүрлі пікірлерімен салыстырады; олардың есімдері түпнұсқа мәтінде көрсетілмеген, бірақ (кейінгі тарихи) түсіндірмелерде нақты ойлау мектептерімен байланыстырылған. Түпнұсқа мәтін шамамен б.з.д. 240 жылы Ашока патшаның билігімен бірге жазылған деп есептеледі, бірақ бұл да даулы. Мәтіннің негізгі бөлігі Ашоканың тұсында қалыптаса бастағанмен, Бхикху Сужато: «Бұл жұмыс сол кезде жазыла алмаған, себебі ол ұзақ жылдар бойы дамытылып, Ашокадан кейін пайда болған көптеген мектептердің пікірлерін талқылайды» деп атап көрсетеді.

Ұйым

Катхаваттуда 200-ден астам даулы мәселелер тіркелген. Талқыланған мәселелер төрт панасакаға («50 топ» деген мағынада) бөлінеді. Әр панасака өз кезегінде барлығы 20 тарауға (вагга) бөлінеді. Бұған қоса, төрт панасакадан кейін тағы үш вагга келеді. Әр тарауда түрлі көзқарастар ұсынылып, теріске шығарылатын және қабылдамайтын сұрақтар мен жауаптар бар. Талқылау форматы қатысушыларды анықтамайды және қай тараптың дұрыс екенін ашық түрде көрсетпейді. Катхаваттуға жасалған түсіндірмелерде еретикалық емес деп танылған көзқарастар Тхеравада тармағымен қабылданады. Комментарийлерде айтылғандай, пікірлері жоққа шығарылғандардың арасында Сарвастивада да бар.

Қасиеттілік

Катхаваттуды Абхидхамма Питакаға қосу кейде аномалия ретінде қарастырылады. Біріншіден, бұл кітап Будданың тікелей сөздері деп есептелмейді, авторлығы дәстүрлі түрде Моггалипптта Тиссаға жатқызылады. Дегенмен, мұндай жағдай сирек емес: Винаядағы алғашқы екі кеңес туралы баяндамалар да Будданың нақты сөздері емес. Екіншіден, Катхаваттудың мазмұны Абхидхаммадағы басқа мәтіндерден едәуір өзгеше, бірақ бұл Пуггалапаньяттиге де тән. Ғалымдар кейде Катхаваттудың Типитакаға енгізілген кейбір анық түрде кейінірек (салыстырмалы жаңа) бөлімдерін Пали каноны күткеннен гөрі ашық болғанын және жаңа мәтіндерді канондық деп бекіту процесін көрсететін дәлел ретінде келтіреді. Бірақ шындығында, мұндай жағдай да ерекше емес, себебі Канонда салыстырмалы түрде кеш жазылған материал жеткілікті.

Интерпретация

Бұл пікірталастарды дәстүр бойынша, көптеген ғалымдар буддизмнің әртүрлі мектептері арасындағы даулар ретінде түсіндіреді. Алайда, профессор Гомбрихтің абидхамманы зерттеудегі Батыстың жетекші ғалымы деп сипаттаған Л. С. Кузинс былай дейді:

"Дүние жүзіндегі рухани дәстүрлерде ұстаздар көбінесе оқушының санасын арттыру үшін немесе тақырыпты тереңірек және кеңірек қарауға ынталандыру үшін, сырттай қарама-қайшылықты өз оқыту әдісінің бір бөлігі ретінде жиі қолданады. Пали канонында мұндай әдістердің көптеген нақты мысалдары кездеседі. (Шындығында, Катаваттудың көп бөлігі сектанттық пікір таласына қарағанда, осы тұрғыдан қарағанда түсініктірек.)"

Аудармалар

Даулы мәселелер, ауд. С. З. Аунг және К. А. Ф. Рис Дэвидс (1915, 1993), Пали мәтін қоғамы, Бристоль.