Кіріспе

Басқа бір ұйымға берешегі бар заңды тұлға. Дебитор – басқа бір ұйымға берешегі бар заңды тұлға (заңды тұлға). Бұл ұйым жеке тұлға, фирма, үкімет, компания немесе басқа заңды тұлға бола алады. Қарсы тарап кредитор деп аталады. Егер осы қарыздық қатынастың қарсы тарапы банк болса, борышкер көбінесе қарыз алушы деп аталады. Мысалы, егер X банктен ақша қарыз алса, X – борышкер, ал банк – кредитор болады. Егер X банкке ақша салмаса, X кредитор, ал банк борышкер болады. Қарызды төлемеу қылмыс емес. Мүмкіндіктерді қоспағанда, борышкерлер қарыздарын төлеу басымдығын өздері таңдай алады. Бірақ егер біреу қарызын төлемесе, ол кредитормен жасасқан келісімді бұзған болады. Әдетте, тұтынушылық қарызды өтеу туралы ауызша және жазбаша келісімдер – жеке, отбасылық немесе тұрмыстық мақсаттарға арналған қарыздар, негізінен адамның тұрғын үйімен қамтамасыз етілген – орындалуға жатады. Кәсіби қызметке байланысты қарыздар заңмен орындалуы үшін көбінесе жазбаша түрде жасалуы керек. Егер жазбаша келісімде борышкерден белгілі бір сома төлеу талап етілсе, кредитор одан кем соманы қабылдауға міндетті емес және оны толық төлеу керек. Сондай-ақ, егер нақты келісім болмаса, бірақ кредитор ақша сомасын қарыз бергенін, қызметтер көрсеткенін немесе борышкерге тауар бергенін дәлелдесе, борышкер кредиторға төлеуге міндетті.

"Борышкер" терминінің тарихы

Антрополог Дэвид Грейбер "Борыш: алғашқы 5000 жыл" еңбегінде сауда-саттық кейбір несие түрінен, атап айтқанда, берілген тауарлар үшін кейін төлеу уәдесінен басталғанын айтады. Осы себепті, монета пайдаланылғанға дейін де борышкерлер мен қарыздар болған деуге болады. "Дебитор" термині "debt" сөзінен шыққан, ол француз тіліндегі "dette" сөзінен, ал ол латын тіліндегі "debere" сөзінен туындаған, мағынасы – қарызды болу.

Әдеттегісі

Борышкердің борыш шартына сәйкес заңды міндеттемелерін орындамауы, мысалы, жоспарланған төлемді жасалмауы немесе борыш шартындағы талаптарды бұзуы жағдайында дефолт орын алады. Борышкер қарызын төлеуге ниетсіз немесе мүмкіндігі болмаса, дефолтқа түсуі мүмкін. Бұл облигациялар, ипотекалық несиелер, қарыздар және вексельдер сияқты барлық қарыздық міндеттемелерге қатысты болуы мүмкін. Егер қарызды қайтару мүмкін болмаса, борышкер төлемсіздікке немесе банкроттыққа ұшырайды. Ұлыбританияда және АҚШ-тың кейбір штаттарында 19-ғасырдың ортасына дейін борышкерлер борышкерлер түрмесіне қамалуы мүмкін еді, ал Грекия сияқты кейбір елдерде борышкерлер әлі де қамауға алынуда.

Банкроттық және жеке ерікті келісімдер бойынша борышкер

Жеке ерікті келісім – лицензиясы бар банкроттық сарапашысы бақылайтын, заңды күші бар келісімшар. Оның мақсаты – жеке тұлғаға, жеке кәсіпкерге немесе серіктеске ("борышкерге") кредиторларымен келісімге келуге және банкроттықтан қорғануға мүмкіндік беру. Келісім кредитордың қарызын өтеу бойынша, борышкер банкротқа жарияланған жағдайда күтілетіннен артық соманы ұсынуы тиіс. Бұл көбінесе борышкердің белгілі бір кезеңдегі табысынан, үшінші тараптың қаржылық көмегінен немесе басқа да көздерден жасаған үлесі арқылы жеңілдетіледі, ал мұндай қаражат банкроттыққа қатысты сенімді тұлғаға әдетте қолжетімді болмайды.

Басқа қолданыстар

Латын тіліндегі "Пәктің дұғасының" Et dimitte nobis debita nostra/Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris деген сөздеріндегі "Борышкер" және "Борыш" сөздері кейде "Күнәкар" және "Күнә" деп аударылады. Адамзат мұра еткен борыш ретіндегі күнәнің осы ерекше түсінігі, Исаның күнәкарлар үшін құрбандыққа шалынғанын, яғни олардың орнына айып төлегенін білдіретін, орнын басу арқылы құтылу (жұбату) туралы сотериологиялық теориямен байланысты.