Қала өмірі мен құрылыс ортасының өзара әрекеттесуін зерттейтін урбанизм туралы мақала. Қала жоспарлау, урбандық социология және сәулетшілердің зерттеулері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қала және қала тұрғындарының құрылған ортамен өзара әрекеттесуін зерттеу – қалалық өмірдің мәні.
Study of how inhabitants of towns and cities interact with the built environment
the character of urban life
Урбанизм – қалалар мен қала сияқты қалалық аймақтардың тұрғындарының құрылған ортамен қарым-қатынасын зерттеу. Бұл қала құрылысы, қалалық аймақтарды жобалау және басқаруға бағытталған мамандық, сондай-ақ қалалық өмірді зерттейтін академиялық сала – қалалық социология сияқты ғылымдардың тікелей бөлігі. Көптеген сәулетшілер, қала құрылысы мамандары, географтар және әлеуметтанушылар тығыз қоныстанған қалалардағы адамдардың өмір салтын зерттейді. Урбанизмді зерттеуге қатысты түрлі теориялар мен тәсілдер бар. Дегенмен, халықаралық контексте урбанизм кейде қала құрылысымен бірдей мағынаны білдіреді, ал урбанист – қала жоспарлаушысы. Урбанизм термині 19 ғасырдың соңында испан инженері Ильдефонс Сердамен байланысты пайда болды, оның мақсаты қаланың кеңістіктік ұйымдастырылуына бағытталған дербес қызмет құру болды. 20 ғасырдың басында урбанизмнің пайда болуы орталықтандырылған өндіріс, көп мақсатты аудандар, әлеуметтік ұйымдар мен желілердің дамуымен байланысты болды, бұл "саяси, әлеуметтік және экономикалық азаматтықтың бірігуі" деп сипатталды. Урбанизмді қала деңгейінде орын жасау және жерлік сәйкестікті құру деп түсінуге болады. Алайда, 1938 жылы Луи Вирт урбанизмді қаланың физикалық нысанымен теңестіруді тоқтатып, "кездейсоқ шекарадан тыс" шығып, көлік және коммуникация технологияларының дамуы қаланың өмір салтын қала шегінен қалай кеңейткенін қарастыру қажет екенін жазды.
Urbanism is the study of how inhabitants of urban areas, such as towns and cities, interact with the built environment. It is a direct component of disciplines such as urban planning, a profession focusing on the design and management of urban areas, and urban sociology, an academic field which studies urban life. Many architects, planners, geographers, and sociologists investigate the way people live in densely populated urban areas. There is a wide variety of different theories and approaches to the study of urbanism. However, in some contexts internationally, urbanism is synonymous with urban planning, and urbanist refers to an urban planner. The term urbanism originated in the late nineteenth century with the Spanish civil engineer Ildefons Cerdà, whose intent was to create an autonomous activity focused on the spatial organization of the city. Urbanism's emergence in the early 20th century was associated with the rise of centralized manufacturing, mixed use neighborhoods, social organizations and networks, and what has been described as "the convergence between political, social and economic citizenship". Urbanism can be understood as placemaking and the creation of place identity at a citywide level, however as early as 1938 Louis Wirth wrote that it is necessary to stop 'identify[ing] urbanism with the physical entity of the city', go 'beyond an arbitrary boundary line' and consider how 'technological developments in transportation and communication have enormously extended the urban mode of living beyond the confines of the city itself.'
Желіге негізделген теориялар
Габриэль Дюпуй желілік теорияны урбанизм саласына қолданды және қазіргі урбанизмнің ең басты ерекшелігі – кеңістіктің бөлінген түсініктеріне (мысалы, аймақтар, шекаралар және жиектер) қарсы, оның желілік сипаты екенін айтады. Стивен Грэм мен Саймон Марвин біз орталықтандырылмаған, еркін байланысқан аудандар мен қызмет аймақтары қалалық кеңістіктердің бұрынғы ұйымдастырушылық рөлін өздеріне қабылдаған постқалалық ортаның куәсі болып отырмыз деседі. Олардың қала құрылымын фрагментациялау (бөлшектеу) теориясы "қалалардың әлеуметтік және материалдық құрылымының фрагментациялануын" "глобалдық желілерге қосылған жоғары деңгейлі қызмет көрсететін анклавтар мен желілік геттолардың ұялы кластерлеріне" дейін қамтиды, бұл процесті байланыстырғандай бөліп тастайтын электрондық желілер басқарады. Доминик Лорранның пікірінше, урбанизмді фрагментациялау процесі 20-шы ғасырдың соңында гигақаланың пайда болуымен басталды, ол үш өлшемді көлемі, желі тығыздығы және қала шекараларының бұлыңғырлануымен сипатталатын желілік қаланың жаңа түрі. Мануэль Кастелс желілік қоғамда "премиум" инфрақұрылымдық желілердің (жоғары жылдамдықты телекоммуникациялар, "ақылды" тас жолдар, жаһандық әуе желілері) ең артықшылықты пайдаланушылар мен орындарды таңдап байланыстырып, артықшылықтары аз жерлерді айналып өтетінін ұсынды. Пол Л. Нокс қазіргі урбанизмдегі көптеген тенденциялардың бірін "күнделікті өмірді эстетизациялау" деп атады. Алекс Кригердің айтуынша, қала құрылысы техникалық ғылым емес, қалаларға деген міндеттілікке негізделген ойлау жүйесі. Эдвард Сожа және Лиз Огбу сияқты басқа да қазіргі заманғы урбанистер қала құрылысын қоғамдық құрылыс пен кеңістіктік әділеттілік принциптерін қолдану саласы ретінде қарастырады.
Gabriel Dupuy applied network theory to the field of urbanism and suggests that the single dominant characteristic of modern urbanism is its networked character, as opposed to segregated conceptions of space (i. e. zones, boundaries and edges). Stephen Graham and Simon Marvin argue that we are witnessing a post urban environment where decentralized, loosely connected neighborhoods and zones of activity assume the former organizing role played by urban spaces. Their theory of splintering urbanism involves the "fragmentation of the social and material fabric of cities" into "cellular clusters of globally connected high service enclaves and network ghettos" driven by electronic networks that segregate as much as they connect. Dominique Lorrain argues that the process of splintering urbanism began towards the end of the 20th century with the emergence of the gigacity, a new form of a networked city characterised by three dimensional size, network density and the blurring of city boundaries. Manuel Castells suggested that within a network society, "premium" infrastructure networks (high speed telecommunications, "smart" highways, global airline networks) selectively connect together the most favored users and places and bypass the less favored. Paul L. Knox refers to one of many trends in contemporary urbanism as the "aestheticization of everyday life". Alex Krieger states that urban design is less a technical discipline than a mind set based on a commitment to cities. Other contemporary urbanists such as Edward Soja and Liz Ogbu focus on urbanism as a field for applying principles of community building and spatial justice.