Кіріспе

Британдық нацистік әріптес (1912–1945)

Джон Амери (14 наурыз 1912 – 19 желтоқсан 1945) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық фашист және нацистік әріптес. Ол бұрынғы британдық және Доминион тұтқындарынан құралған Waffen SS ерікті бөлімшесі – Британдық еркін корпусының негізін қалаушы болды. Амери жұмылдыру жұмыстарын жүргізіп, Германия үшін үгіт насихат таратыпты. Кейін ол Италия диктаторы Бенито Муссолиниге тікелей көмек көрсетті. Британдық билік органдары оны соттады, ол жоғарыда көрсетілген сегіз қылмыс бойынша өзін кінәлі деп мойындады және Еуропадағы соғыс аяқталғаннан кейін жеті ай өткен соң өлім жазасына кесілді.

Ерте өмір

Лондонның Челси қаласында туған Джон Амери (әдетте "Джек" деп атайды) британдық мемлекет қайраткері Лео Америдің (1873–1955), парламент мүшесі және кейін консервативтік үкімет министрінің, анасы протестантизмге өткен венгр еврейінің екі баласының үлкені болды. Оның інісі Джулиан (1919–1996) да депутат болып, консервативтік үкіметте қызмет етті. Амери өте қиын мінезді бала болды, ол көптеген жеке репетиторлармен ауысты. Әкесі сияқты, ол да Харроуға жіберілді, бірақ бір жылдан кейін ғана үй жетекшісі оны "күдіксіз, мен басқаруға тырысқан ең қиын бала" деп сипаттады. Әкесінің беделінде өмір сүрген ол кино өндірісі саласында өз жолын табуға тырысты. Біраз уақыттың ішінде ол бірнеше тәуелсіз компания ашты, бірақ олардың барлығы сәтсіз аяқталды; осы әрекеттері оны тез арада банкротқа ұшыратты. 21 жасында Амери бұрынғы проститутка Уна Уингке үйленді, бірақ оны асырауға қажетті ақша табуға шамасы келмеді. Ол үнемі әкесінен қаржы сұрап көмекшілікке жүгінетін.

Францияның басып алынуы

1940 жылы маусымда неміс басқыншылығынан кейін Амери Францияда қалды. 22 маусымда Франция мен Германия арасында Компиенде екінші келісімге қол қойылды. Амери маршал Филипп Петен басқарған, ынтымақтастықшыл Виши үкіметінің бастығына бағынған аумақта тұрды. Бірақ оның мінезі тез арада Виши режиміне қарсы келді, сондықтан ол бірнеше рет елден кетуге тырысты, бірақ оған рұқсат берілмеді. Неміс келісім комиссиясының басшысы Америге Германияда тұрып, саяси салаға қатысу мүмкіндігін ұсынды, бірақ оны оккупацияланған Франциядан шығара алмады. 1942 жылдың қыркүйегінде гауптман Вернер Плак Америге қажетті француздық саяхат рұқсатын алды, ал қазан айында Плак пен Амери Берлинге Германияның британдық комитетімен сөйлесу үшін барды. Осы кезде Амери немістерге британдық антибольшевиктік легион құруды ұсынды. Адольф Гитлер Америдің ойынан әсер алып, оған Германияда қонақ ретінде қалуға рұқсат берді. Осы кезеңде Амери британ халқына коммунизмге қарсы соғысқа қосылуға үндеу жасаған, Германияны қолдайтын радио хабарларын таратып тұрды.

Британдық еркін корпус

Коммунистерге қарсы күрес үшін британдық күштердің идеясы 1943 жылдың қаңтар айында Францияға сапары кезінде Америка Джек Дориотпен қайта кездескенше тоқтап тұрды. Дорио француз еріктілері құрамына кірді (Француз еріктілері легионы), олар шығыс майданында немістермен бірге соғысқан. Америка британдық бөлім құру идеясын жаңартты және үгіт мақсатында 50-ден 100 адамға дейін сарбаз жинауды, сондай-ақ британдық әскери тұтқындардан қосымша мүшелер тарту үшін ядро құруды көздеді. Ол сондай-ақ мұндай бөлім шетелдік азаматтардан құралған басқа әскери бөлімдерге көбірек сарбаздарды беруге мүмкіндік беретінін ұсынды. Американың бастапқыда Британдық Сент-Джордж легионы деп аталатын бөлімге сарбаз жинау науқаны оны Париждің сыртындағы Сен-Дени әскери тұтқындар лагеріне жеткізді. Америка Британ Ұлтақтар Достастығының 40-50 тұтқынына сөз сөйлеп, сарбаздық материалдарды таратып берді. Бұл алғашқы сарбаздық әрекет толық сәтсіздікке ұшырады, бірақ ол табандылық танытты. Американың сарбаз іздеуі екі адамды тапты, олардың тек біреуі, Кеннет Берри, кейін BFC деп аталған бөлімге қосылды. Американың бөліммен байланысы 1943 жылдың қазан айында аяқталды, өйткені Вафен-СС оның қызметі енді қажет емес деп шешті және ол ресми түрде Британдық еркін корпусы деп аталды.

Тұтқындау

Амери 1944 жылдың соңына дейін Берлинде үгіт-насихат таратуды және жазуды жалғастырды, содан кейін ол Солтүстік Италияға Бенито Муссолинидің Сало Республикасына көмек көрсету үшін барды. 1945 жылдың 25 сәуірінде Амери және оның француз сүйіктісі Мишель Томас Комо маңында Гарибальди бригадасының итальяндық партизандарымен ұсталды. Америка мен Томасты бастапқыда атып тастауға тиіс болған, бірақ екеуі де ақырында Миланға жіберілді, онда олар одақтас әскерлеріне тапсырылды. Амери "Мути легионы" деп аталатын фашистік жартылай әскери ұйымның формасын киген болатын. Оны ұстаған британдық офицер – кейіннен тележурналист ретінде танымал болған капитан Алан Уикер. Амери әуемен Ұлыбританияға қайтарылды. Осы рейспен бірге "Лорд Хо-Хо" деген атпен белгілі болған үгіт-насихат таратушы Уильям Джойс та болды. Оларды үш қарулы сарбаз және британдық армиясының барлау қызметіне жіберілген аға полиция офицері Леонард Берт сүйемелдеді.

Мәдени сілтемелер

Рональд Харвудтың "Англиялық трагедия" пьесасы, Италияда тұтқындалғаннан кейін және Лондонда сотталған соң Америдің өлім жазасына кесілгенге дейінгі апталарын баяндайды. Берт Кулес радиоға бейімдеген бұл пьеса BBC Radio 4 арнасында 2010 жылдың 8 мамырында және 2012 жылдың 13 сәуірінде эфирге шықты. Рольдерді Джеффри Стритфелд (Амери) және Сер Дерек Джейкоби (Лео Амери) сомдады.