Алясканың Линн шығанағы

Кіріспе

Аляска Панхандледегі табиғи саға, АҚШ. Линн каналы – Алясканың оңтүстік-шығысындағы материкке кіретін саға (жасанды канал емес). Линн каналы Чилькат өзенінің сағасынан шамамен 145 км (90 миль) қашықтықта Чатэм боғазы мен Стивенс асуына дейін созылады. 610 метрден астам тереңдігі бар Линн каналы Солтүстік Америкадағы (Гренландияны есептемегенде) ең терең фьорд және әлемдегі ең терең әрі ұзын фьордтардың бірі. Каналдың солтүстік бөлігі Чилькат, Чилькут және Тайя сағаларына бөлінеді. Линн каналының жағалаулары мен су жолдарында Тлингит халқы қоныстанған. Бұл сағаны 1794 жылы Жозеф Уидби Корольдік теңіз күштері үшін зерттеген, ал Джордж Ванкувер оны өзінің туған жері – Англияның Норфолк графтығындағы Кингс-Линн қаласының құрметіне атаған. Линн каналына теңізбен айналысатын саудагерлер кем дегенде 1800 жылдан бері жиі келіп тұратын. 1801 жылы «Атауальпа» кемесі мұнда келген, ал кеме журналында одан бұрын белгісіз кеме сауда сапары жасағаны айтылған. 1811 жылдың сәуір айында америкалық теңіз саудагері Сэмюэл Хилл, «Оттер» кемесінің капитаны, Линн каналының Чилькат шығанағында Чилькат Тлингиттерімен шайқасты. Хиллдің экипажынан екеуі, оның ішінде екінші серігі және кеме журналын жүргізуші Ричард Кемп, сондай-ақ кеме бастығы қаза тапты. Алты адам жараланды. Капитан Хиллдің сөзіне сүйенсек, Тлингиттерден 40 адам қаза тапқан, оның ішінде 13 басшы. Хилл кінәні бірінші серігі мен Тлингиттерге жапсады, бірақ ол өте қатыгез адам болған және себепсіз жергілікті халыққа жиі шабуыл жасаған. 1811 жылғы шайқастан кейін бірнеше жыл бойы сауда кемелері азайды. Бірақ 1821 жылға қарай ол қайтадан тұрақты сауда ортасы болды, мысалы, 1821 жылы «Ментор» кемесі де мұнда келген.

Көлік

Линн каналының ішкі аймаққа терең бойлап өтетін су жолы ретінде орналасуы Алясканың Skagway және Haines қалаларын Juneau және Ішкі жолдың қалған бөлігімен байланыстырады, осылайша оны кемелер, круиздік лайнерлер мен паромдар үшін маңызды маршрутқа айналдырады. Клондайк алтын асығы кезінде бұл Skagway және Dyea қалаларына, содан кейін Клондайк алтын кендеріне барудың негізгі жолы болды. Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы ең ірі теңіз апаты 1918 жылдың қазан айында Линн каналында болды, онда Skagway қаласынан оңтүстікке бет алған SS Princess Sophia кемесі Vanderbilt рифіне тіреліп, кейіннен батып, барлық 343 жолаушысы мен экипажы мерт болды. Алтын асығы мен White Pass және Yukon Route темір жолының салынуынан кейін, Юкон аймағынан кен және басқа да жүк теміржолмен Skagway қаласына және оның терең су портына жеткізіліп, содан кейін Линн каналы арқылы тасымалданды. Алайда, 1970 және 1980 жылдары ішкі аймақтағы кен өндірісінің азаюына байланысты жүк тасымалы төмендеді және бүгінде Линн каналы арқылы өте аз жүк тасымалданады. Қазіргі уақытта каналдағы көлікті Alaska Marine Highway паромдары қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, бірнеше жеке су таксилері мен паромдары да қолжетімді, бірақ AMHS ең көп пайдаланылады. Болашағы белгісіз жоба – Линн каналы тас жолы. Линн каналының жоғары деңгейде пайдаланылуына байланысты, АҚШ жағалау күзеті 20 ғасырдың басында бірнеше маяқтарды орнатты, оның ішінде Eldred Rock маяғы, Sentinel Island маяғы және Point Sherman маяғы. Тарихи тұрғыдан алғанда, Линн каналы Аляска шекаралық дауына қатысқан су жолы болып танылды, ол Британдық Колумбия мен Аляска арасындағы Тынық мұхитының жағалауымен өтетін жер суына байланысты болды. Айрықша маңызға ие болғаны – Линн каналы 1896 жылы алтынның табылуына себеп болған Юконға қол жеткізуді қамтамасыз етті. Дау Ұлыбритания (сол кезде Канаданың сыртқы саясатын басқарған) мен АҚШ арасында жүргізілді және 1903 жылы төрелік арқылы шешілді. Төрешілер каналдың Британдық Колумбияның емес, Алясканың бөлігі екенін анықтады.

Lynn Canal's location as a penetrating waterway into the interior connects Skagway and Haines, Alaska, to Juneau and the rest of the Inside Passage thus making it a major route for shipping, cruise ships, and ferries. During the Klondike Gold Rush it was a major route to the boom towns of Skagway and Dyea and thence to the Klondike gold fields. The worst maritime disaster in the history of the Pacific Northwest occurred in Lynn Canal during October 1918, when SS Princess Sophia, steaming southbound from Skagway, grounded on the Vanderbilt Reef and later sank, with the loss of all 343 passengers and crew. After the gold rush and the creation of the White Pass and Yukon Route railroad, ore and other freight from the Yukon Territory was transported on the railroad to Skagway and its deepwater port and then shipped through Lynn Canal. However, in the 1970s and 1980s the freight subsided as mining activity curtailed in the interior and today very little freight is actually shipped in the Lynn Canal. Currently, transportation in the canal is provided by Alaska Marine Highway ferries. There are also several other entrepreneurial water taxis and ferries available, but the AMHS is far and away the most frequently used. A project of uncertain future is the Lynn Canal Highway. Because of Lynn Canal′s high use, the United States Coast Guard installed several lighthouses in the early 20th century including Eldred Rock Light, Sentinel Island Light, and Point Sherman Light. Historically, Lynn Canal proved to be a waterway involved in the Alaska boundary dispute, over the strip of land running down the Pacific coast between British Columbia and Alaska. Of particular value was the fact that Lynn Canal provided access to the Yukon, where gold was found in 1896. The dispute was fought between the United Kingdom, which then controlled Canada's foreign relations, and the United States, and finally settled in 1903 by arbitration. The arbitrators ruled that the canal was part of Alaska, not British Columbia.