Кіріспе
SS Normandie – Франциядағы Сен-Назер қаласында «Француздық Трансатлантикалық Жалпы Компаниясы» (CGT) үшін салынған француздық мұхит лайнері. Ол 1935 жылы әлемдегі ең үлкен және ең жылдам жолаушылар кемесі ретінде пайдалануға берілді, Атлантика мұхитын 4,14 күнде кесіп өтті және ең қуатты бу турбиналық электрмен қоздырылатын жолаушылар кемесі болып қала береді. «Нормандияның» жаңа дизайны мен сәнді интерьері оны көптеген мұхит лайнерлерінің ең ұлысы деп санауға итермеледі, сондай-ақ ол Streamline Moderne дизайн қозғалысының француздық тармағына (стиль пакебо деп аталады, яғни «мұхит лайнері стилі») зор әсер етті. Бұл тұрғысынан, ол коммерциялық сәттілікке жете алмады және жұмыс істеу үшін мемлекеттік субсидияға ішінара тәуелді болды. Альберт Себильдің тағы бір плакаты 5 метрлік кескіш сурет түрінде ішкі құрылымын көрсетті. Бұл плакат Париждегі Ұлттық теңіз мұражайында қойылған.
SS Normandie was a French ocean liner built in Saint Nazaire, France, for the French Line Compagnie Générale Transatlantique (CGT). She entered service in 1935 as the largest and fastest passenger ship afloat, crossing the Atlantic in a record 4.14 days, and remains the most powerful steam turbo electric propelled passenger ship ever built. Normandies novel design and lavish interiors led many to consider her the greatest of ocean liners, and she would go on to heavily influence the French arm of the Streamline Moderne design movement (called the style paquebot, or "ocean liner style"). Despite this, she was not a commercial success and relied partly on government subsidy to operate. Another poster, by Albert Sébille, showed the interior layout in a cutaway diagram 15 feet (5 m) long. This poster is displayed in the Musée national de la Marine in Paris.
Құрылыс және іске қосу
"Анонимді компания" (Société Anonyme des Chantiers de Penhoët) компаниясы атаусыз флагманды 1931 жылғы 26 қаңтарда Сен-Назерде 1929 жылғы қор нарығының құлдырауынан кейін көп ұзамай құрылысын бастады. Француздар құрылысты жалғастырғанда, бәсекелес White Star Line компаниясы жоспарлаған Oceanic жобасы тоқтатылып, Cunard жобасы тоқтап қалды. Француз құрылысшылары да қиындыққа тап болып, үкіметтен қаржы сұрауға мәжбүр болды; бұл субсидия баспасөз тарапынан сынға ұшырады. Дегенмен, кеменің құрылысы газеттерде жарияланып, халықтың қызығушылығы арта түсті, себебі ол Францияның ұлы лайнерлер арасындағы жарыста Францияны ұсынуға арналған еді және француздық кеме жасау шеберханасында француздық бөлшектерді пайдаланып салынды. Сент-Назердегі өсіп келе жатқан кеме корпусының ресми атауы болмады, тек "T 6" ("T" – "Трансат" үшін, француз желісінің басқа атауы, ал "6" – "алтыншы" мағынасындағы сан) келісімшарттық атауы болды. Көптеген атаулар ұсынылды, соның ішінде жақында қаза тапқан Франция президенті Поль Думердің құрметіне "Думер", ал бастапқыда "Ла Белль Франция" атаулары қарастырылды. Ақырында "Нормандия" таңдалды. Францияда кемелердің атауына қосылатын сөздер кеменің жынысына байланысты болады, бірақ теңізші емес адамдар көбінесе француз тілінен келген еркек түрін қолданады, ол "paquebot", "navire", "bateau" немесе "bâtiment" сөздері болуы мүмкін, ал ағылшын тілінде сөйлейтіндер кемелерді әйел есімімен атайды ("оның сұлулығы") және CGT көптеген бай американдық клиенттерге қызмет көрсетті. CGT өз кемесін жай ғана "Нормандия" деп атау керектігін, француз тіліндегі "the" сөзінің еркек ("le") немесе әйел ("la") түріне қарамастан, оның алдына ешқандай сөз қоймау керектігін жазды, осылайша жаңсақ түсініктерге жол бермеу үшін. 1932 жылғы 29 қазанда – қор нарығының құлдырауына үш жыл толған күні – "Нормандия" екі жүз мың көрерменнің алдында суға түсірілді. Луара өзеніне сырғып түскен 27 567 тонналық корпус ең ірі кеме болды, толқындар жағалауға және бірнеше жүз көрерменге дейін жетті, бірақ ешкім зардап шекпеді. Кемені Франция президенті Альбер Лебрунның әйелі Маргарита Лебрун бағыштады. Ол 1935 жылдың басына дейін жабдықталды, оның ішкі бөлмелері, түтікшелері, қозғалтқыштары және басқа да жабдықтары жұмыс істейтін кемеге айналды. Ақырында, 1935 жылдың мамырында "Нормандия" сынақ сапарларына дайын болды, оларды журналистер бақылады. Юркевичтің кеме корпусының артықшылығы байқалды, оның иілген тұмсығынан толқын тіршілік етпеді. Кеме ең жоғары жылдамдыққа жетіп, сол жылдамдықтан шұғыл тоқтап тұрды. Ол басқа ірі лайнерлерге қарағанда аз қуатпен жылдамдыққа жетуге мүмкіндік беретін корпус дизайнынан басқа, турбоэлектрлік беріліс жүйесіне, турбогенераторларға және Альстомның (Бельфор) өндірген электр қозғалтқыштарына ие болды. Рульдік механизм, оның ішінде 125 тонналық құйма болаттан жасалған жалғаушы таяқ, Чехословакиядағы Škoda Works компаниясымен жасалды. "Нормандияның" құны жоғары болды. Оның алғашқы сапарына 812 миллион франк жұмсалды, ол кезде 53,5 миллион долларға тең болды (1935 жылғы 53,5 миллион доллар қазіргі уақытта шамамен миллион долларға тең).
In addition to hull design which let her attain speed at far less power than other big liners, Normandie had a turbo electric transmission, with turbo generators and electric propulsion motors built by Alsthom of Belfort. The rudder frame, including the 125 ton cast steel connecting rod, was produced by Škoda Works in Czechoslovakia. Normandie had a significant cost. By the time of her maiden voyage, she had cost 812 million francs, then equal to $53.5 million (equivalent to $53.5 in 1935 is equivalent to about <calculated amount> in recent years million in ).
Интерьер
Нормандияның сәнді интерьерлері архитектор Пьер Пату, арт-деко стилінің негізін қалаушылардың бірі, арт-деко және стримлайн модерн стильдерінде жасалған. Көптеген мүсіндер мен қабырға суреттері кемеге атын берген Франция провинциясы – Нормандияға сілтеме жасады. Суреттер мен фотосуреттерде үлкен, әсем әрі кең қоғамдық бөлмелер тізімі көрсетілген. Кеменің кең ішкі кеңістігіне түтіктерден кіретін сулар тікелей жоғары көтерілмей, кеменің қабырғалары бойымен бағытталғандықтан қол жеткізілді. Француз сәулетшісі Роджер Анри Эксперт жалпы сәндік схеманы басқарды. Асхана, бірінші сыныптық қонақ бөлмесі, гриль бөлмесі, бірінші сыныптық бассейн, театр және қысқы бақ сияқты қоғамдық кеңістіктің көп бөлігі бірінші сыныпты жолаушыларға арналған. Бірінші сыныптық бассейн әртүрлі тереңдіктерімен, балаларға арналған жағалау аймағымен ерекшеленді. Балалар асханасын Жан де Брунхофф безендірді, ол қабырғаларды Бабар пілі мен оның серіктерінің суреттерімен жапты. Интерьерлерде керемет көріністер, әсем кіреберістер және ұзын, кең баспалдақтар болды. Бірінші сыныптық люкс-бөлмелерге таңдаулы дизайнерлер ерекше стиль берді. Ең сәнді жайлар – асханасы, роялі, бірнеше жатын бөлмесі және жеке палубасы бар «Дёвиль» және «Трувиль» пәтерлері болды. Нормандияның бірінші сыныптық асханасы – теңдесі жоқ ең үлкен бөлме. Оның ұзындығы 93 метр (305 фут), ені 14 метр (46 фут), биіктігі 9 метр (28 фут) болатын. Жолаушылар суретші Реймонд Субестің қола медальондарымен әсемделген 6 метрлік (20 фут) есіктер арқылы кірді. Бұл бөлмеде 157 үстелге 700 адам сыйып, Нормандия сол кезеңдегі ең танымал француз тағамдарын таныстыру орталығы болды. Табиғи жарық кірмегендіктен, бөлме 38 тірекпен қатар орналасқан 12 биік Лалик әйнегінен жасалған бағаналармен жарықтандырылды. Бөлменің екі шетіндегі шамдаңқылармен бірге бұл Нормандияға «Жарық кемесі» (Париж сияқты «Жарық қаласы») деген лақап атты әкелді. Кафе-гриль, кейіннен түнгі клубқа айналған, аса танымал орын болды. Кафе-грильге іргелес, ескі египеттік өмірді бейнелейтін үлкен қабырғалық суреттерімен әсемделген бірінші сыныптық темекі шегу бөлмесі орналасқан. Кемеде ішкі және сыртқы бассейн, ғибадатхана, сондай-ақ сахна және кинотеатр ретінде пайдаланылатын театр да болды. Нормандияның жоғарғы палубасы мен маңдайшасының машиналары кеменің ішіне енгізіліп, жасырылды, бұл жолаушыларға арналған барлық ашық палубалық кеңістікті босатып берді. Осының арқасында, Нормандия – бортында стандартты өлшемдегі ашық ауадағы теннис корты бар жалғыз мұхит лайнері болды. Кондиционерлер мен жануарларға арналған орыншалар үшінші, жалған түтікшеге жасырылды.
Мансап
Нормандияның алғашқы сапары 1935 жылдың 29 мамырында болды. Ле-Хавр қаласында ол 812 жолаушыны: 467 бірінші сыныпты, 244 туристік және 101 үшінші сыныпты алып кетті. Ле-Хаврдан 50 мың адам оны шығарып салды, бұл рекордтық өту болады деп үміттенді. Саутгемптоннан ол қосымша 195 жолаушыны: 122 бірінші сыныптық жолаушыны, 53 туристік сыныпты және 20 үшінші сыныпты алып кетті. Оның жалпы саны 1007 жолаушы болды. Бірінші сынып 589 орынмен үштен екісіне толып, туристік сынып 293 орынмен жартылай, ал үшінші сынып 121 орынмен төрттен бірінен де аз толып тұрды. Төрт күн, үш сағат, екі минуттан кейін Нью-Йоркке жеткен ол итальяндық лайнерден "Көк лента" жүлдесін тартып алды. Бұл француздарға үлкен мақтаныш сыйлады, олар бұрын ешқашан осы құрметке ие болған емес. Капитан Рене Пуне басқаруымен Нормандияның алғашқы сапары орташа сағатына 31 километр жылдамдықпен өтті. Ал шығысқа қарай Францияға қайтқан сапарында ол сағатына 32 километрден астам жылдамдықпен өтіп, екі бағытта да рекорд жасады. CGT алғашқы сапар кезінде кемесінің "Көк лента" жүлдесін жеңетінін болжаудан бас тартты. 1936 жылдың тамызында "Королева Мария" "Көк лента" жүлдесін жеңіп алды, бұл қатыгез бәсекеге бастады. CGT-ның тағы бір үлкен жетістігі Нормандияның ең үлкен кемшілігіне айналды: оның интерьері. Кеменің әсем және заманауи арт-деко интерьері жолаушыларға қорқыныш пен жайсыздық сезімін тудырды, кейбіреулер интерьердің бас ауруына шақыратынын айтты. Осы жерде де "Королева Мария" француз қарсыласын жеңіп шықты. "Королева Мария" да арт-деко стилінде безендірілгенімен, оның безендіруі одан да қарапайым болды және Нормандия сияқты радикалды емес еді, нәтижесінде ол саяхатшылар арасында одан да танымал болды. Нормандия сонымен қатар Пуэрто-Рикодағы Сан-Хуан қаласындағы Нормандия қонақ үйінің архитектурасы мен дизайнына да әсер етті. Қонақ үйдің төбесіндегі жазу Нормандияның жоғарғы палубасын безендірген, бірақ ерте жөндеу кезінде алынып тасталған екі жазудың бірі еді. Бұл оқиға Шанхайдағы Халықаралық жинақ қоғамы пәтерлеріне берілген "Нормандия" лақап атын тудырды. Бұл ғимарат революцияға дейінгі қаланың ең сәнді тұрғын үйлерінің бірі және ХХ ғасырдың ортасында Қытай киноиндустриясының бірнеше жұлдыздарының үйі болды. Нормандия атауы Нью-Йорктегі Нормандия пәтер ғимаратына да әсер еткен болуы мүмкін. Нормандиядан алынған заттар оның өлімінен кейін аукциондарда сатылды, ал көптеген заттар бүгінде құнды арт-деко қазыналары саналады. Сақталған заттардың ішінде он үлкен асхана есігінің медальондары мен арматуралары, сондай-ақ оның Үлкен залының төрт бұрышында орнатылған үлкен қабырғалық суреттерді құрайтын Жан Дупаның жеке шыны панельдері бар. Бір бұрышы Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында сақталған. Асхана есігінің медальондары қазір Бруклиндегі Ливанның біздің әйелінің марониттік соборының сыртқы есіктерінде орналасқан. Сондай-ақ, 24000 кристалл бөлшегінің кейбір үлгілері сақталған, олардың кейбіреулері оның асханасын безендірген Lalique torchères-тен алынған. Бөлменің кейбір үстел күміс бұйымдары, орындықтар және алтынмен қапталған қола үстел тұғырлары да сақталған. Кемені безендірген қонақ бөлмелері мен кабиналық жиһаздар, сондай-ақ кемені безендірген немесе "Нормандия" кемесі бортындағы CGT үшін салынған түпнұсқалық суреттер мен мүсіндер бүгінге дейін сақталған. "La Normandie" деп аталатын әйелдің сегіз фут биіктігі, 1000 фунт салмақты қоладан жасалған мүсіні, бірінші сыныптық темекі шегу бөлмесінен гриль бөлмесі кафесіне дейінгі үлкен баспалдақтың жоғарғы жағында орналасқан, 1954 жылы Нью-Джерсидегі қоқыс жиналатын орында табылды және Флорида штатының Майами Бичтегі жаңа Фонтенбло қонақ үйіне сатып алынды. Ол алғаш рет сыртқы партер бақшасында, формальды бассейннің жанында, кейіннен үй ішінде, сол кездегі Фонтенбло Хилтонның шипажайының жанында қойылды. 2001 жылы қонақ үй мүсінді Celebrity Cruises компаниясына сатты, олар оны жаңа Celebrity Summit кемесінің негізгі асханасына орналастырды. Круиздік кемеде лайнердің интерьерін бейнелейтін жеке Нормандия мейрамханасы да болды, онда Нормандияның бірінші сыныптық темекі шегу бөлмесінен алынған алтынмен қапталған панельдер орналасқан. Нормандия мейрамханасы және оған байланысты мұхит кемесінің декорациясы 2015 жылы алынып тасталды. Бірінші сыныптың асханасында тұрған "La Paix" мүсіні қазір Нью-Йорктегі зираттағы Пинлелаун мемориалдық саябағында тұр. Үш ноталы үндіретін бу үскісі құтқарылғаннан кейін Пенсильвания штатындағы Бейтлехемдегі Бейтлехем болат зауытына жіберілді, онда ол ауысымдардың ауысуын жариялады. Кейін ол Бруклиндегі Пратт институтында болды және 2014 жылға дейін оларды...