Кіріспе

Латын әліпбиінің әрпі Ŋ

Eng немесе engma (үлкен әрпі: Ŋ, кіші әрпі: ŋ) – кейбір тілдердің жазба түрінде және Халықаралық фонетикалық әліпбиде дауыстық жұтқыншақ мұрынды дыбысын (мысалы, ағылшын тіліндегі "sing" сөзіндегідей) көрсету үшін қолданылатын латын әліпбиінің әрпі. Вашо тілінде кіші әрпі ŋ әдеттегі дыбысты, ал үлкен әрпі Ŋ – дауыссыз дыбысты білдіреді. Бұл ереже американдық фонетикалық жазу жүйесінен алынған.

Тарих

Бірінші грамматикалық трактат, 12 ғасырдағы ескі исланд тілінің фонеологиясы туралы еңбек, "eng" дыбысы үшін бір графема қолданады, ол соққысы бар "g" әрпіне ұқсас. Александр Гилл Үлкен 1619 жылы "Logonomia Anglica" кітабында осы дыбыс үшін үлкен "G" әрпін, ілмекті құйрығымен, және кіші "n" әрпін, жазу "g" әрпінің ілмекті құйрығымен қолданды. Уильям Холдер 1669 жылы жарық көрген "Сөз элементтері: әріптердің табиғи туындауы туралы зерттеу есебі" еңбегінде осы әріпті қолданды, бірақ ол жоспарланғандай басылмады; ол қателіктер тізімінде "Ng үшін, яғни, "g" әрпінің құйрығына ұқсас құйрығы бар "n" әрпін қолдану жоспарланған, принтер оны "n" немесе "y" арқылы еліктеген жерлерде оны түсіну керек" деп көрсетті. Кейін ол Бенджамин Франклиннің фонетикалық әліпбиінде қолданылды, қазіргі фонетикалық мәнімен. Ол ағылшын тілінде болуы керек еді, бірақ нәтижеге жетпеді.

Сыртқы келбеті

Кіші әріп eng – n әрпінен шыққан, оң жақ аяғына ілмек қосылған, ол j әрпіне едәуір ұқсас. Бүгінде үлкен әріптің екі негізгі түрі бар: бірі – әдеттегі үлкен N әрпіне негізделген, ілмек қосылған (немесе "N түрі"); екіншісі – кіші әріптің үлкейтілген нұсқасы (немесе "n түрі"). Біріншісі оны қолданатын саам тілдерінде, ал екіншісі африка тілдерінде басым, мысалы, 1931 жылдан 1955 жылға дейін шона тілінде, сондай-ақ қазіргі уақытта Батыс және Орталық Африкадағы бірнеше тілде қолданылады. Исаак Питманның фонотипілік әліпбиінде үлкен әріп кері N түрінде болған. Алғашқы баспагерлер eng әрпі үшін арнайы белгісі болмағандықтан, кейде үлкен G әрпін бұрып жатқан немесе грек әрпі η (эта) арқылы алмастырған, одан кейін оны қазіргі түріне өзгерткен (Unicode-та ұзын аяқты латын әрпі ретінде белгіленген: Ƞ ƞ).

Eng дыбысы бар сөздердің айтылуы

Көптеген тілдерде "eng" дыбысы латын әліпбиінде кездеспейді, бірақ оның дыбысы сөздердегі "n" әрпі арқылы беріледі. Ағылшын тілінде ол "nc" (қатаң "c"), "ng" (қатаң "g"), "nk", "nq" және "nx" диграфтарында естіледі, көбінесе сөздердің соңында. "Ng" дыбысын "eng" ретінде айту үшін, мысалы, "singer" (әнші) және "hanged" (дарға асу) сияқты сөздерде, сондай-ақ сөз соңында "finger" (саусақ) және "angle" (бұрыш) сияқты сөздерде кездеседі. Британ ағылшын тілінде "en" және "in" префикстерінде, олар "c", "g" және "q" әріптерімен жалғасқанда, "eng" дыбысы естіледі, мысалы, "encroachment" (ену), "engagement" (келісім), "enquiry" (сұрау), "incursion" (шабуыл), "ingredient" (ингредиент), "inquiry" (тергеу) және басқалары. Басқа ағылшын диалектілерінде "n" әрпі басқаша айтылады. Көптеген британдық диалекттерде "strength" (күш) және "length" (ұзындық) сөздеріндегі "ng" дыбысы жай ғана айтылады, "g" әрпі дыбыссыз болып келеді, ал басқа сөздерде "ng" әрпі әдеттегідей айтылады.

Компьютерлік кодтау

Eng Юникодта U+014A LATIN CAPITAL LETTER ENG және U+014B LATIN SMALL LETTER ENG ретінде кодталған, ол Latin Extended A диапазонының бөлігі. ISO 8859-4 (латын 4) стандартында ол BD (үлкен әріп) және BF (кіші әріп) орнында орналасқан. Африка тілдерінде, мысалы, бемба тілінде, eng-ті көбейту қиын болған жағдайда, ақпарат құралдарында ng' (апострофпен) орынбасар ретінде жиі қолданылады.