Кіріспе
Гюставо Адольфо Клаудио Домингес Бастида (1836–1870) Гюставо Адольфо Домингес Бастида (17 ақпан 1836 – 22 желтоқсан 1870), Гюставо Адольфо Беккер (ɡusˈtaβo aˈðolfo ˈβekeɾ) деген атпен әйгілі, испандық романтик ақын және жазушы (көбінесе қысқа әңгімелер), сондай-ақ драматург, әдеби колонна жазушы және сурет салуға бейімді болған. Бүгінде ол испан әдебиетінің ең маңызды тұлғаларының бірі саналады және кейбірлер оны Мигель де Сервантестен кейін ең көп оқылатын жазушы деп есептейді. Ол ағасы Валериано Беккердің (суретші) бұрын қолданған лақап атын – Беккерді қабылдады. Ол романтизм және пост-романтизм ағымдарымен байланысты болды және реализм Испанияда сәттілікке жеткен кезде шығармалар жазды. Өмір бойында оның шығармалары белгілі болғанмен, көптеген еңбектері оның қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Оның ең танымал туындылары – «Рифмалар» мен «Аңыздар», көбінесе «Rimas y leyendas» деген атпен бірге басылады. Бұл өлеңдер мен әңгімелер испан әдебиетін зерттеу үшін маңызды және испан тілінде сөйлейтін елдердегі орта мектеп оқушыларының оқу бағдарламасына кіреді. Оның шығармалары дәстүрлі поэзия мен тақырыптарды заманауи көзқараспен қарастырды және ол қазіргі испан лирикасының негізін салушы деп есептеледі. Беккердің испан тіліндегі ХХ ғасыр ақындарына – Луис Сернуда, Октавио Паз, Джаннина Браски, Антонио Мачадо және Хуан Рамон Хименеске тигізген әсері байқалады. Беккердің өзіне тікелей және жанама түрде Сервантес, Шекспир, Гёте және Генрих Гейне әсер еткен.
Gustavo Adolfo Claudio Domínguez Bastida (17 February 1836 – 22 December 1870), better known as Gustavo Adolfo Bécquer (ɡusˈtaβo aˈðolfo ˈβekeɾ), was a Spanish Romantic poet and writer (mostly short stories), also a playwright, literary columnist, and talented in drawing. Today he is considered one of the most important figures in Spanish literature, and is considered by some as the most read writer after Miguel de Cervantes. He adopted the alias of Bécquer as his brother Valeriano Bécquer, a painter, had done earlier. He was associated with the romanticism and post romanticism movements and wrote while realism was enjoying success in Spain. He was moderately well known during his life, but it was after his death that most of his works were published. His best known works are the Rhymes and the Legends, usually published together as Rimas y leyendas. These poems and tales are essential to the study of Spanish literature and common reading for high school students in Spanish speaking countries. His work approached the traditional poetry and themes in a modern way, and he is considered the founder of modern Spanish lyricism. Bécquer's influence on 20th century poets of the Spanish language can be felt in the works of Luis Cernuda, Octavio Paz, Giannina Braschi, Antonio Machado, and Juan Ramón Jiménez. Bécquer himself was influenced – both directly and indirectly — by Cervantes, Shakespeare, Goethe, and Heinrich Heine.
Өмірбаян
Густаво Адольфо Беккер 1836 жылы Испанияның Севилья қаласында Домингес Бастида тегімен дүниеге келді, бірақ ол фламандтық әкесінің екінші тегін – Беккерді таңдады, себебі отбасы қаланың арасында белгілі болған. Оның әкесі Хосе Домингес Беккер, 16 ғасырда Андалусия астанасына қоныс аударған фламандтық отбасынан тараған, қалада зор құрметке ие болған, туған жерінде жақсы беделді суретші болған. Оның суреттеріне үлкен сұраныс болды, әсіресе аймаққа саяхатқа келген туристердің арасында. Хоседе зор талант болды, және ол жас Густавоға үлкен әсер етті, ол ерте жасынан сурет салуды және сызуды ұнатты. Ол өте талантты болды және өмірі бойы сурет салумен айналысты, бірақ ол оның басты мақсаты болған жоқ. Беккер ерте жасында жетім қалды: ол 5 жасында әкесінен, ал 6 жылдан кейін анасынан айырылды. Жасынан бастап Густаво білімін Сан-Антонио-Абад мектебінде алды, 1846 жылы Сан-Телмо мектебіне студент ретінде қабылданды. Сол мектепте ол Нарсисо Кампильомен танысып, берік достық қарым-қатынас орнатты. Кампильомен бірге Беккер әдеби дарынын көрсетті, екеуі де Сан-Телмода бірге уақыт өткізіп, жазумен айналысты. Бір жылдан кейін патша бұйрығымен мектеп жабылды. Густаво мен оның бауырлары олардың ағасы Дон Хуан де Варгасқа тапсырылды, ол балаларды өз балаларындай күткен. Біраз уақыттан кейін Густаво өзінің тәрбиешісі Доня Мануэла Монахаймен бірге тұруға кетті. Оның кең кітапханасы жас Беккерге көптеген сағаттар бойы ләззат сыйлады, Доня Мануэла оған оқуға рұқсат берді. Осы кезеңде Кампильо ақынның тәрбиешісінің үйінен сирек шыққанын, өйткені ол кітапханасының кітаптарын оқып өткізгенін еске алады. Густавоның тәрбиешісі, жақсы білімді және жағдайы жақсы адам, оның өнер мен тарихты оқуға деген құштарлығын қолдады. Алайда, ол Густавоның кәсібі болғанын қалады, сондықтан 1850 жылы оны Санта-Исабель де-Унгрия мектебіндегі Дон Антонио Кабрал Бежараноның шеберханасына шәкірт ретінде қабылдады. Густаво шеберханада екі жыл жұмыс істеді, содан кейін ол ағасы Хоакиннің шеберханасына көшіп, ағасы Валерианомен бірге дағдыларын жетілдірді. Густаво мен Валериано осы сәттен бастап жақын дос болды және өмір бойы бір-біріне үлкен әсер етті. Осы кезеңде ақынның тағы бір інісі Лучано да олармен бірге оқыды. Сурет салу өнерін үйрену Густавоны поэзияға деген құштарлығынан алшақтатпады, сонымен қатар, оның ағасы Хоакин оның латын тілі сабақтарын төледі, бұл оны сүйікті Горацийге жақындатты, оның алғашқы ықпалының бірі. Хоакин өзінің інісінің сөздерге деген қабілетін байқап, оны Доня Мануэланың ниетіне қарсы, жазуды мансап ретінде таңдауға шақырды, ол кезде Густаво әлі де олармен бірге тұрып жатты. 1853 жылы, он жеті жасында, ол Мадридке ақын ретінде танымал болу арманымен көшіп келді. Достары Нарсисо Кампильо мен Хулио Номбеламен бірге, екеуі де ақын, олар Мадридке бірге көшіп, поэзияларын жақсы ақшаға сатуды армандады, бірақ шындық мүлдем басқаша болды. Сол жылы Номбела отбасымен бірге Мадридке бірінші болып келді. Доня Мануэламен сапар туралы ұзақ пікірталас болғаннан кейін, Беккер сол жылдың қазан айында жалғыз және өте кедей болып, Мадридке кетті. Үшінші досы Кампильо Севильядан кейін ғана кетіп қалды. Мадридтегі өмір ақын үшін оңай болған жоқ. Қалаға қадам басқан бақ арманының орнын кедейлік пен көңіл көшіру шындығы басты. Біраз уақыттан кейін екі досқа Севильядан келген, ұлылық туралы бірдей армандар ұстанған ақын Луис Гарсия Луна қосылды. Үшеуі де жазуға кірісіп, өзін автор ретінде танытуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Үшіншісінің ішінде тұрақты жұмысы мен табысы жоқ жалғыз Беккер Лунаның танысы Доня Соледадпен бірге тұруға кетті. Бір жылдан кейін, 1854 жылы, ол ағасы Валерианомен бірге Толедоға көшіп барды, бұл оған "Испания ғибадатханаларының тарихы" кітабын жазуға мүмкіндік берген әдемі орын. Ақын Лорд Байрон мен оның "Иврит әуендері" немесе "Хейн дель Интермедзо" шығармаларына Евлогио Флорентиноның аудармасымен қызығушылық танытты. Ақын 1870 жылдың 22 желтоқсанында туберкулезден қайтыс болды, ол Испанияда романтикалық кезеңде кең таралған "романтикалық ауру" деп аталды. Осы қайғылы ауру оның өмірін алып кету алдында, Беккер өзінің жақын досы Аугусто Ферраннан, сонымен қатар ақыннан, барлық хаттарын өртеп, оның орнына өлеңдерін жариялауды сұрады, себебі ол өлгеннен кейін оның жұмысы құндырақ болатынын ойлады. Оның денесі Мадридке жерленді, содан кейін оның інісімен бірге Севильяға көшірілді.
Ерте мансап
Достарымен бірнеше сәтсіз коммерциялық талпыныстан кейін, жазушы ақыры шағын газетте жазушы болып жұмысқа орналасты. Бірақ бұл ұзаққа созылмады, көп ұзамай Густаво тағы да жұмыссыз қалды. 1855 жылы Валериано Мадридке келді, ал Густаво өзінің ағасымен бірге тұруға кетті. Одан кейін олар ешқашан ажыраспады. Шығармаларын жариялауға жасаған бірнеше сәтсіз әрекеттерден соң, Беккер мен Луна театрға комикалық пьесалар жазып, күнкөріс табуға кірісті. Бұл ынтымақтастық 1860 жылға дейін жалғасты. Осы кезде Беккер ұзақ уақыттан бергі келе жатқан «Испания ғибадатханаларының тарихы» (Historia de los templos de España) жобасымен қарқынды жұмыс істеді, ал оның бірінші томы 1857 жылы жарық көрді. Осы кезеңде ол жас кубалық ақын Родригес Корреамен танысты, ол кейіннен оның өлімінен кейін шығармаларын жинауда маңызды рөл атқарды. 1857 және 1858 жылдар арасында Беккер ауырып, ағасы мен достарының күтіміне қалды. Біраз уақыттан соң ол Джулия Эспин есімді қызбен кездейсоқ кездесіп, оған терең ғашық болды, және ол оның көптеген романтикалық өлеңдеріне шабыт берді. Алайда, бұл махаббат өзара болмады. 1860 жылдары Родригес Корреа Беккерге үкіметтік қызметке орналастырды, бірақ ол жұмыста уақытын жазу мен сурет салуға жұмсағаны үшін көп ұзамай жұмыстан шығарылды.
Махаббат өмірі мен әдеби мансабы
1861 жылы Беккер Каста Эстебан Наварромен танысып, 1861 жылдың мамыр айында оған үйленді. Беккердің үйленуге дейін Элиза Гильен есімді тағы бір қызбен романы болғаны айтылады, және бұл некенің де қыздың ата-анасы тарапынан ұйымдастырылғаны (немесе біршама мәжбүрленгені) саналады. Ақын некеде бақытсыз болды және ағасы Валерианоның үнемі болатын сапарларына қатысуға кез келген мүмкіндікті пайдаланды. Каста Беккерге үйленгенге дейін қарым-қатынаста болған бір ер адаммен жақын қарым-қатынасқа түсті, бұл кейіннен Беккердің сапарлары мен Кастаның таныстарының назары жетіспеуіне байланысты болды деп есептелді. Ақын Каста туралы өте аз жазды, себебі оның осы кездегі шабытының көп бөлігі (әсіресе әйгілі LIII римасындай) Элиза Гильенге деген сезімдерінен туындады. Каста мен Густавоның үш баласы болды: Грегорио Густаво Адольфо, Хорхе және Эмилио Эусебио. Үшінші баланың Кастаның некеден тыс қарым-қатынасынан туғаны мүмкін. 1865 жылы Беккер жазушы ретінде танымал болған «El Contemporáneo» газетінің көркем әдеби бөлімінде жазуын тоқтатты және «El Museo Universal» және «Los Tiempos» газеттерінде жаза бастады. Сонымен қатар, ол дос, меценат және қайырымдастырушы, «El Contemporáneo» және «Los Tiempos» газеттерінің негізін қалаушы, Испанияның бұрынғы президенті және сол кездегі Испанияның ішкі істер министрі Луис Гонсалес Бравоның тағайындауымен «фискаль де новелас» (романдықтар мен жарияланған әдебиеттерді қадағалаушы прокурор) қызметіне тағайындалды. Бұл жақсы жалақы төленетін жұмыс болды, Беккер 1868 жылға дейін оны уақыт-уақыт атқарып тұрды. Осы мемлекеттік қызметі арқасында ол ағасы Валерианоға «испандық аймақтық халық киімдері мен дәстүрлерінің» суретшісі ретінде мемлекеттік зейнетақы алуға көмектесті. Осы кезеңде ақын өзінің «Rimas» (Рималар) және «Libro de los gorriones» (Шыбықтар кітабы) өлеңдер жинағын аяқтауға ден қойды, сондықтан көптеген шығармаларын жариялаған жоқ. Оның өлеңдерінің толық қолжазбасы Луис Гонсалес Бравоға (1868 жылы Испания президенті екінші рет болды) жариялау үшін берілді, өйткені ол Беккерге қолдау көрсеткен, бірақ аяқсыз саяси төңкеріс салдарынан 1868 жылы президент Луис Гонсалес Браво мен Испания королевасы Изабелла II Францияға қуғынға жіберілді, сондықтан қолжазба жоғалып кетті. Осы кезде ақын Испаниядан Парижге кетті, бірақ көп ұзамай қайтып келді. 1869 жылы ақын және оның ағасы Густавоның ұлдарымен бірге Мадридке оралды. Бұл жерде ол адал меценаты Луис Гонсалес Бравоның бір жыл бұрын Францияға қуғынға ұшырауынан жоғалған кітабын қайта жазуға кірісті. Осы уақытқа дейін Густаво, кейінірек достары айтқандай, богемиялық өмір салған. Ас тамақ табу үшін Беккер «El museo universal» газетіне қайтадан жазды, содан кейін «La ilustración de Madrid» атты жаңа көркем журналдың әдеби директоры болып жұмысқа орналасты. Валериано да осы жобаға қатысты. Густавоның осы журналда жариялаған мақалалары көбінесе ағасының суреттеріне қоса берілетін қысқа мәтіндерден тұрды. Осы шамада, 1868 және 1869 жылдар аралығында, екі бауыр псевдониммен сатирикалық және эротикалық суреттерден тұратын кітап шығарды, ол Испаниядағы корольдік өмірді әзілмен сынға алды, кітап «Los Borbones en pelotas» деп аталды. 1870 жылы Валериано ауырып, 23 қыркүйекте қайтыс болды. Бұл Густавоға қатты әсер етіп, оның жан дүниесіне ауыр соққы болды. Журналда бірнеше қысқа шығармалар жариялағаннан кейін ақын да ауыр сырқатқа шалдығып, сүйікті ағасынан кейін үш ай өткен соң, 22 желтоқсанда Мадридте кедейлікте қайтыс болды. Өлім себебі әлі де даулы: достары өкпе туберкулезінің белгілерін сипаттады, ал кейінгі зерттеулер оның бауыр ауруларынан қайтыс болғанын көрсетті. Оның соңғы сөздерінің бірі «Акордаос де мис ниноса» («балаларымды есіңнен шығарма») болды деп айтылады. Ол қайтыс болғаннан кейін досы Родригес Корреа, Кампильо, Номбела және Аугусто Ферранның қатысуымен оның қолжазбаларын жинап, жариялау үшін ұйымдастырды, бұл ақынның жесірі мен балаларына көмектесудің бір жолы болды. Олардың еңбегінің алғашқы басылымы 1871 жылы, ал екінші томы алты жылдан кейін жарық көрді. 1881, 1885 және 1898 жылдары жарық көрген басылымдарында да өзгерістер енгізілді. «El Rayo de Luna», «El Beso» және «La Rosa de Pasión» сияқты прозалық әңгімелерде Беккерге Е.Т.А. Хоффманның әсері айқын, ал ақын ретінде ол Хайнемен ұқсастығы бар. Оның шығармасы аяқталмаған және тең емес, бірақ ол туған жері Андалусияның риторикалық ерекшелігінен ерекше азат және «Британ энциклопедиясының он бірінші басылымы» бойынша оның лирикалық жалын әдемі тәттілік пен шыншылдыққа ие. Ол сондай-ақ хат стилімен жазды: «Cartas desde mi Celda» (Менің қамалымнан хаттар) – Велуэла монастырына саяхаты кезінде жазылған, немесе «La Mujer de Piedra» (Тас әйел) немесе «La novia y el pantalón» (Келіншек және шалбар) сияқты шағын театрлық пьесалар. Оның тамаша суретші болғаны көпке белгісіз. Оның көптеген шығармалары махаббаттың спонтандығына және табиғаттың жалғыздығына арналған. Оның шығармалары, әсіресе «Rimas» (Рималар) өлеңдері, испан поэзиясының ең маңызды туындыларының бірі саналады және келесі буын жазушыларына, атап айтқанда Антонио Мачадо және Хуан Рамон Хименес сияқты авторларға, «27 буынына» жататын Федерико Гарсиа Лорка және Хорхе Гильен, сондай-ақ Рубен Дарио сияқты көптеген испано-американдық жазушыларға үлкен әсер етті.
Рифмалар (Рима)
Беккердің өлеңдерін замандастары жатқа айтып, кейінгі ұрпақтарға зор әсер етті. Музыкалық және эротикалық, қысқа строфалық формада жазылған Беккердің 77 римасы бірнеше мың жолдан тұрады және қазіргі испан поэзиясының негізі саналады. Луис Сернуда былай деп жазды: "Беккерде маңызды ақындық қасиет бар: ол классиктерге ғана тән, нақтылық және беріктікпен өрнектеу қабілеті. Беккер қазіргі поэзиямызда Гарсиласоның классикалық поэзиямыздағы атқаратын рөлін орындайды: ол жаңа дәстүрді қалыптастырып, оны ұрпақтарына сыйлайды. Оның кітабы көптеген дереккөздерден құрастырылды, ең бастысы – Беккердің өзі жазған қолжазбасы, "Құстар кітабы". Құстар Беккердің туындыларында жиі кездесетін мотив, мысалы, "Rima LIII" (53-ші римада) құлақшалар құмарлық қарым-қатынастың аяқталуын білдіретін белгі ретінде пайда болады. "Esas no volverán!" деген қайырман пуэрторикалық ақын Джаннина Браскидің "Yo Yo Boing!" романында қолданылады, ол Беккердің құлақшаларына сілтеме жасап, сәтсіз махаббаттың қайғысы мен күйбеңін суреттейді. "Рималарда" (21-ші римада) Беккер испан тіліндегі ең танымал өлеңдердің бірін жазды. Бұл өлеңді поэзия не деген сұраққа жауап ретінде қарастыруға болады:
Жазба
Ол сондай-ақ "Narraciones" атты прозалық туындылар жазды, олар қиялға толы және сенімсіздікке құрылған, мысалы "Memorias de un Pavo" ("Түркияның естеліктері") – онда, атауынан көрініп тұрғанындай, ол түйенің өз шаруашылығынан қалаға дейінгі саяхатын және оны жеу үшін сатып алуын баяндайды, ал оның жазбалары пісірілген денесінің ішінде табылған кезде жария болады.