Кіріспе

Сикаран – филиппин жекпе-жегінің бір түрі, ол қолмен және көбінесе аяқтармен күресуді қамтиды. "Сикаран" сөзі басқа филиппин жекпе-жегінің түрлерінде де тепкілерге қатысты қолданылатын жалпы термин болғандықтан, бұл мақалада Ризал провинциясында ерекше дамыған, негізінен тепкілерге бағытталған өнер туралы сөз болады.

Анықтама

Сикаран тагалог, капампанган (мысалы, "сікіран дака" – "мен сені тепемін") және себуано (мысалы, "сікіран тика") тілдерінде "тебу" мағынасын беретін sikad түбір сөзінен келген.

Тарих

Сикаран – Ризал провинциясының Барас қаласында пайда болған қарапайым, бірақ қарқынды жекпе-жек өнері. Барас қаласының ежелгі аталарының айтуынша, ол 16 ғасырда испандықтар Филиппинге келгенге дейін ғасырлар бойы қолданылып келген. Филиппин жекпе-жегінің көптеген түрлері сияқты, Сикаранның да жазба тарихы жоқ, себебі дәстүрлі филиппин білімі ұрпақтан-ұрпаққа ауызша беріліп келеді. Көптеген филиппин жекпе-жек стилі сияқты, ол да кең таралмағандықтан, жеткілікті практикалықтардың болмауынан жойылу қаупіне тап болды. Қазіргі заманғы Арнис сияқты, 20-шы ғасырдың ортасында, басқа филиппиндіктерге тартымды болуы және халықаралық аренада қабылдануы үшін каратэнің белдік жүйесі, формалар (каталар) және форма киімдері сияқты құрылымдық ерекшеліктерін бейімдеуге тура келді.

Жарыс стилі

Сикаранның өзіне тән соққы стилі бар. Биакид соққысы – толық айналым жасап, артқа бұрылу арқылы орындалады, бұл басқа жекпе-жек стилдеріндегі айналма ілгек соққысына немесе кері дөңгелек соққысына ұқсас. Ол жаттықтырушы ұрып-соғу қашықтығында тұрғанда, басының бүйіріне немесе артқа бағытталған. Тиімділігі екі түрге бөлінеді: "пангило" (салдақтырушы соққы) және "паматай" – өлімге әкелетін соққы. Біріншісі денедегі аса маңызды емес жерлерге, ал екіншісі – жүрек, мойын, бас, шатқал, омыртқа сияқты осал жерлерге бағытталған. "Соңғы адам" (Last Man Standing) телешоуының Сикаран туралы эпизодынан (YouTube сілтемесі, Сикаран тобы жүктеген) провинциядағы стильдің корей таэквондосы мен жапон каратэсінен қалай ерекшеленетінін көруге болады. Сикаранның Филиппиннің туатын өнері ме, әлде Каратэ мен Тхэквондодан алынғандығы туралы сұрақтар туындады. Бірақ "Соңғы адам" бейнесінде көрініп тұрғандай, фермерлер бұл спортты көріп, жақсы көреді, олар үшін бұл олардың ауылына тән кәдімгі оқиға, қалған Филиппиндегі әйқас тауықтар сияқты (Сабонг).

Спорт

Сикаран спорт режімінде көбінесе тек аяқтарды қолданады, ал қолдар қана блоктауға, аяқпен сүріп тастауға және қарсыласты лақтыруға арналған. Ойыншы уақытының 90 пайызын аяқтарымен, ал 10 пайызын қолдарымен өткізеді, тек соққыларды тоқтату немесе қайтару үшін. Бұл ережені бұзу, әсіресе турнирлерде, қатысудан шеттетуге алып келеді. Сикаранның халықаралық турнирлерге қатысуы оның бастапқы ережелерінде белгілі бір өзгерістерге, тіпті жаңалықтарға жол ашты, мысалы, уақыт шегін қою және күрес алаңын екі есе кеңейту, сондай-ақ қауіпсіздік мақсатында қорғаныш киімдерін кию. Себебі, бастапқыда бұл өнер толық контактіде, ашық кеудемен, қорғанышсыз және жамбас қорғағышсыз ойналатын, ал Филиппиннің қарапайым аймақтарынан келген жауынгерлерде батыстық керек-жарақтарға қол жеткізу мүмкіндігі болмады.

Дүниежүзілік кеңею

Сикаран 1960-шы жылдардың ортасынан соңына дейін Халықаралық жекпе-жек турнирлеріне қатысқаннан кейін әлемдік деңгейде дами бастады. Оның нәтижесінде төрт тәжірибелі шебер, оның ішінде Әскери жағдай заманының белсенді қайраткері Нестор Принсипе Малайзияда осы өнерді үйрету үшін шақырылды. Соңғы ондаған жылдар бойы Сикаран бүкіл әлемге тарады, филиппин шеберлері мектептер ашты. Америка, Австралия, Сауд Арабиясы және Канада – осы өнердің таралған орындары. Ең танымал ұйымдардың қатарында Дүниежүзілік Сикаран Арнис Бауырластығы және Дүниежүзілік Сикаран Федерациясы бар. Дүниежүзілік Сикаран Арнис Бауырластығын бұрынғы Филиппин Әуе Күштерінің лейтенант-полковнигі және Барас қаласының мэрі Мелтон С. Джеронимо құрды. Ол 1966 жылы Азия Каратэ Ассоциациясынан (Жапония, Корея, Қытай және Филиппин) Ұлы шебер атағын алды. Ол оқу бағдарламасын жаңартып, каратэ үлгісінде белбеу жүйесі мен формаларын енгізгенімен белгілі. Хари Осиас Банаг – Дүниежүзілік Сикаран Федерациясының негізін қалаушы және дәстүрлі ойындардың дипломаты. Хари Осиас Баннаг осы стильді әлемдік деңгейде кеңінен таратуымен және оны басқа жекпе-жек өнерлерінен ерекшелеуге жасаған тырыстарымен танымал. Жақында ол ЮНЕСКО-ның дәстүрлі спорт пен ойындарды сақтау және дамыту жөніндегі жиынға қатысып, жылы қабылдады және ЮНЕСКО-ның дәстүрлі спорт пен ойындар жөніндегі арнайы кеңес комитетінің мүшесі болып тағайындалды. Сикаран және оның аралас стильдері (Сикаран Кикбоксингі және австралиялық Сабунг Кикбоксингі) Кали Сикараннан ерекшеленеді, ол Ризалдан шыққан стильмен байланысы жоқ, қазіргі филиппин жекпе-жегі. Кали Сикаран филиппин жекпе-жегінің басқа қару-жараққа негізделген түрлерімен тығыз байланысты. Бұрын Сикаран шеберлері таэквондо, Сикаран және кикбоксинг жарыстарында жақсы нәтижелер көрсеткенімен, соңғы жылдары кейбір жаттықтырушылар ММА-ға қатысып, осы стильді басқа жекпе-жек өнерлерімен үйлестіріп, спорттың жаңа бір дамуына жол ашты.