Кіріспе

Қытай суретшісі және ақыны (1716–1797) Юань Мэй (袁枚) – Цин әулетінің қытай ақыны. Ол көбінесе Жи Юнмен бірге «Оңтүстік Юань, Солтүстік Джи» (Нан Юань Бей Джи) деп аталады.

Ерте өмір

Юань Мей Чжэцзян провинциясындағы Цянтангта (錢塘, қазіргі Ханчжоу) бұрын ешқашан жоғары лауазымға ие болмаған мәдениетті отбасында дүниеге келген. Ол 1739 жылы 23 жасында джинси дәрежесін алып, бірден Ханлин академиясына (翰林院) тағайындалды. Содан кейін, 1742 жылдан 1748 жылға дейін Юань Мей Цзянсу провинциясының төрт әртүрлі жерінде судья болып қызмет етті. Бірақ 1748 жылы Нанкиннің бір бөлігін басқаруға тағайындалғаннан кейін, ол лауазымынан қалып, туған қаласына оралып, әдебиетпен шұғылдануға кірісті.

Әдеби мансап

Өліміне дейінгі ондаған жылдарда Юань Мэй өлеңдердің, эсселердің және суреттердің көптеген туындыларын жасады. Оның шығармалары Чан буддизміне және мистикалық әлемге деген қызығушылығын көрсетті, ал Даоизм мен ресми буддизмді, олардың екеуін де қабылдамағандықтан, екінші орынға қойды. Юань ең әйгілісі – поэзиясы, ол «өте айқын және әдемі тілмен» сипатталған. Оның «Сүйюан шихуа» (隨園詩話) еңбегінде поэзияға қатысты көзқарастарында жеке сезімнің және техникалық жетілудің маңыздылығына баса назар аударды. Өмірінің соңғы жылдары Юань Мэйді «Суйюань мырза» деп атады. Оның басқа жинақталған еңбектерінің ішінде императорлық емтиханды тапсыру және тағам туралы трактаттар бар. Өмірі бойы Юань Мэй Оңтүстік Қытайды кеңінен аралап, Хуаншань, Гуйлин, Тяньтай, Уи және басқа да танымал тауларды көрді. Осы сапарларының кейбірінде Юань күнделік жазбаларын жүргізді, олардың бірі – «Гуйлин тауларына саяхаттар туралы жазба» (You Guilin zhu shan ji). Ол сондай-ақ студенттерді қабылдады. Әйелдер поэзиясын бағалағандықтан, ол бірнеше әйел студенттерді қабылдап, олардың туындыларын өздерінің есімдерімен жариялауға көмектесті.

Діндер мен әйелдердің сауаттылығы

Юань заманының қатаң моральдық және эстетикалық нормаларына қарсы болды, сонымен қатар шығармашылықты және жеке өзін-өзі танытуды бағалады. Ол әйелдердің сауатты болуын жақтады. Юаньның Суй бағында әйелдер жиналып өлең шығарып, жатқа айтуы үшін танымал болды, бірақ сонымен бірге сынға да ұшырады. Юаньның екі қарындасы әдеби қабілеттерімен мақтауға бөенді.

Керемет әңгімелері

Оның табиғаттан тыс әңгімелер антологиясы, Зи бую (子不语, әдеби аудармасы – "Ұстаз айтпаған нәрсе", яғни "Конфуций цензуралаған нәрсе") алғаш рет 1788 жылы жарық көрді, кейіннен Син Ци шие (新齐谐, "Ци мемлекетінен жаңа керемет әңгімелер") деп аталды. Онда шамамен 747 әңгіме жиналған, одан кейін оған жалғас антология жарық көрді. Бұл шығарма бии (жазба) әдеби жанрға жатқызылады, бірақ олар – автордың көп жылдар бойы жинаған, нақты оқиғалар ретінде жазылған анекдоттары.

Гастрономиялық жұмыс

Тамақ жазушысы Фуксия Данлоп Юаньды "Қытайдың Брилья-Саваренi" деп сипаттады, ал Эндимион Уилкинсон оны төрт классикалық гастрономның бірі деп атады. Замандастарының арасында сән-салтанат пен екзотикалық көрiнiске құштарлық болған кезде Юань "ортодоксалды" стильді қолдады. "Қазіргі кезде, - деп жазды ол, - тойдың басында мәзір жүз метрдей ұзын болады". Бұл "тамақтандыру емес, әдемілеу ғана". Мұндай бір кештен кейін Юань үйіне оралып, ашқан құтылу үшін конжи пісірді. Ол аспаздарға: "Тағамның табиғи күйін өзiңiздің шеберлiгiңiздi көрсету үшiн бұрмаңыз. Құс ұясы әдемі болса, неге оны шарға айналдыру керек?" Юань замандасы Ли Ливенгтiң магнолия пудингiн "жасанды түрде жасалған" деп сынға алды. Юань қытай тағамдарының маньчжур аспаздарының бұзылуы деп есептеген нәрсеге наразылық білдірді. Маньчжурлар қайнатылған және қуырылған тағамдармен танымал болды, ал қытайлар сорпа мен суп дайындады, бірақ маньчжурлар қытай тағамдарын, ал қытайлар маньчжур тағамдарын ұсынғанда, "бiз өзiмiздiң ерекшелiгiмiздi жоғалтамыз" және "бiр-бiрiмiзге жағымпаздық етеміз". Юань 1792 жылы шыққан гастрономиялық нұсқаулығы мен "Тамақтану жолы" атты аспаздық кітабында рецепттерi мен тамақ жасау туралы ойларын жариялады. Толық және түсіндірмелі аудармасы 2019 жылы жарық көрді.