Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шығыс Азия суретшілерінің кәсіби есімі
Professional name used by East Asian artists
Шығыс Азия суретшілері, ақындары мен жазушылары қолданатын кәсіби есім. Бұл сөз және ұғым Қытайда туындады, онда білімді адамдарға лақап ретінде қолданылып, кейін Шығыс Азияның басқа елдерінде (әсіресе Жапония, Корея, Вьетнам және бұрынғы Рюкю корольдігі) кеңінен танымал болды. Кейбір суретшілер өз мансабының әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі псевдонимдерді қабылдады, көбінесе өміріндегі маңызды өзгерістерді белгілеу үшін. Бұл бейімділікті ең жоғары дәрежеде көрсеткендер – Мин әулетінің Тан Инь (оннан астам хао-сы болған), Жапонияның Хокусай (1798-1806 жылдар аралығында кемінде алты псевдоним қолданған) және Жосон әулетінің Ким Чжон Хуй (503-ке дейін жеткен). Алайда, бұл есімнің псевдоним немесе көркемдік есім ретінде қолданылуы алты династия кезеңінде ғана басталған сияқты, Тао Юаньмин мен Ге Хунг – өздеріне хао есімдерін берген алғашқы әдебиетшілердің қатарында болды. Көркемдік есімдер Тан әулеті кезінде кең тарады, сол кезде оларды адамдар өзі ойлап тапқан немесе басқалар сыйлап берген. Хао-лардың көпшілігі бірнеше санатқа бөлінеді:
An art name (pseudonym or pen name), also known by its native names hào (in Mandarin Chinese), gō (in Japanese), ho (in Korean), and tên hiệu (in Vietnamese), is a professional name used by East Asian artists, poets and writers. The word and the concept originated in China, where it was used as nicknames for the educated, then became popular in other East Asian countries (especially in Japan, Korea, Vietnam, and the former Kingdom of Ryukyu). In some cases, artists adopted different pseudonyms at different stages of their career, usually to mark significant changes in their life. Extreme practitioners of this tendency were Tang Yin of the Ming dynasty, who had more than ten hao, Hokusai of Japan, who in the period 1798 to 1806 alone used no fewer than six, and Kim Jeong hui of the Joseon Dynasty who had up to 503. The use of this name as a nom de plume or artistic name, however, appears to have begun only during the Six Dynasties period, with Tao Yuanming and Ge Hong among the first literati to have given themselves Hao. Art names came into vogue during the Tang dynasty, during which time they could either be coined by the persons themselves, or given to them as a name by others. Most Hao can be placed within a few categories:
Тұрғын жерінің орнына немесе ерекшеліктеріне байланысты хао. Мысалы, Тао Юаньмин – «Бес талдың мырзасы» Улиу Сяньшенг, ал Су Ши – Хуанчжоуда жер аударылған кездегі тұрғын үйінің атымен «Шығыс беткейдің үй иесі» Донгпо Джуши болған. Бұлардың көпшілігі өздері жасаған. Адамның айтқан белгілі бір сөздерінен туындаған хао. Мысалы, Уянг Сю «бір мың кітап, бір мың жазу, бір цин, бір шахмат, бір құмыра шарап және бір қарт адам» деп өзін сипаттағаннан кейін «Алтының үй иесі» Люйи Цюши деп аталды. Адамның танымал поэзиялық жолдары немесе бейнелерінен алынған хао. Мұндай есімдер көбінесе басқалар құрметпен сыйлап берген. Ли Бай еркін мінезі үшін «Қуғынға ұшыраған өлместік» Чжэ Сяньрен, ал ақын Хэ Чжу сары шабали туралы танымал шумағынан кейін «Шабали Хэ» деп аталды. Адамның лауазымына, туған жеріне немесе қызмет еткен жеріне байланысты хао. Ду Фу «Жұмыс министрлігінің Ду» Ду Гонгбу деп аталды, өйткені ол қысқа уақытқа сол министрліктің жоғары лауазымды қызметкері болған. Тан Сяньцзы туған жері үшін «Нанхайдың Тан» деп аталды. Сун әулеті кезінде әдебиетшілердің көпшілігі бір-бірін көркемдік есімдерімен атады, олар өз кезегінде жиі өзгеріп отырды; бұл жағдай 20 ғасырға дейін сақталды.
Hao derived from the locations or characteristics of the person's residence. For instance, Tao Yuanming was Wuliu Xiansheng, "Mister Five Willows", while Su Shi was Dongpo Jushi, "Householder of the Eastern Slope", after his residence while exiled in Huangzhou. These were mostly self coined. Hao derived from certain well known sayings by the person. For example, Ouyang Xiu was known as Liuyi Jushi, "Householder of the Six Ones", after his self description as "One myriad books, one thousand inscriptions, one qin, one game of chess, one flask of wine and one old man". Hao derived from one's famous poetic lines or images. These were most often given by others in admiration. Li Bai, for his free spirited behaviour, was known as Zhe Xianren, "Banished Immortal"; while the poet He Zhu was known as He Meizi, "He the Plum", after an acclaimed line about yellow plums. Hao derived from one's official posts, birthplace, or a place where they served as officials. Du Fu was known as Du Gongbu, "Du of the Ministry of Works", having briefly been a senior officer in that ministry. Tang Xianzu was called "Tang of Nanhai" for his birthplace. By the Song dynasty, the majority of literati called each other by their art names, which in turn often changed; this situation continued up to the 20th century.
Жапония
Қазіргі Жапонияның ерте дәуірінде ағаштан ойылған суретшінің алғашқы го-сы әдетте оны оқытқан мектеп басшысы (суретшілер мен шәкірттер тобы, мектептің бас шебері) беретін. Бұл го-ға көбінесе шебердің го-сынан бір таңба енгізілетін. Мысалы, Хокусайдың ең алғашқы псевдонимдерінің бірі Шунро болды; оның ұстазы Кацукава Шуншо оған өз атынан "шун" таңбасын сыйлады. Суретшілер арасындағы байланысты осы арқылы көбінесе анықтауға болады, әсіресе кейінгі жылдары, бұл жүйелі болған сияқты (бірақ әрқашан бірдей емес), әсіресе Утагава мектебінде – шәкірттің го-сының бірінші таңбасы ұстазының го-сының соңғы таңбасымен сәйкес келетін. Осылайша, Тоёхару атымен белгілі суретшінің Тоёхиро атымен белгілі шәкірті болды, ал оның кезегінде әйгілі ландшафт суретшісі Хиросиге шәкірті болды. Тоёхарудан тәлім алған тағы бір тұлға – Утагава мектебінің бас басшысы Тойокуни. Тойокунидің Кунисада және Куниёси атты шәкірттері болды. Куниёсидің өз кезегінде Йошитоси шәкірті болды, ал оның шәкірттерінің ішінде Тошиката да бар еді.
In early modern Japan, a woodblock print artist's first gō was usually given to them by the head of the school (a group of artists and apprentices, with a senior as master of the school) in which they initially studied; this gō usually included one of the characters of the master's gō. For example, one of Hokusai's earliest pseudonyms was Shunrō; his master Katsukawa Shunshō having granted him the character 'shun' from his own name. One can often trace the relationship among artists with this, especially in later years, when it seems to have been fairly (although not uniformly) systematic (particularly in the Utagawa school) that the first character of the pupil's gō was the last of the master's gō. Thus, an artist named Toyoharu had a student named Toyohiro, who, in turn, had as a pupil the famous landscape artist Hiroshige. Another figure who studied under Toyoharu was the principal head of the Utagawa school, Toyokuni. Toyokuni had pupils named Kunisada and Kuniyoshi. Kuniyoshi, in turn, had as a student Yoshitoshi, whose pupils included Toshikata.
Корея
Кореяда бұл есімдер хо (хангул=호) деп аталады. Корея мәдениетінің энциклопедиясына сәйкес, олар Кореяның үш патшалығы дәуірінде (б.з.д. 57 – 668 ж.ж.) Қытайдан жартылай аралға келген. Қазір олар сирек кездеседі, бірақ кейбір жазушылар қалам есімдерін (хангул=필명) пайдаланады, олар хоның ахо деп аталатын бір түріне өте ұқсас. Адамдар өз холарын өзі құра алады немесе оны басқалар сыйлайды. Әдетте, адамдар холарын есімнің мағынасына қарай таңдайды. Егер басқа адамдар біреуге хо берсе, ол әдетте олардың ортақ әлеуметтік ортасын немесе қарым-қатынасын көрсетеді (ата-ана мен бала, дос пен дос, ұстаз бен оқушы және т.б.). Атау табуға қатысты тыйымдарды сақтау үшін де есімдер таңдалуы мүмкін.
In Korea, these names are called ho (hangul=호). According to the Encyclopedia of Korean Culture, they arrived on the peninsula from China during the Three Kingdoms of Korea period (57 BC – 668 AD). They are now relatively uncommon, although some recent authors use pen names (hangul=필명), which are seen as very similar to a subvariant of ho called aho. People can either create their own ho or it can be given to them by others. Typically people select their own ho based on the meaning of the name. When other people give a person a ho, it typically reflects their shared social context or relationship (parent to child, friend to friend, teacher to student, etc). Names can also be selected to avoid naming taboos.
Қайта қолданылған атаулар
Кейбір мектептерде, әсіресе басты Утагава мектебінде, ұстаз қайтыс болған кезде ең аға мүшесінің госы қабылданып, оның орнын бас оқушы алған. Суретшілер бұрынғы суретшіге деген құрмет ретінде оның госын қабылдауы мүмкін. Бұл туындыны авторға жатқызуды қиындатады. Цензура мөрі нақты бір гравюраның жасалған мерзімін анықтауға көмектеседі. Стиль де маңызды рөл атқарады. Мысалы, Кунисада госын Тойкуниге өзгерткеннен кейін, Утагава мектебінің сопақ пішіндес, ұзынша тошидама ("Жаңа жылдың құнды тасы") мөрімен гравюраларына қолтаңба қою практикасын енгізді, бұл мөрдің жоғарғы оң жақ бұрышында зигзаг өрнегі бар ерекше жазу тақтасы болды. Оның ізбасарлары да осы практиканы жалғастырды. Қазіргі заманғы зерттеулерде го қолданған суретшілерді римдық сандармен белгілейді. Сондықтан Кунисада I, сол гоны қолданған үшінші суретші болғандықтан, Тойокуни III деп те белгілі.
In some schools, in particular the main Utagawa school, the gō of the most senior member was adopted when the master died and the chief pupil assumed his position. Perhaps as a sign of respect, artists might take the gō of a previous artist. This makes attribution difficult. The censors' seal helps determine a particular print's date. Style also is significant. For example, Kunisada, once he changed his gō to Toyokuni, initiated the practice of signing prints with a signature in the elongated oval toshidama ('New Year's Jewel') seal of the Utagawa school, an unusual cartouche with the zig zag in the upper right hand corner. His successors continued this practice. In modern scholarship on the subject, a Roman numeral identifies an artist in the sequence of artists using a gō. Thus, Kunisada I is also known as Toyokuni III, since he was the third artist to use that gō.