Мадрид қаласының Ретиро паркі

Кіріспе

Мадридтегі қалалық парк Ретиро паркі (испан тілінде: Parque del Buen Retiro, сөзбе-сөз "Жақсы демалыс паркі"), сонымен қатар Буэн Ретиро паркі немесе жай ғана Эль Ретиро деп аталады, Испанияның Мадрид қаласындағы ең ірі қалалық парктердің бірі. Парк 1868 жылға дейін испан монархиясына тиесілі болды, содан кейін Даңқты революциядан кейін ол халыққа ашық паркіне айналды. Парк қала орталығының шетінде, Пуэрта-де-Алкала және Прадо мұражайының жанында орналасқан. Оның құрамында бақтар, ескерткіштер, галереялар, жасанды көл және іс-шаралар өткізу орындары бар. 2021 жылы Буэн Ретиро паркі ЮНЕСКО-ның әлемдік мұра тізіміне енгізілді, оған Пасео-дель-Прадо да кірді.

Тарих

1505 жылы Иеронимдер монастыры қазіргі Санкт-Иероним Корольдік шіркеуі орналасқан жерге, жаңа Изабеллалық готика стиліндегі ғимаратқа көшірілді. Патшалық отбасы жаңа шіркеудің құрамында сарай салдырды. 1556–1598 жылдары билік еткен Филипп II 1561 жылы испан сарайын Мадридке көшірді. Филипп Ретироны өзінің сәулетшісі Хуан Баутиста де Толедо басшылығымен кеңейтті, ол ағаштармен көмкерілген даңғылдарды да ресми түрде жоспарлады. 1620 жылдары бақтар кеңейтілді, онда Гаспар де Гусман, Оливарес герцогының графы, сарайдың демалысы үшін патшаға бірнеше жер участақтарын сыйлады. Оливарес патшаның рұқсатымен римдік ақсүйектер үшін салынған виллалардан гөрі әлдеқайда зәулім патшалық резиденцияның жобаларын жасады. Бұл екінші патшалық резиденция Мадридтің сол кездегі шеткі аймақтарында салынса да, қазіргі алказардан да алыс емес, өте ыңғайлы жерде орналасатын еді. 1630 жылдары сарай ғимараттары архитекторлар Джованни Баттиста Кресценци мен Алонсо Карбонеллдің қадағалауымен салынды. Бүгінгі күні екі ғимарат сақталған: би залы ретінде пайдаланған Касон дель Буэн Ретриро және Корольдік зал. Ол 1630 жылдары Оливарес герцогының графы тапсырысымен салынған. Оны бұрын Боболи бақтарының жоспарын жасаған ландшафт дизайнері және инженер Козимо Лотти жобалады. Бақтардың орналасуы негізгі су нысандарымен анықталды, оның ішінде үлкен көл, үлкен канал, тар канал және сүйірленген (немесе колокольчик гүлді) көл. Буэн-Ретро Испанияның Алтын ғасырының көп бөлігінде Габсбургтер сарайының орталығы болды. Филипп IV және Карл II билік еткен кезде саябақта корольдік отбасы мен сарай үшін бірнеше қойылымдар қойылды. Бақшалар 1665 жылы Филипп IV қайтыс болғаннан кейін ұмытылған, бірақ көптеген реттерде қалпына келтіріліп, өзгертілді. Филипп V кешендегі жалғыз француз стиліндегі бақ – партерді құруды тапсырды. Фердинанд VI билік еткен кезде Буэн-Ретро итальяндық операларға алаң болды. Карл III ескі қабырғаларды темір торымен ауыстыруды бұйырды. Буэн-Ретриро сарайы Карл III дәуіріне дейін пайдаланылды. Хуан де Вильянуэваның астрономиялық обсерваториясы Карл IV билік еткен кезде салынды.

In 1505, the Jeronimites monastery was moved to a new Isabelline Gothic style building at the present day site of the Church of Saint Jerome the Royal. The royal family had a retreat built as part of the new church. King Philip II (ruled 1556–1598) moved the Spanish court to Madrid in 1561. Philip had the Retiro enlarged under the direction of his architect Juan Bautista de Toledo, who also formally laid out tree lined avenues. The gardens were extended in the 1620s, when Gaspar de Guzmán, Count Duke of Olivares, gave the king several tracts of adjacent land for the court's recreational use. Olivares, with the king's permission, drew up plans for a royal residence far more grand than the existing villas, which had been built for Roman nobles. Although this second royal residence was to be built in what were then outlying areas of Madrid, it would also be in an ideal location, not far from the existing alcázar. In the 1630s, the palace buildings were constructed under the supervision of the architects Giovanni Battista Crescenzi and Alonso Carbonell. Two of the buildings remain today: the Casón del Buen Retiro, which served as a ballroom, and the Hall of Realms. The Count Duke of Olivares commissioned the park in the 1630s. It was designed by Cosimo Lotti, a landscaper and engineer who had previously worked on the layout of the Boboli Gardens. The layout of the gardens were defined by key water features, including the great pond, the great canal, the narrow channel, and the chamfered (or bellflower) pond. Buen Retiro became the center of Habsburg court life for much of the Spanish Golden Age. During the reigns of Philip IV and Charles II, several plays were performed in the park for the royal family and the court. The gardens were initially neglected after the death of Philip IV in 1665, but have been restored and changed on many occasions. Philip V ordered the creation of a parterre, the only French style garden in the complex. During the reign of Ferdinand VI, Buen Retiro was the setting for Italian operas. Charles III ordered the replacement of the old walls with wrought iron railings. The Buen Retiro Palace was used until the era of Charles III. Juan de Villanueva's Astronomical Observatory was built during the reign of Charles IV

Сарайдың көп бөлігі мен оның бақтары Пиреней соғысы кезінде (1807–1814) жойылды, осы кезде Францияның бірінші империясының әскері саябақ жерінде Мадрид цитаделін салды. Саябақта патшайым Изабелла II билік еткен кезде көптеген өзгерістер болды. Көбірек ағаштар отырғызылды және бұрын отырғызылмаған жерлер көріктендірілді. 1868 жылы патшайым Изабелла Даңқты революция кезінде құлатылғанда, бақтар мемлекеттік меншікке айналды. 1883 жылы саябақта Exposición Nacional de Minería көрмесі өтті. 14 гектар жерді алып жатқан саябақ 1887 жылғы Филиппин көрмесінің көрме алаңы болды, онда адамдар бағы бар зообақ та болды. 20 ғасырдың басында Хосе Грасс Риера жобалаған Испанияның Альфонсо XII ескерткіші көлдің жанында орнатылды. Парктің ішінде сансыз мүсіндер, фонтандар мен ескерткіштер орналасып, оны ашық аспан астындағы мүсін мұражайына айналдырды. 1930 және 1940 жылдары Бас бағбан Сесилио Родригеске тиесілі жаңа бақтар құрылды, ол сондай-ақ роза бағын салдырды.

Ерекшеліктері

Парктің солтүстік кіреберісіне жақын үлкен жасанды тоған – Эстанке дель Ретиро (Зейнеткерлік тоған) орналасқан. Жақын жерде король Альфонсо XII ескерткіші тұр, оның жартылай шеңберлі галереясы және монархтың аттағы мүсіні биік орталық бөлігінің үстінде орналасқан. Розаледа (Роза бағы) – Булонь орманындағы Багателл роза бағынан шабыттанған 20 ғасырдың басындағы ерекшелік. Розалардың қасында 1922 жылы орнатылған Құлаған Періште бұлағы бар, оның басты мүсіні – Рикардо Беллвердің (1845–1924) «Жоғалған Жұмақ» кітабынан алынған үзіндіге сүйене отырып жасалған, ол Люцифердің жұмақтан құлауын бейнелейді. Бұл мүсін – Шайтанға арналған жалғыз қоғамдық ескерткіш деп есептеледі. Буэн-Ретриро сарайының қалған бірнеше ғимараты, оның ішінде Касон-дель-Буэн-Ретриро және Салон-де-Рейнос қазір мұражай коллекцияларын ұстап тұр. Касонда 19 және 20 ғасырлардағы картиналар жинағы бар, соның ішінде испан суретшісі Хоакин Соролланың туындылары да бар. 19 ғасырдың соңында қоғамдық парк ретінде өз қызметін бастағаннан бері Буэн-Ретриро паркі түрлі халықаралық көрмелерге алаң болып келді. Мұндай шаралардың куәсі ретінде бірнеше тақырыптық ғимараттар сақталған, олардың ішінде шахта ғимараты, көпшілікке Веласкес сарайы (1884) ретінде танымал, сәулетші Рикардо Веласкес Босконың жобалаған Кристалл сарайы (Кристалл сарайы) – Лондондағы Кристалл сарайдан шабыттанған шыны павильон, бақтың ең керемет ғимараты. 1887 жылы Филиппин аралдарының көрмесі үшін жасалма тоғанмен бірге салынған Кристалл сарайы алғаш рет архипелагқа тән гүл түрлерін көрсету үшін пайдаланылды. Бұрынғы Кампо-Грандедегі ландшафтық стильдегі бақтар да осы жерде өткен халықаралық көрмелерді еске салады. Пасео де ла Аргентина, сондай-ақ Пасео де лас Эстатуас (Мүсін жолы) деп аталатын бұл жол 1750 және 1753 жылдар аралығында жасалған Корольдік сарайдан алынған патшалардың мүсіндерімен безендірілген. Кристалл сарайы, Паласио де Веласкес және Каса де Вакаста өнер галереялары орналасқан. Ретро паркінде 2004 жылғы Мадрид пойызындағы жарылыста қаза болған 191 адамды еске алу үшін салынған Естелік орманы (Bosque del recuerdo) да бар.

Close to the northern entrance of the park is the Estanque del Retiro (Retirement Pond), a large artificial pond. Nearby is the monument to King Alfonso XII, featuring a semicircular colonnade and an equestrian statue of the monarch on top of a tall central core. The Rosaleda (Rose Garden) is an early 20th century feature inspired by the Bagatelle rose garden in the Bois de Boulogne. Beside the roses stands the Fountain of the Fallen Angel, erected in 1922, whose main sculpture El Angel Caído is a work by Ricardo Bellver (1845–1924) inspired by a passage from John Milton's Paradise Lost, which represents Lucifer falling from Heaven. It is claimed that this statue is the only known public monument of Satan. The few remaining buildings of the Buen Retiro Palace, including Casón del Buen Retiro and the Salon de Reinos, now house museum collections. The Casón has a collection of 19th and 20th century paintings, including art by the Spanish painter Joaquín Sorolla. Since assuming its role as a public park the late 19th century, Buen Retiro Park has been used as a venue for various international exhibitions. Several theme buildings have remained as testament to such events, including the Mining building, popularly known as the Velázquez Palace (1884) by architect Ricardo Velázquez Bosco, who designed the Palacio de Cristal (Crystal Palace), a glass pavilion inspired by The Crystal Palace in London, undoubtedly the gardens' most extraordinary building. Built along with its artificial pond in 1887 for the Philippine Islands Exhibitions, the Palacio de Cristal was first used to display flower species indigenous to the archipelago. The landscape style gardens in the former Campo Grande are also a reminder of the international exhibitions that have taken place here in the past. The Paseo de la Argentina, also known as Paseo de las Estatuas (Statue Walk), is decorated with some of the statues of kings from the Royal Palace, sculpted between 1750 and 1753. There are art galleries in the Crystal Palace, Palacio de Velázquez, and Casa de Vacas. Also in the Retiro Park is the Forest of Remembrance (Bosque del recuerdo), a memorial monument to commemorate the 191 victims of the 2004 Madrid train bombings.

Іс-шаралар

Мамыр айының соңынан қазан айының басына дейін әр жексенбіде Banda Sinfónica de Madrid оркестрі Calle de Alcalá көшесі жанындағы саябақтағы ашық сахнадан тегін түскі концерттер өткізеді. Мануэль Лилло Торрегроса осы сахна үшін Kiosko del Retiro шығармасын жазған. Саябақта жыл сайын кітап жәрмеңкесі ұйымдастырылады, онда адамдар қолданылған кітаптарын, журналдарын немесе газеттерін беруге немесе сатуға болады. Жыл бойы концерттер, оттық шоулар, мерекелік фестивальдер мен мәдени шаралар сияқты түрлі іс-шаралар өтеді. Retiro паркінде жастар мен қарттарға арналған арнайы ашық жаттығу алаңдары бар. Қарттарға арналған алаңда созу жабдықтары мен велосипед педальдері орналасқан. Жастарға арналған алаңда трицепске арналған таяқшалар, тартылуға арналған құралдар, қарынды кернеуге арналған жаттығулар үшін таяқшалар, сондай-ақ жергілікті тұрғындар салмақ ретінде пайдаланатын үлкен тастар бар. Retiro көлінің төңірегінде қуыршақ қойылымдары, көше артистері мен болжаушылар өнер көрсетеді. Estanque көлінде қайық жалдап, сумен жүзуге болады, сондай-ақ атпен жегілген кареталар да қолжетімді. Retiro қалалық басқаруға бағынысты бірнеше спорт алаңдарына ие. Саябақтағы басты жолдар мен жаяу жолдар отбасылар, жүгірушілер, велосипедшілер және роликтермен жүруге арналған.