Кіріспе

Француз ұшақ конструкторы және құрылысшысы (1880–1955)

Луи Шарль Бреге (2 қаңтар 1880 жылы Парижде дүниеге келген – 4 мамыр 1955 жылы Сен-Жермен-ан-Лайде қайтыс болған) – француз ұшақ конструкторы және құрылысшысы, авиацияның алғашқы пионерлерінің бірі.

Өмірбаян

Луи Шарль Бреге – Луи Франсуа Клемент Брегенің немересі және әйгілі сағатшы Абрахам Луи Брегенің шөбересі. 1902 жылы Луи суретші Эжен Жирарденің қызы Нелли Жирардене үйленді. Олардың бес баласы болды. 1903 жылы ол Франциядағы ең жақсы электр инженерлік мектеп саналған École supérieure d'électricité-ді бітірді. 1905 жылы ағасы Жакпен бірге және Шарль Рише басшылығымен иілгіш қанаттары бар гироплан (вертолеттің алға құрылысы) құрастыру жұмыстарын бастады. 1907 жылдың 29 қыркүйегінде Ла-Брайельдегі шеберханасында ол ұшқышпен бірге тік ұшуға арналған ұшақтың алғашқы көтерілісін жасады, бірақ биіктігі тек 5 метрге жетті. Бұл еркін ұшу болған жоқ, себебі конструкцияны тұрақтандыру үшін төрт адам жұмылдырылды. 1909 жылы ол өзінің алғашқы тұрақты қанатты ұшағын, Breguet Type I-ді құрастырып, Реймсте өткен Grande Semaine d'Aviation кезінде апатқа ұшырағанға дейін сәтті ұшырды. 1911 жылы ол Louis Breguet авиациялық шеберханалардың анонимді қоғамын құрды. 1912 жылы Бреге өзінің алғашқы гидроұшағын жасады. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста француздар қолданған барлау ұшақтарын жасауымен әсіресе танымал, және 1920 жылдарға дейін осы ұшақтар қолданыста болды. Металл ұшақтарды құрылыс жасаудағы пионерлердің бірі, Бреге 14 бір қозғалтқышты күндізгі бомбалаушы ұшағы, сол кездегі ең көп қолданылатын француз әскери ұшақтарының бірі болды, оның фюзеляжы толығымен алюминийден жасалған. Француздардан басқа, американдық экспедициялық корпустың 16 эскадрильясы да оны пайдаланды. Осы типтегі ұшақ 1927 жылы Невил Шуттың "Соль дездайнд" триллерінде маңызды рөл атқарады. 1919 жылы ол Compagnie des messageries aériennes компаниясын құрды, ол кейіннен Air France болып өсті. Ұзақ жылдар бойы оның ұшақтары бірнеше рекордтарды орнатты. 1927 жылы Breguet ұшағы Оңтүстік Атлантиканы тоқтаусыз алғаш рет кесіп өтті. 1933 жылы тағы бір ұшақ Атлант мұхиты арқылы ұшып өтті, бұл сол уақытқа дейін Атлант мұхиты арқылы тоқтаусыз жасалған ең ұзақ ұшу болды. Ол 1935 жылы гиропланға қайта оралды. Рене Доранмен бірлесіп жасалған, Gyroplane Laboratoire деп аталған бұл аппарат, лопастардың қозғалуы және ауаға қанаттарын жаю арқылы ұшты. 1935 жылдың 22 желтоқсанында ол 67 миль/сағ (108 км/сағ) жылдамдық рекордын орнатты. Ол жылдамдық пен жақсы басқару қасиеттерін алғаш рет көрсетті. Келесі жылы ол 158 метр биіктікте рекорд орнатты. Бреге Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде маңызды ұшақ өндірушісі болды, содан кейін коммерциялық көліктерді дамытты. Ұшақтың қашықтығын анықтауға арналған Брегенің қашықтық формуласы да оның құрметіне аталды. Ол 1955 жылы Сен-Жермен-ан-Лейде жүрек талмасынан қайтыс болды. 1980 жылы Бреге Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайындағы Халықаралық әуе және ғарыш даңқы залына енгізілді.

Олимпиадалық желкендеу

Бреге өзінің "Намуса" яхтасының капитаны ретінде 1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында желкендесуден қола медаль жеңіп алды.