Генри Джеймс Байрон: Англиялық драматург, актер және жазушының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Англия драматургы, редакторы, жазушысы және актері (1835–1884)

Генри Джеймс Байрон (8 қаңтар 1835 – 11 сәуір 1884) – өнімді ағылшын драматургы, сондай-ақ редактор, журналист, режиссер, театр директоры, романист және актер. Медициналық карьераны бастауға тырысқан әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, Байрон 1850-ші жылдары провинциялық актер және жас драматург ретінде күресті. Лондонға оралып, адвокаттыққа оқуға кіріскеннен кейін, ол бурлесктер мен әзіл-қалжыңға толы пьесаларда драматургиялық жетістікке жетті. 1860-шы жылдары ол әзілді журналдардың редакторы болды және қаланың белгілі тұлғасы ретінде танылды, сонымен бірге драматургиялық беделін арттырып, әсіресе Уэльс принці театрының Мари Уилтонмен бірлескен директоры ретінде жұмыс істеді. 1869 жылы ол актер ретінде сахнаға оралды және сол кезеңде көптеген сәтті пьесалар жазды, оның ішінде тарихи халықаралық табысқа ие болған "Біздің жігіттер" пьесасы да бар. Өмірінің соңғы жылдары туберкулезден әлсіреп, 49 жасында дүние салды.

Өмірбаян

Байрон Англияның Манчестер қаласында Генри Байронның (1804–1884, ақын Лорд Байронның екінші туысы және көптеген Лорд Байрон ұрпағы), бір кезде Гаитидегі Порт-о-Принс қаласындағы британ консулы және Элизабет Джозефин Брэдлидің ұлы болып дүниеге келді. Ол Эссекс округінде, содан кейін Лондонның Итон-сквердегі Санкт-Петер Колледж мектебінде білім алды. Анасы Байронның Әскери-теңіз флотына қатысуын қалағанмен, ол оған бас тартты. Оның орнына, ол алдымен төрт жыл бойы Лондонда дәрігердің хатшысы болып жұмыс істеді, сосын Букстонда әкесінің әкесі, доктор Джеймс Байрон Брэдлимен медицинаны оқыды. Байрон 1856 жылы Лондонда Марта Фолкске (1831–1876) үйленді. 1858 жылы ол қысқа мерзімге Орта ғибадатханаға студент ретінде қабылданды, бірақ ол бұрыннан-ақ сахна үшін жазуды бастаған еді және көп ұзамай осы кәсібіне қайта оралды.

Ерте мансап

Байрон 1853–57 жылдары бірнеше провинциялық труппаларға актер ретінде қосылды, кейде өзінің, кейде Т. В. Робертсонның (онымен бірге ойнаған және аштық көрген) немесе басқалардың пьесаларында, бірақ үлкен жетістікке жете алмады. Ол актерлік өнерге жасаған алғашқы тыңайлауларын және саяхатшы актердің ауыр тұрмысын 1873 жылы «The Era Almanack and Annual» басылымындағы «Аптасына он сегіз рөл» атты эссесінде суреттеді. Ол 1850-ші жылдардың ортасында мелодрамалар мен экстраваганзалардың пародийларын жаза бастады. 1857 жылы оның «Арыстан жүректі Ричард» пародийі Корольдік Странд театрында көрсетілді. 1858 жылы оның табысты туындыларының қатарында «Лион ханымы», немесе «Екі пеннилік мақтаныш пен бір пеннилік өкініш» және «Фра Диаволо Травестиясы»; немесе «Принц, Пират және Жемшін» болды, бұл пьесалар да Страндта, содан кейін Нью-Йоркте қойылды. Бұл пьесалар жақсы қабылданғандықтан, Байрон толық уақытын театрға арнап, заңнан бас тартты. Келесі жылы «Робинзон Крузо», немесе «Арлекин жұма және Кариб аралдарының патшасы» пьесасы жарық көрді. Байрон мерзімді басылымдарға да материалдар жазды, ал 1861 жылы ол «Fun» журналының тұңғыш редакторы болды, онда сол кездегі белгісіз В. С. Гилберттің комедиялық талантын көрсетті. 1863 жылы ол «Comic News» журналының редакторы болды. Ол сондай-ақ қысқа ғұмырлы «Comic Trials» журналын құрды және 1865 жылы үш томдық «Төленген қарыз» романын жазды. 1867 жылы ол тағы бір юмор журналы «Wag» редакторы болды. Ол «Fun» журналының бәсекелесі «Punch» сияқты журналдарға көптеген драмалық сын-ескертпелер мен юмористикалық очерктер жазды. Осы кезеңде ол қалада танымал болды, Лондонның түрлі тамақтандыру клубтарына мүше болып кірді және 1863 жылы Арундель клубының негізін қалаушыларының бірі болды. 1860 жылға дейін Драмалық авторлар қоғамының мүшесі болды. Сонымен қатар, ол Лондонның басқа театрларында, атап айтқанда Странд, Адельфи, «Theatre Royal, Drury Lane», «Haymarket Theatre» және «Princess’s» театрлары үшін пьесалар жазуын жалғастырды. «Эсмеральда», немесе «Сенсация тудырған ешкі» (1861) пьесасы да рифмаланған жұптармен жазылған. Тағы бір табысқа жеткен пьесасы – «Джордж де Барнвелл», немесе «Фантазия әлеміндегі Арлекин ақымақтығы» (1862) болды. Осы ерте пьесалардың бірнешеуі Ұлыбританияда қайта қойылды және Нью-Йоркте көрсетілді. Одан кейін «Тездетушінің қорабы: аяқ шамдары мен от жағасындағы оқиға» (1870), «Тездетушінің қорабы» (1870, 1875 жылы қайта қойылды және кейін «Сынылған трагедияшы» деп аталды), «Дейзи фермасында» (1871) Капитан Крейвен және «Ескі солдаттар» (1873) пьесаларында Лайонель Леверет рөлінде сәтті өнер көрсетті. Байронның актерлік шеберлігі 1874 жылы «Американдық ханым» ролінде тағы да бағаланды, ол Критерий театрының директоры ретінде бастады, содан кейін «Асығыс үйленгендер» (1875) пьесасы көп рет қайта қойылды. 1876 жылы ол «Бұқаны мүйізден ұстау» және «Ескі достар» пьесаларында ойнады. Басқа рөлдерінің қатарында Дик Симпсон «Ақша үшін жаны саумалған» (1878), Чарльз Чаклс «Англиялық джентльмен» (1879) және Джон Блант «Майкл Строгофф» (1881) пьесаларындағы рөлдері бар. «Жұмсақ әйел» (1875, Марион Терридің қатысуымен) және оның ең үлкен жетістігі – «Біздің жігіттер» (1875–79, Vaudeville театры) пьесалары да сәтті болды. Бұл пьеса да, әсіресе Америкада көп рет қайта қойылды. «Гейти Гулливер» (1879) пьесасы да жарық көрді. Сол кезеңде ол «Mirth» юмор журналын да редакциялады. 1880 жылдан кейін Байронның денсаулығы нашарлағандықтан, оның драматургиялық шығармашылығы да төмендеді. Джим Дэвис өзінің 1984 жылғы «Байронның пьесалары» жинағының кіріспесінде Байронды Виктория дәуірінің ортасындағы ең өнімді драматург деп сипаттады, өйткені ол 150-ден астам драмалық шығарма жазған. «The Times» газеті Байронды «табиғи зиялылық пен юмордың» шебері деп атады. Газет сондай-ақ «Оның табысының құпиясы оның диалогында болды, ол көбінесе нақты, өткір және қызықты болып табылады. Ол сөздерді осылайша жылдам тізбектеп жібереді, бір күлкі тыяды-тыяды, екінші күлкі басталады. Мінез-құлықты бейнелеуде де ол көбінесе өте шебер» деп мәлімдеді. 1874 жылы ол туберкулездің белгілерін көрсетті, бұл 1882 жылы зейнеткерлікке шығуға себеп болды. Оның бірінші әйелі 1876 жылы 45 жасында қайтыс болды, сол жылы ол адвокат Эдвард Джойдың қызы Элеонора Мэри Джойға қайтадан үйленді. Оның ұлы Генри мен қызы Креде (Байрон отбасының ұраны – «Crede Byron») да актер болды, оның тағы бір ұлы болды. Өмірінің соңғы жылдары Байронның денсаулығы нашарлап, 1884 жылы 49 жасында Англияның Лондон қаласындағы Клэфэм қаласында қайтыс болды. Ол Лондонның Бромптон зиратында жерленген.

Byron joined several provincial companies as an actor from 1853–57, sometimes in his own plays and sometimes in those of T. W. Robertson (with whom he acted and starved) or others, but had little success. He described his early attempts at acting, and the hardships of the journeyman touring actor, in an 1873 essay for The Era Almanack and Annual called "Eighteen Parts a Week". He began writing burlesques of melodramas and extravaganzas in the mid 1850s. In 1857, his burlesque of Richard of the Lion Heart premièred at the Royal Strand Theatre. His successful works in 1858 included The Lady of Lyons, or, Twopenny Pride and Pennytence and Fra Diavolo Travestie; or, The Prince, the Pirate and the Pearl, also at the Strand, which later played in New York. This was so well received that Byron abandoned the law to concentrate full time on theatre. and followed the next year by Robinson Crusoe, or Harlequin Friday and the King of the Caribee Islands! Byron also wrote for periodicals, and in 1861, he became the first editor of Fun magazine, where he showcased the comic talents of the then unknown W. S. Gilbert. He became editor of Comic News in 1863. He also founded the short lived Comic Trials and wrote a three volume novel, Paid in Full, in 1865. In 1867, he became the editor of Wag, another humour magazine, He wrote numerous dramatic critiques and humorous essays for magazines, including the rival of Fun, Punch. During this period, he was a well known man about town, joining, and popular as a guest at, various London dining clubs and, in 1863, becoming a founding member of the Arundel Club. He became a Member of the Dramatic Authors' Society by 1860. At the same time, he continued writing for the Strand, the Adelphi, the Theatre Royal, Drury Lane, the Haymarket Theatre and the Princess's, among other London theatres. and Esmeralda, or, The Sensation Goat (1861), all in rhymed couplets. Another success was George de Barnwell; or Harlequin Folly in the Realms of Fancy (1862). Several of these early plays were revived in Britain and received New York productions. He followed this with successful outings as Fitzaltamont in The Prompter's Box: A Story of the Footlights and the Fireside (1870), The Prompter's Box (1870, revived in 1875 and often thereafter, and later renamed The Crushed Tragedian), Captain Craven in Daisy Farm (1871) and Lionel Leveret in Old Soldiers (1873). Byron's acting was again admired in An American Lady in 1874, with which he began as the manager of the Criterion Theatre, and then Married in Haste (1875) which was much revived. In 1876, he played in his The Bull by the Horns and Old Chums. Other roles included Dick Simpson in Conscience Money (1878), Charles Chuckles in his An English Gentleman (1879) and John Blunt in his Michael Strogoff (1881). Weak Woman (1875, starring Marion Terry), and his greatest success, Our Boys (1875–79, Vaudeville Theatre). It was also much revived, especially in America. and The Gaiety Gulliver (1879). Also during that period, he edited the humour magazine Mirth. After 1880, as his health greatly declined, so did Byron's playwriting output. Byron is described by Jim Davis in the introduction to his 1984 collection, Plays by H. J. Byron, as the most prolific playwright of the mid Victorian period, as he produced over 150 dramatic pieces. The Times called Byron a master of "genial wit and humour". It also commented that "The secret of his success lay chiefly in his dialogue, which is seldom otherwise than neat, pointed and amusing. He fires verbal shots in such rapid succession that one laugh has scarcely died away when another is raised. In the delineation of character, too, he is often extremely happy". By 1874, he was showing symptoms of tuberculosis, which caused his retirement in 1882. His first wife died in 1876 at the age of 45, and the same year he remarried Eleanor Mary née Joy, the daughter of Edward Joy, a lawyer. His son Henry and daughter Crede (a pun on Crede Byron, the Byron family motto) also became actors, and he had another son. During the last few years of his life Byron was in frail health, and he died at his home in Clapham, London, England, in 1884 at the age of 49. He is buried in Brompton Cemetery, London.