Чарльз Фокс Пархэм: Американ дін қызметкерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Америкалық уағыздаушы және евангелист (1873–1929)

Чарльз Фокс Пархэм (4 маусым 1873 – 29 қаңтар 1929) – американдық уағыздаушы және евангелист. Уильям Джей Сеймурмен бірге Пархэм американдық Пятидесятничествоның дамуы мен алғашқы таралуындағы екі маңызды тұлғаның бірі болды. Пархэм глоссолалияны Киелі Рухта шомылумен байланыстырды, бұл теологиялық байланыс Пятидесятничествоның ерекше қозғалыс ретінде қалыптасуына шешуші рөл атқарды. Пархэм Пятидесятничествоның нақты тілдер туралы ерекше доктринасын тұжырымдаған және осы қозғалысты кеңейткен алғашқы уағыздаушы болды.

Жеке өмір

Пархам Уильям мен Энн Пархамның бес ұлының бірі болып, 1873 жылдың 4 маусымында Айова штатының Мускатин қаласында дүниеге келді және 1878 жылы отбасымен бірге көшпелі үймен (вагонмен) Канзас штатының Чейни қаласына көшті. Уильям Пархэм жер иесі болды, мал өсірді, соңынан қалада бизнес сатып алды. Пархамның анасы 1885 жылы қайтыс болды. Келесі жылы әкесі методист миссионерінің қызы Харриет Миллерге үйленді. Харриет дінге берілген христиан еді, ал Пархэмдер үйлерін "діни шараларға" ашты. Чарльз квакердің қызы Сара Тистлвейтке үйленді. Олардың никесі 1896 жылдың жазында болды, ал олар 1896 жылдың 31 желтоқсанында достардың дәстүрі бойынша үйленді.

Қызметінің алғашқы жылдары

Пархам өзінің алғашқы діни қызметтерін 15 жасында бастады. 1890 жылы ол Канзас штатының Уинфилд қаласындағы методисттік колледжге оқуға түсті. Ол 1893 жылға дейін оқыды, бірақ білімнің өзі оған тиімді түрде қызмет етуге кедергі келтіреді деп сенді. Содан кейін ол методист епископ шіркеуінде уақытша пастор болып жұмыс істеді (ол ешқашан қасиеттілікке ие болған жоқ). Пархэм 1895 жылы методист шіркеуін тастады, себебі ол оның басшылық құрылымымен келіспеді. Ол методист уағыздаушыларының "тікелей шабытпен уағыздауға мүмкіндік берілмейтініне" шағымданды.

Топека, Канзас штаты

1897 жылдың қыркүйегінде оның ұлы Клод дүниеге келгеннен кейін, Пархам да, Клод та ауырып қалды. Олардың кейіннен жазығуын құдайдың құдіретіне жатқызды, Пархам медициналық көмектен бас тартып, науқастарға дұға оқу және құдайдың құдіретімен емдеуді уағыздауға бел буды. 1898 жылы Пархам штаб-пәтерін Топекаға (Канзас штаты) көшірді, онда ол миссионерлік орталық пен кеңсе ашты. Топекада ол Бетел емдеу үйін құрып, «Апостольдық сенім» журналын шығарды. Пархам «сенім» қағидасы бойынша жұмыс істеді. Ол қызмет кезінде мүлік жинамады, қызметтің қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін Құдайға дұға етуді жөн көрді. Пархам «соңғы күндерде қайта жаңғырған соңғы шындықтарды толығырақ білуге ниеттенді», 1900 жылы Топекадағы жұмысынан демалыс алып, «әртүрлі қозғалыстарды зерттеді». Ол басқа жұмыстарға барғанда басқа ілімдер мен үлгілерді көріп, зерделеді, бірақ уақытының көп бөлігін Мэйн штатындағы Франк Сэндфордтың «Шило» миссионерлік орталығында және Сэндфордтың Онтариодағы діни науқанында өткізді. Оның үйреткендеріне әсер еткенімен қатар, ол Киелі кітап мектебінің моделін және басқа да тәсілдерін Сэндфордтың жұмысынан алды. Пархам Киелі кітап мектебін ашудан бұрын Сэндфордтың миссионерлік орталығында тілдерде сөйлейтін кем дегенде бір адам туралы естіген және оқиғаны газетінде қайта жариялаған. Сондай-ақ, ол толық шомылдырудың сол кездегілер мойындағаннан гөрі көбірек мағынасы бар деген қорытындыға келді. 1903 жылы, Миссури штатының Эль-Дорадо Спрингс қаласында Мәсіхтің емдеу күші туралы уағыз айтқанда, оның жағдайы жақсара бастады, бұл қала танымал денсаулық сауықтыру орны болатын. Канзас штатының Галена қаласының көрнекті азаматының әйелі Мэри Артур Пархамның уағызы арқасында жазылғанын мәлімдеді. Ол күйеуімен бірге Пархамды Галенаға шақырып, 1903-1904 жылдардың қысында жүздеген адамға арналған қоймада уағыз айтты. Қаңтар айында Миссури штатының Джоплин қаласының «News Herald» газеті 1000 адамның жазылғанын және 800 адамның дінге келгенін хабарлады. Миссуридің оңтүстік-батысындағы және Канзастың оңтүстік-шығысындағы кішкентай шахта қалаларында Пархам өзінің қозғалысының негізін құрайтын берік ізбасарларын қалыптастырды. Галенадағы кездесулерден Пархам «апостольдық сенімді» жариялау үшін қаладан қалаға «топтар» болып саяхаттайтын жас серіктестер тобын жинады. Қасиеттілік туралы уағыздаған басқа уағыздаушылардан айырмашылығы, Пархам өзінің ізбасарларын христиандық өмірдің тартымдылығын көрсету үшін сәнді киінуге шақырды. 1904 жылы осы уақытта Канзас штатының Килвилл қаласында пентекосттық жиынға арналған алғашқы шіркеу салынды. Галена аймағында басқа «апостольдық сенім жиналыстары» (Пархам жергілікті христиандық ұйымдарды «шіркеулер» деп атауды ұнатпады) ашылды. Пархамның қозғалысы көп ұзамай Техас, Канзас және Оклахома штаттарына тарады. 1906 жылы Пархам бірнеше бағытта жұмыс істей бастады. Хьюстонда Пархамның қызметіне 1906 жыл шамасында Киелі кітап мектебін өткізу кірді. Бірнеше афроамерикандықтар Пархамның ондағы қызметіне қатты әсер етті, соның ішінде Уильям Джей Сеймур да болды. Пархам да, Сеймур да Хьюстонның афроамерикандықтарына уағыз айтты, ал Пархам Сеймурды Техас штатының барлық қара қауымдарына уағыздауға жіберуді жоспарлаған. Қыркүйекте ол Джон Александр Доуидің абыройсыз жақтастарын жеңу үшін Иллинойс штатының Сион қаласына барды, бірақ қалалық су мұнарасы құлап, уағыз шатырын жойғаннан кейін ол біржола кетіп қалды. Бір жылдай уақыт бойы оның бірнеше жүз «Пархамиттері» болды, ақырында Джон Г. Лейк басқарды. 1906 жылы Пархам Люси Фароуды (Хьюстон мектебінде аспаз болған қара нәсілді әйел, «Рухани шомылдыру рәсімін» қабылдаған және «Лос-Анджелес үшін ауыртпалық сезінген») Лос-Анджелеске, Калифорнияға, қаржымен бірге жіберді, ал бірнеше айдан кейін Сеймурды Фароумен бірге Лос-Анджелесте, Калифорнияда, мектеп қаражатымен бірге жұмысқа жіберді. Сеймурдың Лос-Анджелестегі жұмысы ақырында көптеген адамдар пентекост қозғалысының туған жері деп санайтын Азуза көшесіндегі қайта жандануға айналды. Сеймур Пархамның Апостольдық сенім қозғалысының қызметшісі ретінде лицензия сұрады және алды, және ол бастапқыда Лос-Анджелестегі жұмысын Пархамның өкілеттігімен қарастырды. Алайда Сеймур көп ұзамай Пархаммен Асуза көшесіндегі эмоционалды ғибадатқа және ақ пен қаралардың қызметте араласуына қатысты қатал сынға байланысты үзілді. Оның нәсілдік сегрегацияға деген берік адамы және британдық израильдікті қолдаушы болуы көп жағдайда оны нәсілшіл деп қарастыруға себеп болды. Онда былай делінген: «Лос-Анджелестегі қайта жанданудан кейін, Льюси Фароу бауырлас осы лагерьдегі кездесуге қатысу үшін оралды. Ол қара нәсілді болғанымен, біздің үшін, тіпті Техастың оңтүстігінде де, Құдайдан келген елші ретінде қабылданды». Дегенмен, Пархам Ку-Клукс-Кланның жақтасы болды және тіпті олар үшін уағыз айтты.

Sometime after the birth of his son, Claude, in September 1897, both Parham and Claude fell ill. Attributing their subsequent recovery to divine intervention, Parham renounced all medical help and committed to preach divine healing and prayer for the sick. In 1898, Parham moved his headquarters to Topeka, Kansas, where he operated a mission and an office. It was also in Topeka that he established the Bethel Healing Home and published the Apostolic Faith magazine. Parham operated on a "faith" basis. He did not receive offerings during services, preferring to pray for God to provide for the ministry. Parham, "deciding to know more fully the latest truths restored by the later day movements", took a sabbatical from his work at Topeka in 1900 and "visited various movements". While he saw and looked at other teachings and models as he visited the other works, most of his time was spent at Shiloh, the ministry of Frank Sandford in Maine, and in an Ontario religious campaign of Sandford's. In addition to having an impact on what he taught, it appears he picked up his Bible school model, and other approaches, from Sandford's work. Prior to starting his Bible school, Parham had heard of at least one individual in Sandford's work who spoke in tongues and had reprinted the incident in his paper. He had also come to the conclusion that there was more to a full baptism than others acknowledged at the time. It was not until 1903 that his fortunes improved when he preached on Christ's healing power at El Dorado Springs, Missouri, a popular health resort. Mary Arthur, wife of a prominent citizen of Galena, Kansas, claimed she had been healed under Parham's ministry. She and her husband invited Parham to preach his message in Galena, which he did through the winter of 1903 1904 in a warehouse seating hundreds. In January, the Joplin, Missouri, News Herald reported that 1,000 had been healed and 800 had claimed conversion. In the small mining towns of southwest Missouri and southeastern Kansas, Parham developed a strong following that would form the backbone of his movement for the rest of his life. Out of the Galena meetings, Parham gathered a group of young coworkers who would travel from town to town in "bands" proclaiming the "apostolic faith". Unlike other preachers with a holiness oriented message, Parham encouraged his followers to dress stylishly so as to show the attractiveness of the Christian life. It was at this time in 1904 that the first frame church built specifically as a Pentecostal assembly was constructed in Keelville, Kansas. Other "apostolic faith assemblies" (Parham disliked designating local Christian bodies as "churches") were begun in the Galena area. Parham's movement soon spread throughout Texas, Kansas, and Oklahoma. During 1906 Parham began working on a number of fronts. In Houston, Parham's ministry included conducting a Bible school around 1906. Several African Americans were influenced heavily by Parham's ministry there, including William J. Seymour. Both Parham and Seymour preached to Houston's African Americans, and Parham had planned to send Seymour out to preach to the black communities throughout Texas. In September he also ventured to Zion, IL, in an effort to win over the adherents of the discredited John Alexander Dowie, although he left for good after the municipal water tower collapsed and destroyed his preaching tent. For about a year he had a following of several hundred "Parhamites", eventually led by John G Lake. In 1906, Parham sent Lucy Farrow (a black woman who was cook at his Houston school, who had received "the Spirit's Baptism" and felt "a burden for Los Angeles"), to Los Angeles, California, along with funds, and a few months later sent Seymour to join Farrow in the work in Los Angeles, California, with funds from the school. Seymour's work in Los Angeles would eventually develop into the Azusa Street Revival, which is considered by many as the birthplace of the Pentecostal movement. Seymour requested and received a license as a minister of Parham's Apostolic Faith Movement, and he initially considered his work in Los Angeles under Parham's authority. However, Seymour soon broke with Parham over his harsh criticism of the emotional worship at Asuza Street and the intermingling of whites and blacks in the services. His commitment to racial segregation and his support of British Israelism have often led people to consider him as a racist. in which he states: "Fresh from the revival in Los Angeles, Sister Lucy Farrow returned to attend this Camp Meeting. Although a Negro, she was received as a messenger from the Lord to us, even in the deep south of Texas." Nonetheless, Parham was a sympathizer for the Ku Klux Klan and even preached for them.

Ашу-ыза және ықпалдың құлдырауы

Оның жас Пентикосталдық қозғалыстағы беделіне тағы бір соққы 1906 жылдың күзінде оның жыныстық қатынаста болғандығы туралы айыптаулар жасалды. Осыдан кейін 1907 жылы Техас штатының Сан-Антонио қаласында 22 жастағы бірге айыпталған Дж. Дж. Журданмен бірге "табиғи емес құқық бұзушылық жасады" деген айып тағылды. Пархам өзінің гомосексуал екенін бірнеше рет жоққа шығарды, бірақ бұл жайт баспасөз беттерінде кеңінен жарияланды. Ақырында, аудандық прокурор істі тоқтатуға шешім қабылдады. Пархам мен оның қолдаушылары айыптаудың жалған екенін және Вилбур Воливаның оны жамандауға жасаған әрекетінің бір бөлігі екенін мәлімдеді. Пархам бұрын Воливаның Сион қаласындағы шіркеуінде уағыз айтуын тоқтатып, өзінің Апостолдық Иман қозғалысын құрған болатын. Дегенмен, Пархамның қарсыластары осы оқиғаны Пархамды және оның діни қозғалысын дискіредитациялау үшін пайдаланды. Оның содомия жасағандығын мойындаған деген жазбалары бар плакаттар, ол үкімнен босатылғаннан кейін жылдар бойы уағыз айтқан қалаларға таратылды. Пархам өзінің миссионерлік қызметіне тиген репутациялық нұқсанды ешқашан жоя алмады, оның беделі әлсіреп кетті. Бұдан өзге, қаржылық тәртіпсіздіктер мен доктриналық бұрмалаулар туралы да айыптаулар болды. Осы оқиғалардан кейін Сиондағы оның үлкен қолдаушылар тобы Салемдегідей ақылдан безгендікке ұшырап, нәтижесінде үш мүшесін қатыгездікпен экзорцизм жасау арқылы өлтірді. Джон Г. Лейк және Фред Босворт сияқты топ мүшелері Иллинойс штатынан қашуға мәжбүр болды және Америка бойынша шашырап кетті. Қозғалыстың назары Пархамнан Сеймурға ауысқанда, Пархам ренжіді. Оның жаңа басшыларға жасаған шабуылдары мен айыптаулары оны өзі бастаған қозғалыстың көп бөлігінен алшақтатты. Ол өзінің сенімділігін орнатуға тырысқан жаңа қозғалыс үшін "ұятқа толушы" айналды. Оның қайтысы 1929 жылдың 29 қаңтарында болғаны әйелі тарапынан расталды. Өлімінің нақты күнін көрсетумен қатар, өмірбаянында оның өліміне дейін және кейін болған бірқатар оқиғалардың күндері де көрсетілген, бұл күнді нақтылай түседі. Пархамның қайтыс болған күніне қатысты түсініксіздік оның қарапайым жерлеу рәсімімен байланысты болуы мүмкін – Пархамға қарсы болғандардың жағымсыз реакциясын болдырмау үшін оны қарапайым қабірге жерледі, орны жарияланбады және кейін ғана оның қабірінің үстіне үлкен, көпшілікке көрінетін ескерткіш орнатылды.

Another blow to his influence in the young Pentecostal movement were allegations of sexual misconduct in fall 1906. This was followed by his arrest in 1907 in San Antonio, Texas on a charge of "the commission of an unnatural offense," along with a 22 year old co defendant, J. J. Jourdan. Parham repeatedly denied being a practicing homosexual, but coverage was picked up by the press. Finally, the District Attorney decided to drop the case. Parham and his supporters insisted that the charges had been false, and were part of an attempt by Wilbur Voliva to frame him. Parham had previously stopped preaching at Voliva's Zion City church in order to set up his Apostolic Faith Movement. However, Parham's opponents used the episode to discredit both Parham and his religious movement. Posters with a supposed confession by Parham of sodomy were distributed to towns where he was preaching, years after the case against him was dropped. Parham was never able to recover from the stigma that had attached itself to his ministry, and his influence waned. In addition there were allegations of financial irregularity and of doctrinal aberrations. In the aftermath of these events his large support base in Zion descended into a Salem like frenzy of insanity, eventually killing three of their members in brutal exorcisms. Members of the group, who included John G Lake and Fred Bosworth, were forced to flee from Illinois, and scattered across America. As the focus of the movement moved from Parham to Seymour, Parham became resentful. His attacks on emerging leaders coupled with the allegations alienated him from much of the movement that he began. He became "an embarrassment" to a new movement which was trying to establish its credibility. by his wife, confirmed January 29, 1929 as the date of his death. In addition to providing his exact date of death, the biography provides dates for a number of events prior to and following his death which confirms the date. The obscurity concerning the date of Parham's death may relate to the low profile of his passing away – to prevent an adverse reaction by those who were against Parham, he was buried in a simple grave, the location was not advertised, and it was not until later that a larger, more public, marker was placed over his grave.

Нанымдар

Пархамның наным-сенімдері уақыт өте келе қалыптасты. Оның теологиялық ойларына бірнеше фактор әсер етті. Ол доктриналық идеяларды жеке медитация арқылы жасауды ұнатты, Киелі Рухтың өзімен тікелей байланыста екеніне сенді және орнаған діни билікті қабылдамады. Ол "сенім арқылы құтқарылу; сенім арқылы емделу; қол қою және дұға арқылы; сенім арқылы қасиеттену; Мәсіхтің (мыңжылдықтан бұрынғы) келуі; Киелі Рух пен отпен шомылдыру, ол күйеуді мөрлеп, дарыларын береді" дегенге баса назар аударды.

Алғашқы дәлелдемелер

Оның ең маңызды теологиялық үлесі – Киелі Рухпен дүрбілеу туралы сенімдері. 1901 жылға дейін тіл біліп сөйлейтін және Киелі Рухпен дүрбілеуді үйрететін христиандық топтар болды, мысалы, 17 ғасырда Камисардтар мен Квакерлер сияқты. Дегенмен, Пархам тіл білуді Киелі Рухпен дүрбілеудің «Киелі кітаптағы дәлелі» деп бірінші болып анықтады. Ол мұндай тәжірибеге қажеттілікті қашан уағыздағаны белгісіз, бірақ 1900 жылға дейін осылай істегені анық. Бастапқыда ол бұл тәжірибені эсхатологиялық мағынасы бар деп түсінді – ол «құдалықты» «Қошқардың тойына» дайындап, «белгілейді». Мәсіхтің құдалығы – азаптан құтылатын шіркеуден алынған 144 000 адамнан тұрады. Пархамның өзі де құдалыққа ілігіп кететініне көз жеткізу ниеті оны Киелі Рухпен дүрбілеудің біркелкі дәлелін іздеуге итермеледі. Кейін Пархам тіл білу және жаңару уағыздауға баса назар аударды, Киелі Рухпен дүрбілеудің мақсатын «қызмет етуге күш беру» деп анықтады. Пархам дүрбіленгендердің тіл білуі – нағыз адам тілдері екеніне сенді, соның арқасында миссионерлердің шетел тілдерін үйрену қажеттілігі жойылды, осылайша жақсы хабардың таралуына көмектеседі деп ойлады. Пархамның кейбір ізбасарлары тіпті шетелдерге барып, жергілікті тілдерді үйренбей-ақ, тіл білу арқылы жергілікті халықпен қарым-қатынас жасауға үміттенді. Бірақ, ксеноглоссия бойынша бірнеше сәтсіз әрекеттерден кейін «Пархамның көптеген ізбасарлары көңілі толып, қозғалыстан шығып кетті».

Басқа наным-сенімдер

Пархам анигиляционизмге сенді – зұлымдар тозақта мәңгілік азапталмайды, бірақ жойылды. Осы сенімге сәйкес, өлместік шартты, және Мәсіхті Раббы және Құтқарушы ретінде қабылдағандар ғана мәңгі өмір сүреді. 1902 жылы ол былай деді: «Ортодоксия осылардың барлығын мәңгілік отқа тастайды; бірақ біздің Құдайымыз – махаббат пен әділет Құдайы, және от тек толығымен тәуекелге ұшырағандарға ғана жетеді». Ол сондай-ақ британдық израильдік идеологиясына сенді, ол англосаксондықтардың Израильдің жоғалған он тайпасының арасында екенін айтады. Сонымен қатар, Пархам жаратылысқа қатысты дәстүрден өзгеше көзқарастарды ұстанды. Ол Құдайдың адамдарды жаратуға екі күн кеткенін сенді – ақ емес адамдарды алтыншы күні, ал ақ адамдарды сегізінші күні. Пархам Теодор Герцльді және еврей халқының өз Отаны үшін күресін де қолдады, бұл тақырыпта жиі лекция оқыды. Бірлік Пентикосталы (Oneness Pentecostals) Пархамның Киелі Рухпен суға батыру (белгісіз тілде сөйлеу арқылы дәлелденген) христиандардың рапт кезінде алынады деген сенімімен келіседі. Бірақ оның британдық израильдік және зұлымдардың жойылмауы туралы оқулары қатты сыналды. Бүгінде әлем бойынша Құдайдың Ассамблеясы ең ірі Пентикосталдық діни ұйым болып табылады. 1916 жылы Құдайдың Ассамблеясының төртінші жалпы кеңесі Миссури штатының Сент-Луис қаласында суға батыру рәсімінің қандай формада жүргізілетінін шешу үшін өтті. Барлық Апостолдық Иман қозғалысының пасторлары Чарльз Ф. Пархам арқылы, соның ішінде Біріккен Пентикосталдық Шіркеу Халықаралық ұйымының бірінші басқарушысы Ховард Госс, Исаның атынан суға батырылды. Дауыс беру нәтижесінде, шамамен 430 пастордың 133-і кететін болды, өйткені көпшілік Құдайдың Ассамблеясының ресми суға батыру рәсімі ретінде үштік суға батыру рәсімін сақтайтынына шешім берді. Бұл әрекет Дүниежүзілік Пентикосталдық Ассамблеялардың құрылуына формалды түрткі болды, ол ақырында Біріккен Пентикосталдық Шіркеу Халықаралық ұйымын және Иеміз Иса Мәсіхтің Ассамблеяларын құрды.

Негізгі дереккөздер

Чарльз Ф. Пархам, Шөлде дауыс көтеріп тұрған (Бакстер Спрингс, КШ: Апостолдық сенім Киелі кітап колледжі, 1902)
Чарльз Ф. Пархам, Мәңгілік Ілхабар (Бакстер Спрингс, КШ: Апостолдық сенім Киелі кітап колледжі, 1911)
Кейіннен қайтыс болған Чарльз Ф. Пархамның таңдалған уағыздары, редактор Сара Э. Пархам (Бакстер Спрингс, КШ: Апостолдық сенім Киелі кітап колледжі, 1941)