Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орта ғасырлардағы қасиетті латын әндері
Sacred Latin song in the Middle Ages
Кондуктус (көпше түрі: кондукти) – Орта ғасырлардағы қасиетті латын әні, оның поэзиясы мен музыкасы жаңадан жазылған. Латын тіліндегі өлеңдері бұрынғы әндерден көшірілмегендіктен, ол діни рәсімдерге арналмаған. Кондуктус – Аквитанияда дамыған версусқа солтүстік француз баламасы. Ол алғаш рет XII ғасырдағы Аквитания репертуарында кездеседі. Алайда, кондуктилердің негізгі жинақтары Парижде сақталған. Кондуктус әдетте бір, екі немесе үш дауыстан тұрады. Аз ғана кондуктилер төрт дауысқа арналған. Стильдік тұрғыдан, кондуктус – дисканттың бір түрі (яғни нотаға қарама-қарсы нота полифониясы). Оның формасы строфикалық немесе жеке композициялық формада болуы мүмкін. Бұл жанр XII ғасырдың басынан XIII ғасырдың ортасына дейін гүлденді. Орта ғасырлық музыка тарихындағы ars antiqua дәуіріндегі вокалдық шығармалардың маңызды түрлерінің бірі болды.
The conductus (plural: conducti) was a sacred Latin song in the Middle Ages, one whose poetry and music were newly composed. It is non liturgical since its Latin lyric borrows little from previous chants. The conductus was northern French equivalent of the versus, which flourished in Aquitaine. It was originally found in the twelfth century Aquitanian repertories. But major collections of conducti were preserved in Paris. The conductus typically includes one, two, or three voices. A small number of the conducti are for four voices. Stylistically, the conductus is a type of discant (i. e. note against note polyphony). Its form can be strophic or through composed form. The genre flourished from the early twelfth century to the middle of thirteenth century. It was one of the principal types of vocal composition of the ars antiqua period of medieval music history.
Атаудың шығу тегі
Оқылым кітабы сақтау орнынан оқылған жерге әкелінетін кезде, кондуктус әнмен орындалған болуы мүмкін. Бірақ "кондуктус" терминінің шығу тегі әлі де анық емес. Бұл атау "жетектеу" мағынасын беретін *conducere* етісінен туындаған, яғни "бастап салу, үйлету" дегенді білдіреді. Бір болжам бойынша, бұл жанр "кондуктус" деп аталған, себебі ол процессияны сүйемелдеуге арналған. Мысалы, Севильядағы Колумб институтындағы қолжазбада жазылғандай, *Salve festa dies* кондуктусы ежелгі әнұран сияқты процессияда қолданылған. Сол аттас ән құрбандық алтаріна қарай ұйымдастырылған шеру кезінде орындалған. Алайда, *conducere* сөзі "бірге жинау" немесе "қосу" мағынасын да білдіреді. Сондықтан, тағы бір гипотеза бойынша, жанр "кондуктус" деп аталған, өйткені ол реквием мен әнұранды біріктіреді. Қалған репертуардың көп бөлігі Флоренция қолжазбасында және сонымен қатар Вольфенбюттель 1099 қолжазбасында сақталған. Ерте құжаттарда кондуктус көбінесе "Бенедикамус тропы" немесе "бенедиктио" деп аталған. Алғашқы кондуктустар қарапайым және "қауырсын" деп аталатын мелизматикалық әшекейлеулерден бос. Қауырсындар 1200 жылдан кейін жазылған кондуктустарда жиі кездеседі. Нотр-Дам соборының XIII ғасырдағы үлкен қолжазбалар жинағындағы көптеген кондуктустар екі немесе үш дауысқа арналған.
The conductus was most likely sung while the lectionary was carried from its place of safekeeping to the place from which it was to be read. But the origins of the term "conductus" remain obscure. The noun is derived from the verb conducere, which can mean to lead, guide, or escort. Thus according to one hypothesis, the genre was called "conductus" because it served to accompany a procession. For example, according to the record of manuscript in the Institución Colombina, Seville, the conductus Salve festa dies was used for the same role of procession as the ancient hymn. The hymn with the same name was sung during the procession to the altar. But conducere can also mean "to bring together" or "join together." Thus according to another hypothesis, the genre was called "conductus" because it brings sequence or hymn together. Much of the surviving repertoire is contained in the Florence Manuscript and also the manuscript Wolfenbüttel 1099. In early documents, the conductus was often called "Benedicamus trope" or "benedictio." The early conducti are simple and free from the section of melismatic flourishes known as caudae. Caudae appear more often in conducti composed after 1200. Most conducti in the large thirteenth century manuscript collections from Notre Dame are for two or three voices.
Авторлығы
Көптеген, бірақ барлық емес, кондукторлар анонимді. Ал кейбіреулері сол заманғы танымал ақындар мен музыканттарға жатқызылады, мысалы, Филипп Канцлер, Вальтер Шатильондық, Бернард Клерволық, Пётр Блуалық және Перотин. Мысалы, "Beata viscera" кондуктусының мәтіні Филипп Канцлердің туындысы, ал музыкасы Перотинге жатқызылған. Өлеңдердің негізгі тақырыптары – әулиелердің өмірі, Раббының мерекелері, Мәсіхтің тууы, сондай-ақ Томас Беккет сияқты сенімнің замандас куәгерлерінің үлгілі мінез-құлқы сияқты қазіргі оқиғалар. Кейінгі кезеңдегі кондукторлардың кейбіреулері дін қызметкерлерінің теріс әрекеттерін сынаған әндерден тұрады, олардың арасында наразылық білдіргендері де бар. Тағы бір кондукторлар маңызды тарихи оқиғаларға сілтеме жасайды. Филипп Канцлердің "Aurelianis civitas" шығармасы 1200 жылы Франциядағы Орлеан қаласында болған студенттік наразылықпен байланысты. Өлеңде Филипп осы қақтығысқа және оның қайғылы салдарына қайғырды.
Many but not all conducti are anonymous. Some are attributed to some well known poets and musicians of the time, such as Philip the Chancellor, Walter of Châtillon, Bernard of Clairvaux, Peter of Blois, and Perotinus. For instance, the text of the conductus Beata viscera was written by Philip the Chacellor and its music was attributed to Perotinus. Common subjects of the poems are the lives of the saints, feasts of the Lord, the Nativity, as well as more current subjects such as exemplary behavior of contemporary witnesses to the faith, such as Thomas Becket. Some conducti from later period consist of songs which criticize abuses by the clergy, including some that are quite outraged. Other conducti refer to significant historical events. Philip the Chancellor's composition, Aurelianis civitas is associated with a student riot of 1200 in a French city, Orléans. In the poem, Philip lamented the conflict and its fatal consequences.
Дауыстар саны
Кондуктус бір дауысты немесе бірнеше дауысты композициялардан – монофониялық және полифониялық шығармалардан құралуы мүмкін. Сақталған репертуарлар монофониялық кондуктустардың полифониялық түрлерінен шамамен екі есе көп екенін көрсетеді. Алайда, полифониялық кондуктус Париж полифониясының маңызды музыкалық жанрларының біріне айналды. Кейбір мелодиялар монофониялық композициялардың негізінде жазылған көп дауысты шығармаларға негіз болады.
The conductus can include either one voice or multiple voices, known as monophonic and polyphonic compositions. The surviving repertories indicates the monophonic conducti are about double sizes of the polyphony type. But it was the polyphonic conductus that become one of principal musical genres in Parisian polyphony. Some melodies form monophonic compositions provide the basis for the multiple voice writing.
Ритм
Кондуктус метрикалық емес, яғни қатаң ырғақты үлгіде орындалмайды. Кондуктус өлеңін жинақтаған неміс редакторы Гидо Мария Древс, әр буынның бірдей ұзақтықта айтылуы мүмкін екенін ұсынады. Осылайша, кондуктус ырғағы кейінірек ырғақты режимдер арқылы берілді.
The conductus is non metrical, which means it is not sung in a strict rhythmic pattern. The German editor, Guido Maria Dreves, who compiled the conductus poem, suggests that each syllable is more likely to be sung in the same value. Thus, the conductus rhythm was later expressed by the rhythmic modes.
Өнер көрсету
Құжатталған діни қызметте кондуктус, ең болжамдысы, мисса немесе діни қызмет соңында орындалған "Бенедикамус домино" дұғасының жауабының орнына қолданылған. Басқа импровизацияларға музыка мен мәтін арасында жаңа байланыстар құру немесе әр буынның ұзақтығын өзгерту кіреді. Көп шумақтары бар кондуктус репертуары әншінің импровизациялық дағдысын қажет етеді. Кондуктус Германияда ең ұзақ сақталды, онда ол он төртінші ғасырға дейін тіркелген. Он үшінші ғасырдың соңы мен он төртінші ғасырдың басындағы ағылшын кондукстары көбінесе рондель тәсілін қолданды.
In the documented liturgical use, the conductus was most likely a substitute for the versicle of "Benedicamus domino," which was performed at the end of Mass or the Office. Other improvisation includes creating new correspondence between music and text or changing the duration of each syllable. The conductus repertory with larger numbers of stanzas require singer's improvisatory skill. The conductus lasted longest in Germany, where it was documented into the fourteenth century. English conducti of the late thirteenth and early fourteenth centuries often use the technique of rondellus.
Ортағасырлық авторлардың сілтемелері
Иоганн де Гарландия (шамамен 1250) былай дейді: «Кондукттың бұл ноталар кейде мәтінсіз, кейде мәтінмен жазылатынын білу керек; мәтінсіз – caudae немесе conducti-дегідей, мәтінмен – motets-тегідей. Егер дұрыс ноталанған болса, мәтінсіз немесе мәтінді кондукт немесе motets-те кездеседі». Кёльн қалалық Франко (шамамен 1280) кондуктты дисканттың бір түрі ретінде бірінші болып анықтады: «Cum littera et sine fit discantus in conductis». («Тенор да, полифониялық құрылым да композитордың ойлап табуы керек».)
Johannes de Garlandia (c. 1250) states that "The conductus is to be known that these figures are placed sometimes without text, sometimes with text; sine littera, as in caudae or in conducti, cum littera as in motets It is seen in conducti or motets applied without text or with text, if they are properly notated." Franco of Cologne (c. 1280) was the first to define conductus as a type of discant: "Cum littera et sine fit discant us in conductis." ("Both the tenor and the polyphonic superstructure must be invented by the composer.")