Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африкадағы тарихи аймақ
Historical region in southern Africa
Родезия, бастапқыда Замбезия деп аталған, 1890-1980 жылдар аралығында қалыптасқан ресми шекаралары бар Оңтүстік Африкадағы тарихи аймақ. Британдық Оңтүстік Африка компаниясы (БСАК) оны 1920 жылға дейін басқарып, белгілеп, атады, ал кейін әртүрлі басқару органдары басқарды. Аймақ табиғи шекара – Замбези өзенімен екіге бөлінген. Замбезидің солтүстігіндегі аумақ компания тарапынан ресми түрде Солтүстік Родезия деп аталды және 1964 жылдан бері Замбия болып табылады; ал оңтүстігі, компания Оңтүстік Родезия деп атаған, 1980 жылы Зимбабве мемлекетіне айналды. Солтүстік және Оңтүстік Родезия кейде бейресми түрде "Родезиялар" деп аталды. "Родезия" термині алғаш рет 1890 жылдары Еуропалық қоныс аударушылар тарапынан қолданылды, олар компанияның негізін қалаушы және басқарушы директоры Сесил Родстың құрметіне жаңа мекенін осылай атады. Бұл термин 1891 жылдан бері газеттерде пайдаланылып, 1895 жылы компания тарапынан ресми түрде жарияланды. Жағдайды одан да қиын ету үшін, 1923 жылы Ұлыбританияның өзін-өзі басқарушы колониясы болған Оңтүстік Родезия 1964 жылдан 1979 жылға дейін өзін жай ғана "Родезия" деп атады және 1965 жылы сол атпен тәуелсіздігін жариялады. Содан кейін 1979 жылы ол қысқа мерзімге "Зимбабве Родезиясы" деп өзгертілді. Солтүстік Родезия 1964 жылы Замбияға айналғаннан кейін, Родезия терминінің тарихи аймаққа қатысты қолданылуы азайды. Сол кезден 1980 жылға дейін "Родезия" әдетте тек Оңтүстік Родезияны білдірді. 1980 жылдан бері бұл термин тарихи контекстен басқа, кеңінен қолданылмайды.
Rhodesia, known initially as Zambesia, is a historical region in southern Africa whose formal boundaries evolved between the 1890s and 1980. Demarcated and named by the British South Africa Company (BSAC), which governed it until the 1920s, it thereafter saw administration by various authorities. It was bisected by a natural border, the Zambezi. The territory to the north of the Zambezi was officially designated Northern Rhodesia by the company, and has been Zambia since 1964; that to the south, which the company dubbed Southern Rhodesia, became Zimbabwe in 1980. Northern and Southern Rhodesia were sometimes informally called "the Rhodesias". The term "Rhodesia" was first used to refer to the region by European settlers in the 1890s who informally named their new home after Cecil Rhodes, the company's founder and managing director. It was used in newspapers from 1891 and was made official by the company in 1895. To confuse matters, Southern Rhodesia, which became a self governing colony of the United Kingdom in 1923, referred to itself simply as "Rhodesia" from 1964 to 1979, and in 1965 unilaterally declared independence under that name. It thereafter briefly renamed itself "Zimbabwe Rhodesia" in 1979. The usage of the term Rhodesia to refer to the historical region fell from prominence after Northern Rhodesia became Zambia in 1964. From then until 1980, "Rhodesia" commonly referred to Southern Rhodesia alone. Since 1980 the term has not been in general use, aside from in a historical context.
Этимология
1890 жылы еуропалықтар "Оңтүстік Родезия" деп аталған жерге қоныстанғанда, және Британдық Оңтүстік Африка компаниясына "Солтүстік-Батыс Родезия" және "Солтүстік-Шығыс Родезия" жерлерін басқаруға рұхсат берілгенде, олар сол атаулармен емес, аймақтардың аттарымен – "Машоналенд", "Матабелеленд", "Баротселенд" және т.б. – белгілі болды. Бастапқыда осы аумақтарды "Замбезия" (Сесил Родстың таңдаған атауы), "Чартерленд" (Леандер Старр Джеймсонның ұсынысы) немесе "БСАК территориялары" деп атады. "Родезия" атауын отарлаушылар "ақ" қоныс іргесін қалаған сәттен бастап бейресми түрде қолданды, және 1891 жылы газеттер мақалаларында оны қолдана бастағанша кеңінен таралды. 1892 жылы ол Солсберидегі алғашқы газеттің – "Родезия геральдының" – атауы ретінде пайда болды. 1895 жылдың мамырында БСАК ресми түрде "Родезия" атауын қабылдады, ал 1898 жылы британ үкіметі де оған қосылды. Роберт Блейк: "Неліктен атаудың бірінші емес, екінші буынына баса назар аударылғаны белгісіз, бірақ бұл әдет басынан бастап қалыптасқан және ешқашан өзгермеген" дейді. "Родезия" атауы алғаш рет ресми түрде 1892 жылы Ньясаландтағы Британдық Орталық Африка протекторатының британдық комиссары Альфред Шарптың басшылығымен Мверу көлінде, Калунгуиши өзенінің сағасына жақын орналасқан бекініс үшін қолданылды. 1895 жылы "Родезия" аумақтардың ресми атауы болғаннан кейін, бекіністің атауы "Калунгуиши" деп өзгертілді. Ол бірнеше жылдан кейін жабылды. "Солтүстік Родезия" 1911 жылға дейін Баротзиленд, Солтүстік-Батыс Родезия және Солтүстік-Шығыс Родезия біріктірілгенге дейін ресми атау болмаса да, 1895 жылдан бастап осы екі аумақты бірлесіп атағанда бейресми түрде қолданылды.
When Europeans settled what became "Southern Rhodesia" in 1890, and when the British South Africa Company was chartered to administer "North Western Rhodesia" and "North Eastern Rhodesia", it was not under those names, but the names of the parts—"Mashonaland", "Matabeleland", "Barotseland", and so on. The territories were initially collectively referred to as "Zambesia" (Cecil Rhodes's preferred name), "Charterland" (Leander Starr Jameson's proposal) or "the BSAC territories". "Rhodesia" was used informally by the settlers from the start of "White" settlement, and was common enough usage for newspapers to start using it in articles in 1891. In 1892 it was used for the name of the first newspaper in Salisbury, The Rhodesia Herald. The BSAC officially adopted the name "Rhodesia" in May 1895, and the British government followed in 1898. "It is not clear why the name should have been pronounced with the emphasis on the second rather than the first syllable," Robert Blake comments, "but this appears to have been the custom from the beginning and it never changed." The first official use of "Rhodesia" was actually for a boma on Lake Mweru, established in 1892 near the mouth of the Kalungwishi River under the authority of Alfred Sharpe, the British Commissioner of the British Central Africa protectorate in Nyasaland. After "Rhodesia" became the official name of the territories in 1895, the boma's name was changed to "Kalungwishi". It was closed some years later. Although "Northern Rhodesia" was not an official name until 1911 when Barotziland North Western Rhodesia and North Eastern Rhodesia were combined, the name was used informally from 1895 onwards when referring to those two territories collectively.
Мемлекеттік мерекелер
Родезияда тойланатын мерекелер көбінесе аймақтың қысқа тарихындағы маңызды кезеңдерге негізделген. Жыл сайынғы мерекелер 1880 және 1890 жылдары аймаққа еуропалықтардың келуінің әртүрлі жақтарын, сондай-ақ 1965 жылғы тәуелсіздіктің бір жақты жариялануын және 1970 жылғы республикалық үкіметтің құрылуын белгілейтін. Осы күндері көптеген кәсіпорындар мен маңызды емес қызметтер жұмысын тоқтататын. Сонымен қатар, дәстүр бойынша, британдық үлгіде бірқатар христиандық мерекелер де сақталды және ресми құжаттарда атауларымен көрсетілетін – мысалы, Рождество күні немесе Пасха дүйсенбісі.
Public holidays observed in Rhodesia were largely based around milestones in the region's short history. Annual holidays marked various aspects of the arrival of white people to the region during the 1880s and 1890s, as well as the respective unilateral declarations of independence (1965) and of republican government (1970). On these days, most businesses and non essential services closed. A number of Christian holidays were also observed according to custom, in the traditional British manner, and referred to in official documents by name—Christmas Day, for example, or Easter Monday.