Кіріспе
Хакка қытайлықтары арасында тарихи танымал болған қоныстану стилі – Хакка қабырғалы ауылы (围龙屋). Бұл көп отбасылық, бірлескен тұрғын үй құрылымы, оңай қорғануға арналған. Бұл құрылыс стилі Қытайдың оңтүстігінде кездесетін Хакка халқына тән ерекшелік. Қабырғалы ауылдар көбінесе қорғаныс мақсатында салынған, бір ғана кіреберісі болады және бірінші қабатта терезелері жоқ.
A Hakka walled village (围龙屋) is a large multi family communal living structure that is designed to be easily defensible. This building style is unique to the Hakka people found in southern China. Walled villages are typically designed for defensive purposes and consist of one entrance and no windows at the ground level.
Тарих
Хаккалар бастапқыда солтүстік Қытайдан көшіп келіп, оңтүстік провинцияларға қоныстанған. 17 ғасырдан бастап халық санының өсуі оларды көршілерімен (кантон тілінде пунти деп аталады) жиі қақтығысқа түсірді. Ресурстар үшін бәсекелестік қарулы қақтығысқа ұласқанда, хаккалар оңай қорғанылатын қоғамдық тұрғын үйлер салуға кірісті. Бұл үйлер, кейде тулу 土楼 деп аталады, көбінесе дөңгелек пішінде болып, ішкі жағынан азық-түлік сақтауға, тұруға, ата-бабаларға арналған ғибадатханаға, қару-жарақ қоймасына және басқа да қажеттіліктерге бөлінген көптеген бөлмелерден тұратын. Ең ірі үйлерден бірнеше мың шаршы метрді алып жатқан, ал сақталған үйлердің бірнеше мың шаршы метрді құрайтындары жиі кездеседі.
Ерекшеліктері
Хакка қабырғалы ауылдар кірпіштен, тастан немесе қабырғаланған топырақтан салынуы мүмкін, соңғысы ең көп таралған. Сыртқы қабырға әдетте қалың болады және ғимараттың биіктігі үш немесе төрт қабатқа дейін жете алады. Көп жағдайда қорғаныс шебін кеңейту және қорғаныссыз қалған жерлерді жабу үшін мұнаралар да салынған. Сонымен қатар, жоғарғы қабатта мылтықтарды орналастыруға арналған тік бұрыштар (бойницалар) жасалған. Қақпа ең әлсіз жері болғандықтан, оны әдетте таспен нығайтып, темірмен жапқан. Сыртқы қақпа бұзылған жағдайда, қосымша кіші қақпалар да қарастырылған. Атап айтқанда, өте үлкен бекіністерден басқа, Хакка үйлерінде көбінесе бір ғана кіреберіс болған. Қабырғалардың дөңгелек пішіні кейінірек танымал болды, ол бекіністің қорғаныс қабілетін арттырып, артиллерияның оқ ату тиімділігін төмендетті. Хакка бекінісі астықпен жақсы қамтамасыз етілгендіктен және ішкі су көзі болғандықтан, ұзақ қоршауға төтеп бере алатын. Көптеген бекіністерде сонымен қатар жетілдірілген кәріз жүйелері де болған. Хакка бекіністерінің архитектуралық стилі Қытайда және әлемде бірегей. Типикалық қытай үйі ауладан тұрады және пагодалардан басқа, көбінесе екі қабаттан жоғары ғимараттар кездеспейді. Зерттеушілер Оңтүстік Қытайдағы кейбір ежелгі бекіністермен, мысалы, Гуанчжоу, Гуандун және Эчжоу, Хубэй қалаларында қазба жұмыстары кезінде табылған Хан әулеті мен Үш патшалық кезеңінің қабір үлгілеріндегі ұқсастықтарды атап өтеді.
Тулу
Қытайдың оңтүстік-батыс Фуцзянь провинциясындағы таулы аймаққа қоныстанған хакка тайпасы тулу деп аталатын ерекше архитектуралық құрылыстарды дамытты, бұл сөз тікелей "жерден жасалған құрылыстар" дегенді білдіреді. Хаккалар осы ерекше үйлерді қарақшылар мен шабуылшылардан қорғану үшін салған. Тулу дөңгелек немесе шаршы пішіндес болып келеді және бір уақытта үлкен бекініс пен көппәтерлі үй ретінде құрылған. Құрылыстардың әдетте бір ғана кіреберісі болған және еден деңгейінде терезелері болмаған. Әр қабаттың өзіндік мақсаты болған – бірінші қабатта құдық пен мал өсірілген, екінші қабатта азық-түлік сақталған, ал үшінші және жоғары қабаттарда тұрғын үйлер орналасқан. Тулу көбінесе оңтүстік-батыс Фуцзянь және оңтүстік Цзянси провинцияларында кездеседі. 2008 жылы ЮНЕСКО тулу құрылыстарын Әлемдік мұралар тізіміне енгізді.
Гуандун
Хаккалардың ең ірі қауымдастықтары көбінесе шығыс Гуандунда, әсіресе Синмейде (Синнин Мейксиан) қоныстанған, ал қалған хаккалардың көпшілігі Хуйчжоудан шыққан. Фуцзяньдағы туыстарындағыдай емес, Синнин (兴宁, Хин Нин) және Мейксиан (梅县, Мой Йен) хаккалары бекініс сияқты емес сәулеттік стильдерді дамытты, оның ең көрнекті мысалдары – вейлунву және сыцзяолу.
Цзянси
Цзянси провинциясының оңтүстік бөлігінде шамамен 500 Хакка қоршалған ауылдары бар; олардың 370-і Лонгнан ауданында орналасқан. Жергілікті халық оларды вейу (围屋) немесе вей (围) деп біледі.