Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Месопотамиялық апотропалық фигура
Mesopotamian apotropaic figure
Лахму (немесе , d laḫ mu, ) – Месопотамия мифологиясынан шыққан апотропалық жандардың бір тобы. Атауы семит тілінде болғанымен, Лахму Саргонға дейінгі дәуірде-ақ шумерлік деректерде кездеседі.
Laḫmu ( or , d laḫ mu, ) is a class of apotropaic creatures from Mesopotamian mythology. While the name has its origin in a Semitic language, Lahmu was present in Sumerian sources in pre Sargonic times already.
Иконография және кейіпкерлер
Лахму сақалды, қызыл киім (tillû) киген, әдетте басында алты иірім шашы бар адам түрінде бейнеленеді. Кейбір мәтіндерде Лахмудың белгісі ретінде қазықша (spade) айтылады. Көркем бейнелеулер әдебиетте кейде "жалаңаяқ батыр" деп аталады. Лахмулар сумен байланысты болған. Олар көбінесе Энки/Эаның (кейіннен оның ұлы Мардуктың да) қызметшілері саналды және Эридудағы ғибадатханасының есік сақшылары ретінде, сондай-ақ Атрахасис нұсқаларының біріндегі "теңіздің күзетшілері" ретінде сипатталған. Кейбір мәтіндерде осындай қызметтерде 50-ге дейін Лахму тізімделген. Бұл жаратылыстар бастапқыда жануарларға, үй және жабайы малға күтім жасайтын өзен рухтары болған болуы мүмкін. Лахму сияқты апотропалық жаратылыстар демондық емес, керісінше, үйді демоннан қорғаған, бірақ мифтерде олар құдайлардың жеңілген және кейіннен өзгертілген жауы ретінде бейнеленуі мүмкін. Сонымен қатар, олар толық құдайлық саналып, олардың есімдері сирек немесе ешқашан диңгир таңбасымен ("құдайлық белгісі") жазылмаған және олар өнерде мүйізді тиара (құдайлықтың символы) тақпаған. Апотропалық рәсімдерде Лахму Мушуссу, Башму (мифтік жыланның бір түрі), Кусарику (Шамашпен байланысты бизон адамдары) немесе Угаллу сияқты басқа да жаратылыстармен байланысты болған.
Laḫmu is depicted as a bearded man wearing a red garment (tillû) and usually with six curls on his head. Some texts mention a spade as the attribute of Lahmu. The artistic representations are sometimes called "naked hero" in literature. Lahmu were associated with water. They were generally believed to be servants of Enki/Ea (and later on of his son Marduk as well), and were described as the doorkeepers of his temple in Eridu and possibly as the "guardians of the sea" known from some versions of Atra hasis. Some texts list as many as 50 Lahmu in such roles. It's possible they were originally river spirits believed to take care of animals, both domestic and wild. Apotropaic creatures such as Lahmu weren't regarded as demonic, and in fact protected the household from demons, though myths may depict them as defeated and subsequently reformed enemies of the gods. At the same time, they weren't viewed as fully divine, as their names were rarely, if ever, preceded by the dingir sign ("divine determinative") and they do not wear horned tiaras (a symbol of divinity) in art. In apotropaic rituals, Lahmu was associated with other monsters, for example Mushussu, Bashmu (a type of mythical snake), Kusarikku (bison men associated with Shamash) or Ugallu.
Космологиялық болмысы ретінде
Құдайлар тізімінде кейде Анудың ата-бабаларының арасында Лахму деген бір тұлға кездеседі, оның әйелдік серігі (Лахаму) бар. Олар Дюри мен Дари (мәңгілік) және басқа да осындай тұлғалардан кейін, ал Алал мен Белилиден бұрын пайда болады. Ассириолог Франс Виггерманн Месопотамияның апотропалық жаратылыстары мен демонды жындыларының пайда болуы мен дамуын зерттейді. Оның пікірінше, бұл дәстүрдің бастауы Солтүстік Месопотамияда туған. Лахму мен Лахаму бұл контексте міндетті түрде туыс емес. Кейбір құдайлар тізіміндегі Енлилдің немесе Анудың ұзақ тізіміндегі құдайлардың ата-бабалары, кем дегенде кейде, Месопотамиялықтардың құдайлары инцест қатынастардың нәтижесі емес екенін көрсету үшін жасалған. Кейінірек жинақталған және жоғарыда аталған дәстүрге сүйенген «Энума Элиште» Лахму Абзу мен Тиаматтың тұңғыш ұлы болып табылады. Ол және оның қарындасы Лахаму – Аншар мен Кишардың ата-анасы, олар Анудың ата-анасы, демек, осы нақты теогония бойынша Эа мен Мардуктың ата-бабалары. Екеуі де Мардук жеңіске жеткеннен кейін оған үш ат берді. Дегенмен, Лахму, космологиялық емес, апотропалық сипаттағы нұсқасы, Тиаматтың жәндіктерінің арасында да кездеседі. «Энума Элиштің» фрагментарлық ассириялық қайта жазылуында Мардук Ашурмен ауыстырылды, ол Аншармен теңестірілді, ал Лахму мен Лахаму Эа/Энки мен Дамкинаның орнын басты. Уилфред Г. Ламберт бұл нәтижені «толыққанды бекершілікке ұшырады, өйткені Мардуктың рөлін оның арғы атасына жүктеді, ал осының салдарынан туған шатасуды жоюға тырыспады» деп сипаттады.
In god lists a singular Lahmu sometimes appears among the ancestors of Anu, alongside a feminine counterpart (Lahamu), following the primordial pair Duri and Dari (eternity) and other such figures and preceding Alala and Belili. Assyriolgist Frans Wiggermann, who specializes in the study of origins and development of Mesopotamian apotropaic creatures and demons, assumes that this tradition had its origin in northern Mesopotamia. Lahmu and Lahamu aren't necessarily siblings in this context. Long lists of divine ancestors of Enlil or Anu from some god lists were at least sometimes meant to indicate that the gods worshiped by the Mesopotamians weren't the product of incestuous relationships. In Enuma Elish, compiled at a later date and relying on the aforementioned tradition, Lahmu is the first born son of Abzu and Tiamat. He and his sister Laḫamu are the parents of Anshar and Kishar, parents of Anu and thus ancestors of Ea and Marduk according to this specific theogony. Both of them bestow 3 names upon Marduk after his victory. However, Lahmu presumably of the same variety as the apotropaic rather than cosmological one also appears among Tiamat's monsters. A fragmentary Assyrian rewrite of Enuma Elish replaced Marduk with Ashur, equated with Anshar, with Lahmu and Lahamu replacing Ea/Enki and Damkina. Wilfred G. Lambert described the result as "completely superficial in that it leaves the plot in chaos by attributing
Marduk's part to his great grandfather, without making any attempt to iron out the resulting confusion."
Дәлелденбеген теориялар
19 және 20 ғасырдың басындағы авторлар Лахму зодиак белгілерін, туған жұлдыздарды немесе шоқжұлдыздарды көрсетеді деп айтты.
19th and early 20th century authors asserted that Lahmu represents the zodiac, parent stars, or constellations.