Кіріспе

Буд каналы – Ұлыбританиядағы Корнуолл мен Девон шекарасындағы төбелі аймақтарға қызмет ету үшін салынған канал. Бұл канал негізінен ауылшаруашылық тыңайтқыштары үшін ізбесті құмды жеткізуге арналған. Буд каналы жүйесі Ұлыбританиядағы ең ерекше жүйелердің бірі болып есептеледі. Оның ерекшелігі – көліктік қайықтарды дөңгелекті платформаларда жоғары деңгейге көтеру үшін еңіс жазықтықтарды пайдалануы. Теңіз жағалауындағы Буд қаласының жанындағы қысқа, кең канал бөлігінде ғана екі дәстүрлі шлюз болды. Каналдың жалпы ұзындығы 56 шақырымға жетеді және ол теңіз деңгейінен 132 метр биіктікке көтеріледі. Каналдың құрылысы Ролл каналының дизайнына әсер еткен.

Шығу тегі

Будтың жағалауындағы құм әдеттегідей минералдарға өте бай, ал аймақтың өнімсіз егіс жерлері осы құмды қолданудан айтарлықтай пайда көріп, жақсарды. Өнеркәсіптік дәуірге дейін оны тасымалдау қиын болды, тіпті жағалауға салыстырмалы түрде жақын жерлерге де. Құмды елді мекендерге жеткізу үшін бірнеше канал жобалары ұсынылды, және бұл ұсыныстардың мақсаттары зор болды. Корнуолл инженері Джон Эдивеан жасаған алғашқы жобалардың бірі, Уэльс көмірін порттан Тамар өзені бойындағы Калстокқа дейін жеткізуді көздеді. Ол 1774 жылы құрылысқа парламенттік келісім алды, бірақ қаржылық қиындықтар мен Наполеон соғыстары жобаны іске асыруға кедері келтірді. 1818 жылы Батыс аймақтың канал инженері Джеймс Грин каналдың демеушілері үшін есеп дайындады, және 1819 жылы осы шамалы жобаға Парламент актісі қол жеткізілді. Құрылыс кезінде туындаған кейбір қиындықтардан кейін канал аяқталды және 1823 жылдың 8 шілдесінде пайдалануға берілді. Оның құны 118 000 фунт стерлингті құрады.

Қисық жазықтық

Каналдың ерекшелігі – алты көлбеу жазықтық болды. Тюб-қайықтар дөңгелектермен жабдықталған, ал көлбеу жазықтықта олар дөңгелектері арна рельстерінде (қимасы бойынша жалпақ "U" әрпі сияқты) сырғалды. Әр бағытқа екі рельс жүйесі болған, бірақ қарсы салмақтау жүйесі қолданылмаған (яғни, төмен түсетін қайық жоғары көтерілетін қайықты теңестіретін). Тюб-қайықтар көбінесе су доңғалақтарымен жұмыс істететін тізбектермен көлбеу жазықтықтарға тартылып, түсірілді; транзит шамамен бес минутқа созылды. Кейбір көлбеу жазықтықтарда қосалқы бу машиналары болды. Дегенмен, Хоббакотт көлбеу жазықтығы (ең тік және ең үлкен биіктік айырмашылығына ие) су қуатын пайдаланудың басқа жүйесін қолданды: су өте үлкен шелекке толтырылды, және көтеріліп бара жатқан тюб-қайықты көлбеуге тарту үшін судың салмағы ғана қолданылды. Шелек терең тік шахтада жұмыс істеді, ал төменгі жағындағы тығын ашылып, су каналдың төменгі деңгейіне қосылған қосымша арнамен бірге ағызылды; төмен түсетін шелек сол операцияда бос шелекті жоғары көтерді. Толық шелек жүктелген тюб-қайықты 1:4½ градиентпен көтеруге және үйкелісті жеңуге жеткілікті салмақты болуы керек еді, ал Грин шамамен он бес тонна салмақ қажет деп есептеді. Бұл сәтті болды, және шелек қайықты ұшаққа шамамен төрт минут ішінде көтерді, бұл қосалқы бу машинасы қолданылған кездегі уақыттың жартысы болды.

2008 жылғы наурыз айындағы залал

2008 жылдың 10 наурызында күшті дауыл каналдың бірінші құлып қақпасын бекінісінен жұлып алды. Құрылысшылар келесі күні таңертең қақпаны алып тастады, ал теңізден келетін толқындардың күшін азайту үшін канал бассейніне төрт тонналық бетон құбырлар орнатылды. Falcon Bridge-те уақытша бөгет салынды, ал балықшылар мен Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің қызметкерлері балықтарды теңізге ағып кетуіне жол бермей құтқарып алды. Бөгеттен тыс жерде судың төмендеуі болды, деңгейі шамамен 200 мыңға төмендеді, бірақ каналдың төменгі жағында су толығымен таусып, лайда қызықты заттар табылды, оның ішінде мылтық та болды. Солтүстік Корнуолл аудандық кеңесі осы мүмкіндікті пайдаланып, канал қабырғаларын жөндеу және бассейнді тереңдету жұмыстарын жүргізді. Тереңдету жұмыстары барысында көп мөлшердегі шөгінді алынып тасталды. Бастапқы жоспар бойынша, бассейн 2008 жылдың 8 шілдесінен кейін біртіндеп толтырылуы тиіс болған, бірақ осы күнге дейін болған ауыр жаңбырлар нәтижесінде канал бойымен су ағыны пайда болып, су толып тұрған бөліктен бос бөлікті қорғаған уақытша бөгетке зақым келтірді. Осының салдарынан бассейн бір күн ішінде толып кетті.