Кіріспе

Барсаума (Barṣaumâ), сирия тілінде «Ораза ұлы» деп аталатын Бар Саума, 5-ғасырда Нисибис митрополиті және Шығыс шіркеуі тарихындағы маңызды тұлға. Оның басшылығымен шіркеу Римге адалдығынан бас тартып, несториандық қозғалысқа жақындады. Барсума Эдесса мектебінде оқыған және оқытқан, онда оның ұстазы Эдесса епископы Ибас болды. 431 жылы Эфесте өткен кеңесте несториандық ілімдерді қолдағандары үшін Барсума, Ибас және басқа шіркеу қызметкерлері қауымнан шығарылды. 451 жылы Халкидон кеңесі Ибасты ереске қарсы ақтағанмен, 457 жылы оның қайтысынан кейін оның ізбасарлары лауазымдарынан қайта қуылды. Барсума мен Ибастың басқа да ізбасарлары Сасани империясына көшті. Барсума Шығыс шіркеуінің бес үлкен архиепископтығының бірі – Нисибис митрополиті болды. Ол тез арада патша Пероз I-нің сүйіктісіне айналды, ол Римге сатқындықпен қараған Бабовайға, Селеукия-Ктесифон Католикосына және парсы шіркеуінің басшысына қарағанда оның мойынсұнушылық қасиеттерін артық көрді. Барсума мен Бабовайдың қарым-қатынасы уақыт өте келе ашық түрде жауласуға ұласты және епископтардың некелесуі мәселесінде қақтығыс туды, бұл Шығыс шіркеуінде наразылық тудырды. Барсума Бабовайдың құлауына себепкер болды, нәтижесінде 484 жылы Пероз оны өлімге кесті. Бабовайдың қайтысынан кейін Барсума парсы шіркеуіндегі ең ықпалды тұлғаға айналды, бірақ ол ешқашан Католикос немесе Патриарх болған жоқ. Ол парсыға жақын, Римге қарсы саясатты ұстанды және оның басшылығымен шіркеу несториандық теологияны қабылдады, бірақ оның өмірінде бұл ілімге толыққанды мойынсұнбады. 484 жылы Бет-Лапат синодының төрағасы болған ол несториандық ілімді шіркеудің ресми ілімі деп жариялады және дін қызметкерлерінің бойдақ болуын жоққа шығарды. 485 жылы Барсуманың саяси қарсыластары Селеукиялық Акакий Ктесифонды патриарх етіп тағайындады, оның несториандықтардың ықпалын тоқтатуға тырысатынына үміттенеді. Акакий Барсумамен жиі дауласса да, күшті несториандық фракцияның жеңісіне кедергі келтіре алмады. Тамыз айында Ниневияға жақын Бет-Эдраида синод өтті, онда Барсума мен Акакий келісіп, туындаған мәселелерді шешу үшін қайта кездесуге келісті. Келесі жылы Ктесифонда аталған кеңес өтті, бірақ Барсума қатыспады, ал синод Теодор Мопсуетияның ілімдерін ресми ілім ретінде және дін қызметкерлерінің некелесуін мақұлдады. Осы кезеңде монофизит архиепископтығында тарады және Барсума көптеген христиандардың қарсылығына тап болды. Өзінің тақын сақтап қалу үшін Барсаума Акакиймен келіссөздер жүргізді. 489 жылы император Зенон Эдесса мектебін жапқаннан кейін Барсума мұғалімдер мен студенттерді қабылдады және Нисибис мектебін қайта ашты, ол Шығыстағы несториандық орталыққа айналды. Барсума 491 жылы қайтыс болды, Бар Хебрейусқа сәйкес, ол Тур Абдиннен келген монахтармен, олардың камераларының кілттерімен өлтірілді, бірақ оның қабірі Нисибистегі Мар Якоб шіркеуінде табылғанын да айтады.