Кіріспе

Швециядағы жоғары жылдамдықты темір жол желісі

Ботния желісі (Botniabanan) – Швецияның солтүстігіндегі жоғары жылдамдықты темір жол желісі. Höga Kusten әуежайынан басталып, Адален желісімен қосылатын жерден, арқылы Örnsköldsvik және Умеоға дейінгі ұзын маршрут 2010 жылы ашылды. Пойыздарға сағатына дейін жылдамдықпен жүруге рұқсат берілген, бірақ 2023 жылдың өзінде осы темір жолмен одан да жоғары жылдамдықта жүретін пойыздар жоқ.

Кіріспе

2010 жылдың тамызында аяқталған Ботния желісі швед темір жол желісіне жоғары жылдамдықты темір жолды қосты. Сағатына дейін жылдамдықпен, бұл елдегі ең жылдам жол болып табылады. Маршрут Крамфорстан солтүстікке қарай орналасқан Höga Kusten әуежайынан Адален желісінен бұрылып, Өрнскелдсвик арқылы Умеоға дейін өтеді, онда ол Умео-Вэннес желісімен және Солтүстік Норрландия арқылы өтетін негізгі желімен қосылады. Темір жолда 140 көпір және тоннельдер бар. Құрылысты "Ботниябанан" АБ компаниясы жүзеге асырды, оның 91% Швеция үкіметіне, ал 9% Крамфорс, Өрнскелдсвик, Нордмалинг және Умео қалалық әкімдіктеріне тиесілі. Жолдың құрылысы 1999 жылы басталды және 2005 жылдың соңында ортасы аяқталды. 2010 жылы аяқталғаннан кейін желі Швед темір жол басқармасына жалға берілді. "Ботниябанан" АБ өз инвестицияларын қайтарып алғаннан кейін (шамамен 2050 жылға дейін), желіге меншік құқығы Темір жол басқармасына өтеді. Құрылыс бюджеті 15 миллиард SEK құрады. Ботния желісінің Е4 Еуропалық бағыты арқылы жүретін жүк көлігімен бәсекелесуі тиіс, бұл бағыт ауыр жүк тасымалын жүзеге асыратын маңызды тас жол болып табылады; алайда, желіде Швецияның көп бөлігінде қолданылмаған Еуропалық темір жол қозғалысын басқару жүйесінің сигналдық жүйесі қолданылатындықтан, жүк пойыздары операторларының салыстырмалы түрде аз бөлігі өз локомотивтері үшін ERTMS технологиясына инвестиция жасады. Умео мен Өрнскелдсвик арасындағы жолаушылар тасымалы 2010 жылдың тамызында басталды. Адален желісіндегі ERTMS сигналдық жүйесін жаңарту кешіктірілгендіктен, Өрнскелдсвик оңтүстігіндегі қозғалыс 2012 жылға дейін басталған жоқ.

Мақсаты

Солтүстік Швеция жағалауындағы темір жол желісі көптеген жылдар бойы пайдалы деп есептелді, өйткені қазіргі негізгі желіде (ішкі аймақта) жылдамдық шектеулерінің төмендігі, қисықтар мен көлбеулерге байланысты сыйымдылық жеткіліксіз және жол жүру уақыты ұзақ. Bothnia желісі аймақтағы халықтың қозғалысын да жақсартады, жоғары жылдамдықты пойызбен Умео мен Ёрншёльдсвик арасындағы жол уақытын 50 минутқа дейін қысқартады. Бұл аймақта сағатына екіге дейін (көбінесе бір) пойызбен өңірлік пойыздар да қатынайды.

Темір жол стандарты

Жол бір рельстік (екінші рельс салуға арналған нивелирлеу және басқа да дайындықтармен), және 22 кездесу тізбегі бар. Оқшаның максималды салмағы 25 тоннаны құрайды (жүк пойыздары үшін) және жолаушылар пойыздары үшін жол беріледі. Бұрылыстардың радиусы 1% немесе одан көп, Өрнсхольдсвик өтетін жерлерде (одан кем және бірнеше аралықтарда) басқа жағдайларда. Ең жоғары көлбеу 1%.

Табиғи қорық аумағы арқылы созылған жол

Темір жолдың ортаңғы бөлігі 2008 жылы қозғалысқа дайын болды, ал 2009 жылдың қазан айынан бастап, солтүстік бөлігін қоспағанда, темір жолдың барлық бөлігі пайдалануға берілді. Умеа қаласына жақын орналасқан солтүстік бөлігі Уме өзеніндегі экологиялық тұрғыдан сезімтал аймақтардан өтетін көпірдің орналасуына қатысты сот дауына байланысты 2010 жылдың тамызына дейін қолданысқа енгірілмеді. Бұл аймақтар табиғат қорығы ретінде қорғалады және оның орналасуын бекіту процесіне экологиялық белсенділер мен мүліктеріне алаңдайтын жергілікті тұрғындар қарсылық білдірді. Көпірдің қазіргі орнына қарағанда басқа нұсқалар қауіпсіздік тұрғысынан Умеа әуежайына тым жақын деп танылды, ал әуежай мен өзеннің астынан туннель салу тым қымбатқа түсер еді. Оңтүстік бағытқа бұрылу жолдың ұзындығын арттырып, құнына да әсер ететін еді. Бұл даудың мәні сол еді – табиғат қорығы темір жол бағыты белгіленгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң құрылды. Темір жолдың барлық бөлігі аяқталғанша жолаушылар тасымалы жүргізілмеді, себебі ең ірі қала Умеа осы жолға дейін қосылмаған еді, бірақ аяқталған учаскелерде жүк тасымалы жүзеге асырылды.

Адал желісі

Bothnia Line қазіргі Ådalen Line-де, Höga Kusten әуежайының жанында аяқталады, ол Лангсел–Крамфорс–Хәрнөс және Сундсвалл қалалары арқылы өтеді. Сундсваллға қосылғаннан бастап арақашықтық – . Бұл темір жол 1890-1925 жылдары салынған, қисындары көп және жағдайы нашар. 2003 жылдан 2012 жылға дейін Ådalen Line бұрынғыдан жоғары жылдамдыққа мүмкіндік беру үшін қолданыстағы бағыты бойынша жақсартылды, ең жоғары жылдамдығы – . Жақсарту шараларына жаңа рельстер, жаңа катенерлік желі, жаңа сигнал беру жүйесі (ERTMS) және жақсырақ, азырақ жол өткелдері кірді. Хәрнөс қаласының солтүстігіндегі бірнеше бөлігі (барлығы ) жаңа бағытпен ауыстырылды, ол Bothnia Line-мен бірдей стандартта салынған, ең жоғары жылдамдығы – . Қолданыстағы бағыттың көп бөлігін сақтау себебі – темір жол қазірден болғанда жаңа темір жол салудың пайдасы аз, бірақ жаңа темір жолдың құны темір жол болмағандағы құнымен бірдей, дәл осы жағдай Bothnia Line бойында байқалады. Ådalen Line-ді жақсартуға жұмсалған жалпы құн 6 миллиард SEK құрады.

Ескі магистральдық желі

Үсті Норрландия арқылы Брейкеден Боденге дейінгі Басты Желі 1880 және 1895 жылдар аралығында салынды. Ол әскери шабуылдардан қорғау мақсатында, жағалаудан ішкі аймаққа қасады салынған. Ботния Желісі Брейке мен Вэннестің арасындағы Басты Желі арқылы жүзеге асырылатын жолаушылар трафигінің барлығын алмастырып, Лангселе және Меллансел стансаларына қызмет көрсетуді тоқтатты. Қазіргі таңда, бұл желі жүк тасымалы үшін қолданылады және инженерлік жұмыстар кезінде жолаушылар пойыздары кейде басқа бағытқа бұрылады.

Солтүстік Ботния желісі

Солтүстік Ботния желісі (Norrbotniabanan) – Ботния желісінің Умеодан солтүстікке қарай Лулеаға дейін жоспарланған ұзартуы. Қашықтығы Ботния желісінен ұзын. Skellefteå-ға дейінгі желіні салу туралы алдын ала шешім қабылданды. 2020 жылы Умеодағы Вестерслэтттен Саварға дейінгі желінің бірінші бөлігінде құрылыс басталды. Солтүстік Ботния желісі де, Ботния желісі де аяқталғаннан кейін жиі және ауыр жүк тасымалының құнын дереу төмендету мүмкіндігіне ие болады. Олар жолаушылар үшін автобустармен салыстырғанда сапар уақытын қысқартады; мысалы, Умео мен Лулеа арасындағы сапар уақыты кем дегенде 1,5 сағатқа азаюы мүмкін.