Жан Батист Буссинго: Француз химигі және ғалымы

Кіріспе

Француз химигі (1801–1887)

Жан Батист Жозеф Диодонне Бусинго (2 ақпан 1801 – 11 мамыр 1887) – ауыл шаруашылығы ғылымы, мұнай ғылымы және металлургия саласына маңызды үлес қоскан француз химигі.

Өмірбаян

Жан Батист Бусинго – ауыл шаруашылығы ғалымы және химик – Парижде дүниеге келген. Сент-Этьен кен мектебінде оқығаннан кейін ол асфальт кендерінде жұмыс істеу үшін Эльзасқа кетті. Испан отарларының көтерілісі кезінде Ұлы Колумбия президенті, азат етуші Симон Боливар, Франциядағы елші Франсиско Антонио Зеаны жаңа құрылған мемлекетінің қолжетімді ресурстарын зерттеу үшін жас және үйленбеген еуропалық ғалымдарды іздеуге тағайындады. 1822 жылы Бусинго перулік геолог Мариано Риверомен бірге Зеамен келісім шартқа отырып, Боливармен келісім шарт жасасқан ағылшын компаниясының тапсырысы бойынша тау-кен инженері ретінде Венесуэлаға барды. Олар Венесуэланың Мерида штатындағы Лагунильяс маңындағы Урао лагунасында гайлуссит минералын тапты. Америкада болған кезінде ол кейбір аймақтарда зобтың эндемикалық екенін, ал басқаларында жоқ екенін байқады және бұл тұзды көлдердің тұзындағы йодтың болуымен байланысты екенін анықтады. Осыған байланысты, ол Еуропаға оралғаннан кейін зобпен күресу үшін йодталған тұзды қолдануды ұсынды, бірақ оның ұсынысы ескерілмеді. Санта-Фе-де-Боготада ол генерал Боливардың штабында полковник болып қызмет етті және континенттің солтүстік бөлігінде кеңінен саяхаттады. 1831 жылдың наурыз және желтоқсан аралығында ол Анд тауларындағы жеті жанартауға көтерілуге тырысты: Колумбиядағы Пурасе, Пасто және Кумбал, Эквадордағы Пичинча, Антисана, Котопакси және Чимборасо. 1831 жылы ол Чимборазоға (6006 м) батыс зерттеушілері арасындағы ең жоғары биіктікке көтерілді. 1832 жылы Францияға оралғаннан кейін ол Адель Ле Белге үйленді, оның отбасы бұрынғы асфальт кендеріне концессия иесі болды және осы кезеңде ол ең маңызды жаңалықтарын жасады. Кейін Лиондағы химия профессоры болды, ал 1839 жылы Париждегі Консерваториядағы ауыл шаруашылығы және аналитикалық химия кафедрасына тағайындалды. 1848 жылы ол өзі қабылдаған Эльзастың өкілі ретінде Ұлттық Ассамблеяға сайланды, онда ол орталық республикашыл ретінде отырды. Үш жылдан кейін ол саяси көзқарастары үшін профессорлық қызметінен босатылды, бірақ ғалымдар, әсіресе оның әріптестері бұл әрекетке наразылық білдірді және олар бірлесіп отставкаға кететінін мәлімдеді, нәтижесінде ол қызметіне қайта орналастырылды. Ол Парижде қайтыс болды. Оның алғашқы жұмыстары ауыл шаруашылығы және тау-кен өнеркәсібіне қатысты болды, ал Оңтүстік Америкадағы сапары Кордильералардағы зобтың себебі, жанартау газдары, жер сілкіністері, тропикалық жаңбырлар және т.б. туралы бірқатар еңбектерді тудырды, олар Александр фон Гумбольдттың мақтауына ие болды. 1836 жылдан бастап ол ауыл шаруашылығы химиясымен және жануарлар мен өсімдіктер физиологиясымен айналысты, сонымен қатар минералды химияға да қызығушылық танытты. Оның еңбектері әртүрлі тағамдардағы азоттың мөлшері, әртүрлі бидайдың клейковинасының мөлшері, өсімдіктердің атмосферадан бос азотты сіңіре алатынына қатысты зерттеулерді (ол оған теріс жауап берді және азот айналымын құруға негіз салды), өсімдіктердің тыныс алуы, олардың жапырақтарының функциясы, тыңайтқыштар мен химиялық тыңайтқыштардың әсері және құндылығы және басқа да ұқсас тақырыптарды қамтыды.

Jean Baptiste Boussingault – an agricultural scientist and chemist – was born in Paris. After studying at the school of mines at Saint Etienne he went to Alsace to work in the asphalt mines – a two year interlude that was to shape his contributions to science. During the insurrection of the Spanish colonies, the president of Gran Colombia, the liberator Simón Bolívar, named Francisco Antonio Zea, ambassador in France, to contract youngers and singles European scientists to investigate the available sources of his new formed nation. In 1822 Boussingault with the Peruvian geologist Mariano Rivero were contracted by Zea and they went to Venezuela as a mining engineer on behalf of an English company contracted by Bolivar. In Urao lagoon near Lagunillas, Merida State, Venezuela discovered the mineral Gaylussite. During his stay in America, he observed that goiter was endemic in some areas and not in others, and that this was related to the presence of iodine in the salt of some salt flats. Consequently, on his return to Europe, he proposed the use of this iodized salt to combat goiter, although his proposal was not taken into account. At Santa Fe de Bogota he was attached to the staff of General Bolivar as colonel and traveled widely in the northern parts of the continent. Between March and December 1831, he attempted to climb seven Andean volcanoes: Puracé, Pasto and Cumbal in Colombia, and Pichincha, Antisana, Cotopaxi and Chimborazo in Ecuador. In 1831 he climbed to a new highest altitude by a Western explorer on Chimborazo (6.006 m) in the process. Returning to France in 1832 he married Adele Le Bel whose family had the concession to the asphalt mines where he had previously worked and it was in this period that he made his greatest discoveries. Later he became professor of chemistry at Lyon, and in 1839 was appointed to the chair of agricultural and analytical chemistry at the Conservatoire des Arts et Metiers in Paris. In 1848 he was elected to the National Assembly representing his adopted Alsace, where he sat as a Moderate republican. Three years later he was dismissed from his professorship on account of his political opinions, but so much resentment at this action was shown by scientific men in general, and especially by his colleagues, who threatened to resign in a body, that he was reinstated. He died in Paris. His first papers were concerned with agricultural and mining topics, and his sojourn in South America yielded a number of miscellaneous memoirs, on the cause of goitre in the Cordilleras, the gases of volcanoes, earthquakes, tropical rain, &c., which won the commendation of Alexander von Humboldt. From 1836 he devoted himself mainly to agricultural chemistry and animal and vegetable physiology, with occasional excursions into mineral chemistry. His work included papers on the quantity of nitrogen in different foods, the amount of gluten in different wheats, investigations on the question whether plants can assimilate free nitrogen from the atmosphere (which he answered in the negative and propose the basis of what became known as the nitrogen cycle), the respiration of plants, the function of their leaves, the action and value of manures and chemical fertilizers, and other similar subjects.