Кіріспе

Бразилиялық халық биі Maculelê (makuleˈle) – Баиядан шыққан афро-бразилиялық таяқ биі. Макулеле – Санто Амаро қаласынан шыққан таяқпен шайқасу биі. 1963 жылы құрылған «Вива Баия» капоэйра театры тобы оны кең көрерменге таныстырды. «Вива Баия» тобының негізін қалаушы Эмилия Бьянкарди көп жылдар бойы Баия фольклорын зерттеп, макулелені өнер көрсетулеріне енгізді. Местрес Бимба, Пастинья және Канджикинья басқаратын ірі капоэйра топтары да оны қабылдады.

Нысан

Родада шеңбердің кіреберісінде бір немесе бірнеше атабакалар орналасқан. Әр адам Бразилиядан алынған бириба, канзи немесе пития ағашынан жасалған екі ұзын таяқ ұстайды. Грима деп аталатын таяқтар дәстүрлі түрде ұзындығы мен қалыңдығы бойынша өлшенетін. Атабаке Макулеле ырғағы ойналғанда, шеңбердегі адамдар таяқтарын ырғақты түрде соғып бастайды. Жетекші ән айтады, ал шеңбердегілер әндердің қосымшасын орындап жауап береді. Жекеші Макулеле ойнауға сигнал бергенде, екі адам шеңберге кіріп, атабаке ырғағымен өз таяқтарын және бір-бірінің таяқтарын соғып бастайды. Бірінші үш соққыда олар өз таяқтарын біріктіріп, көрнекті және сергекті би қозғалыстарын жасайды, ал әр төртінші соққыда бір-бірінің оң қолындағы таяқтарын соқтығыстырады. Бұл "таяқпен жасалған әдемі шайқас" сияқты көрінетін биді құрайды. (Сонымен қатар, дәстүрлі Макулеледе ойыншылар құрғақ шөптен тігілген белдік киеді). Макулеле басқа да көптеген бразилиялық билерге ұқсас қадамдарға ие, мысалы, Пернамбукодан "фрево", Сан-Паулудан "Мозамбик", Васурас (Рио-де-Жанейро) штатынан "Cana verde", Мато-Гросудан "Bate pau", Парадан "Tudundun" және тағы да басқалар.

Капоэйра

Кейбір капоэйра мектептерінде оқушылар макулеледі мачете немесе факон (португал тілінде факао; көпше түрі: факаолар) қолданады. Бұл үлкен пышақтар плантациялардағы құлдар қолданған құралдармен байланысты. Пышақтар ауада соққанда шығаратын ұшқындар мен олардың бір-біріне тию кезіндегі дыбыстары осы өнерді ерекше әсерлі етеді. Жылдам қозғалыстағы, үлкен пышақтармен орындалатын би қауіпті болғандықтан, оны тек өте тәжірибелі капоэристалар ғана орындайды.

Танымал мәдениетте

Макулеле канадалық "So You Think You Can Dance" телешоуында топтық би ретінде көрсетілді.