Кіріспе

Франк патшасы (584–629)

Хлотар II, кейде "Жас" деп аталады (франц. le Jeune), (584 жылдың мамыр-маусымы – 629 жылдың 18 қазаны) – франктер патшасы, Неустрияны (584–629), Бургундияны (613–629) және Аустразияны (613–623) биледі. Хильперик I мен оның үшінші әйелі Фредегунданың ұлы, ол билігін анасының регенттігімен нәресте кезінде бастады, анасы 592 жылы қайтыс болған Клотардың ағасы, Бургундия королі Гунтраммен бекем одақта болды. Хлотар анасы 597 жылы қайтыс болғаннан кейін билікті өз қолына алды. Ол бай болғанымен, оның мемлекеті Францияның ең кішкентай бөлігінің бірі болды. Ол анасының Брунильда патшайымымен араздасуын сол қаттылықпен және қан төгіспен жалғастырды, соңында 613 жылы Францияны өз билігімен біріктіруге мүмкіндік берген шайқаста жеңіске жетіп, оны ерекше қатыгездікпен өлімге жіберді. Әкесі сияқты, ол да басқа патшалар қайтыс болғаннан кейін жерлерді жаулап алып, өзінің аумағын кеңейтті. Оның билігі заманауи стандарттар бойынша ұзақ болды, бірақ француз аристократиясы мен шіркеудің патшалық билігіне қарсы үздіксіз күресін көрді. 614 жылғы Париж жарлығы, лауазымдарға тағайындау және мемлекеттік басқарудың бірнеше мәселелеріне қатысты, қазіргі заманғы тарихшылар тарапынан әртүрлі түсіндірілді. 617 жылы ол сарайдың әкімін өмір бойына қызмет ететін лауазымға бекітті, бұл лауазымның патшалық үйдің басқарушысынан бастап, үкімет басшысы, тіпті 751 жылы Пепин Ұзынының тұсында монархқа дейін өсуінің маңызды қадамы болды. 623 жылы Клотар өзінің жас ұлы Дагобертке Аустразияны басқару құқығын беруге мәжбүр болды. Меровинг монархы үшін ерекше жағдай – ол моногамияны сақтады, бірақ ерте қайтыс болған әйелдерінің арқасында үш әйелі болды. Ол көбінесе шіркеудің одақтасы болды және, мүмкін, ағасы Гунтрамның мысалынан шабыттандырылып, оның билігінде Брунильданы өлімге жіберуден басқа, айырықша қылмыстар байқалмады.

VI ғасырдағы франк аумақтары

II Клотардың иелігі Клотар II-нің әкесі және атасы Клотар 561 жылы қайтыс болған кездегі франк мемлекетінің аумақтық және саяси құрылымында орналасқан. 511 жылы Клодвиг қайтыс болғаннан кейін төрт мемлекет құрылды, олардың астаналары Реймс, Суассон, Париж және Орлеан қалаларында болды, ал Аквитания жеке бөлінді. 550 жылы төрт бауырдың соңғысы Клотар I франк мемлекетін қайта біріктіріп, Бургундия (Бургундия) аумағын жаулап алды. 561 жылы Клотар I-нің төрт ұлы 511 жылғы оқиғаларды қайталап, мемлекетті тағы да бөлісті: Реймсте Сигеберт I, Суассонда Чильперик I, Парижде Хариберт I және Орлеанда Гунтрам, оның құрамында Бургундия (Бургундия) мемлекетінің аумағы болды. Олар Аквитанияны тағы да жеке-жеке бөлісті. Бірақ көп ұзамай Сигеберт астанасын Реймстен Метцке, ал Гунтрам Орлеаннан Шалонға көшірді. 567 жылы Хариберт қайтыс болғаннан кейін жер тағы үш тірі қалған арасында бөлінді, ең бастысы – Сигеберт (Метц) Парижді, ал Чильперик (Суассон) Руанды алды. Осы кезде Аустразия және Неустрия атаулары осы мемлекеттердің аттары ретінде алғаш рет пайда болған секілді.

Фредегундтың амбициялары

560 жылы Зигеберт пен Чильперик Испанияның вестгот патшасы Афанагильдің екі қызы, Брунгильда мен Гальсвинтаға үйленді. Алайда, Чильперик әлі де сүйіктісі және серігі Фредегундқа құштар болды, бұл Гальсвинтаның туған жері Толедоға қайтуға ниеттенуіне себеп болды. 568 жылы ол өлтірілді, ал бірнеше күннен кейін, қысқа қайғыдан соң, Чильперик Фредегундқа ресми түрде үйленді және оны франк патшалығының ханымы етіп жариялады. "Осыдан кейін оның бауырлары жоғарыда аталған патшайым оның бұйрығымен өлтірілді деп ойлады".

Чильперик бастапқыда дауды аяқтау үшін белгілі бір сомада ақша төлеуге келісті, бірақ көп ұзамай Зигебертке қарсы әскери операциялар сериясын бастауға шешім қабылдады. Бұл 613 жылы Брунгильда қайтыс болғанға дейін аяқталмаған "патшалық жанжалдың" бастауы болды. 584 жылы Чильперик өлтірілгенге дейінгі негізгі оқиғалар: Зигеберттің (575) өлтірілуі, Брунгильданың тұтқынға алынуы және оның Чильпериктің ұлына үйленуі, сондай-ақ Брунгильданың Зигеберттің мұрагері Хильдеберт II-ге қайта оралуы. Бұрынғы әйелі Аудоверадан туған ұлдары Меровех пен Кловисті жою арқылы Фредегунд өзінің төмендегі тегін ескере отырып, өзінің мәртебесін сақтауға тырысты. Алайда, оның өзінің балалары өте ерте қайтыс болды және олардың өлімі күдікті болды. 1584 жылдың көктемінде Фредегунд ұл табады, егер ол ұзақ өмір сүрген болса, ол Чильперик I-нің болашақ мұрагері болар еді.

Ерте өмір

Франктардың әдет-демеуі бойынша, жаңа туған балалар бастапқыда есім алмайтын, себебі бұл Меровингтердің символдық есіміне байланысты алаңдаушылықты таратпау үшін жасалған. Франктер мемлекетіндегі тәртіпсіздіктерге байланысты есім таңдауды қалаған әкесі оны бірден крещение рәсімінен өткізбеді. Хильперик пен Фредегунд өз балаларын қорғауға тырысты, өйткені олардың үлкен төрт ұлы өлтірілуі мүмкін еді, және сол кезде саяси интригалар көп болды. Ол жасырын түрде Витри-ан-Артуадағы патшалық сарайда тәрбиеленді. 584 жылдың қыркүйегінде Хильперик I, Челлес сарайының жанында аң аулап жүргенде, королева Брунгильданың бұйрығымен өлтірілді деген болжам бар. Бұл оқиға жалпы тәртіпсіздік пен алабұдынды тудырды. Осы уақытта австразиялықтар Неустрияның бір бөлігін тонап, құнды қазыналар мен заттарды, сондай-ақ маңызды құжаттарды тартып алды. Испанияға ханзада Рекардқа үйленуге бара жатқан Ригунт принцессасы Тулуза герцогы Дидье тарапынан тұтқынға алынды және Гондовальдпен байланысты болды, ол оның құдайының қалған бөлігін ұрлады, сондықтан ол некеден бас тартуға мәжбүр болды. Соңғы қалалар арасында соғыс басталды, Орлеан, Блуа және Шартр Шатеадунға қарсы тұрды. Фредегунд мемлекеттік қазынаның көп бөлігін, сондай-ақ генералдар Ансольд пен Аудон сияқты маңызды саяси тұлғаларды сақтап қалуға тырысты, бірақ көптеген адамдар, мысалы, камерагер Эберуль оны тастап кетті. Ол ұлын Витриге алып барып, Бургундия королі Гунтрамға хат жіберіп, одан баланы асырап алуын және бала ересек болғанға дейін Неустриядағы билігін жүзеге асыру үшін оған қорғаныш беруін сұрады. Хильперик өлтірілген кезде Меода болған Хилдеберт II Парижге шабуыл жасауды ойлады, бірақ Гунтрам одан бұрын әрекет етті. Хилдеберт II Брунгильдамен бір жағынан, Гунтраммен екінші жағынан келіссөздер жүргізді; Гунтрам, алайда, оның көптеген өтініштерін қабылдамады, оның ішінде оған Парижге кіруге рұқсат беруден бас тартты. Ол Фредегундты беруден бас тартты, өйткені Брунгильда оның Сигеберт I, Хлодвиг және тіпті Хильперик I патшаларды өлтіруге қатысқан деп мәлімдеді. Шатеадун епископы Промот, оның епархиясы 573 жылы Париждің шіркеу кеңесінен кейін төмендетілді, бұл канондық заңды бұзу деп есептеді; Сигеберт I қайтыс болғаннан кейін ол жер аударылудан оралуын талап етті, сондықтан оның жеке мүлігінің көп бөлігі қайта қалпына келтірілді. Осы уақытта Теодерик, король Витериктің қызы, испандық вестгот принцессасы Эрменбергеге үйленуге тырысып, жаңа саяси шиеленістерді тудырды. Содан кейін Витерик Клотар II және Ломбардтар королі Агилуфпен одақ құру туралы келіссөздер жүргізді. Теодерикке қарсы коалиция айтарлықтай салдарға әкелмеді.

Аустразия мен Бургундия арасындағы соғыс (610-612)

610 жылы Теодеберт пен Теодерик соғысқа кірісті. Теодеберт 610 жылы бастапқы жеңістерге қол жеткізді, осыдан Теодерик Клотарға көмек сұрап, оған солтүстік Неустрияны қайтаруға уәде берді. Теодеберт 612 жылы Кёльн қаласының жанындағы Туль және Толбиак шайқастарында жеңіліске ұшырады.

Клотар мен Аустразия-Бургундия арасындағы соғыс (613 ж.)

Келісілгендей, Теодерик солтүстік Неустрияны Клотарға берді, бірақ кейін кері бұрылып, Неустрияға шабуыл ұйымдастырды. Алайда ол 613 жылы Мецте дизентериядан қайтыс болды. Оның әскерлері дереу тарап кетті, ал Брунильда өзінің шөбересі Зигеберт II-ні Аустразия тағына отырғызды. Сол кезде Аустразия сарайының мэрі Варнахар мен Бургундия сарайының мэрі Радо Брунильда мен оның шөбересі Зигеберт II-нің ісінен бас тартып, бүкіл мемлекет Клотардың қолына көшті. Брунильда мен Зигеберт Айнь өзенінде Клотар әскерімен кездесті, бірақ патриций Алетей, герцог Рокко және герцог Зигвальд әскерден қашып, қарт әйел мен оның патшасы қашуға мәжбүр болды. Олар Орбаға дейін жетті, бірақ Клотардың сарбаздары оларды Нойшатель көлінің жанында қуып жете алды. Олардың екеуі де, Зигеберттің інісі Корбо да Клотардың бұйрығымен өлімге кесілді, содан кейін осы әулеттің көптеген мүшелерін өлтірді, бірақ құдасы Меровех пен, мүмкін, қашып кеткен Чильдеберт есімді жігіттің өмірін сақтады. Брунхильда Нестрия патшалық отбасының он мүшесін, сондай-ақ басқа франк патшаларын өлтіргені үшін айыпталып, сотқа тартылды және кінәлі деп танылды. Ол қатты азапқа ұшырады, аттың артына байлап сүйреп, төрт бөлікке бөліп өлім жазасын алды. Осы жеңістен кейін Клотар франк халқының жалғыз патшасы болып қалды және билігін нығайтты.

Барлық франктердің патшасы (613629)

Барлық франктерді біріктірген соң Клотар Париж қаласына және Алентурдағы сарайларға қоныстанды.

Сарайдың әкімдері

Патшалықтардың үш басқару кезеңінде де, бірігуден кейін сақталған маңызды бір жайт – сарай әкімдерінің болуы. Сарай әкімі бастапқыда патшаның сарайдағы әкімшілік мәселелерге жауапты жеке қызметшісі болған. Бірақ, патшалар арасындағы тартыс кезінде бұл лауазымның маңызы артты, себебі ол патшаға қарағанда жерлерді тікелей басқарып, күтім жасаушыға айналды және аристократияның қолына берілді. Осы лауазымдағы ең танымал тұлғалардың бірі – 613 жылы Бургундия сарайының әкімі Варнахир, ол Брунгильданы тұтқындауға жауапты көшбасшылардың бірі болды және 626 жылы қайтыс болғанға дейін осы қызметте қалды. Варнахирдің әйелі Берта, Клотардың қызы болған деп саналады.

614 жылғы жарлық

614 жылы Хлотар II Париж кеңесін шақырып, Париж жарлығын жариялады, ол франк дворяндарына көптеген құқықтарды сақтап берді, ал еврейлерді Корольдіктің барлық мемлекеттік қызметінен шеттетті. Бұл тыйым Меровинг монархиясындағы сауаттылықты толығымен шіркеудің бақылауына көшірді және епископтардың көбінесе осы дворян қатарынан сайланатынын ескере отырып, дворяндарды да қуантты. Жарлықтың 11-бабында "патшалықтағы бейбітшілік пен тәртіпті қалпына келтіру" және "қарсылық пен озбырлықты басу" мақсаты көзделген. Бұл жарлық үш патшалық үшін де ратификацияланды. Чильперик тағайындаған шенеуніктердің көптеген өкілеттіктерін теріс пайдалануына байланысты бірнеше жарлықтар шығарылды, олардың ішінде шенеуніктер өздері жұмыс істейтін аймақтан болуы тиіс деген талап қойылды. 617 жылы Варнахар мен Радоның ықпалымен Клотар Бонеюль-сюр-Марн маңындағы сарай басшылығын өмір бойына тағайындады.

Дагоберт Аустразия патшасы (623)

623 жылы ол Аустразия патшалығын кіші ұлы Дагоберт І-ге тапсырды. Бұл Мец епископы Арнульф және Аустразия сарайының мэрі Пепин І-нің қолдауына жауап ретінде жасалған саяси қадам болды, оларға тиімді түрде жартылай дербестік берілді. Сонымен қатар Клотар Реймс аймағын Неустрияға қосып, аумақтық өзгерістер жасады. Бірақ Дагоберт, енді Аустразияның жартылай дербес королі, 626 жылы оны қайтару бойынша келіссөздер жүргізді.

Варварлық және христиандық қатынастар

Клотар отбасылық жанжалдар тарихындағы Меровингтердің қатарынан ерекшеленбеді. Бұл өте "жабайы" салт саналып, жамандыққа ұласатын еді. Дегенмен, ол көп әйелге үйленбеген, керісінше, әйелі өлгенше бір әйелге адал болған Меровингтердің санаулы бірі болды. Ол Шіркеуді және оның ұстанымдарын құрметтеді, оны өзінің одақтасы ретінде сақтап қалды. Ол өзін ізгі патша ретінде көрсетуге тырысқан, өйткені оны қорғап, таққа отыруға рұхсат берген ағасы Гунтрамның қасиеттілігімен шабыттанған болатын. 617 жылы ол франк патшалары мен ломбардтар патшаларын байланыстырып тұрған достық шартын жаңартты. Ол христиандыққа өткен варвар халықтарымен жақсы қарым-қатынас саясатын ұстанған, олардың Шіркеумен жақсы қарым-қатынаста болуын қадағалаған.

Өлім

Клотар 629 жылы 45 жасында қайтыс болды және әкесі сияқты Париждегі Сент-Винсент базиликасына жерленді, кейіннен ол Сент-Жермен-де-Пре шіркеуінің құрамына кірді. Оның билеу мерзімі, оның атасы Хлотар I-нен басқа, барлық Меровинг патшаларынан ұзақ болды. Клотардың ұлы Дагоберт, бұрын Австразия патшасы болған, әкесінен кейін Неустрия мен Бургундияны биледі. Дегенмен, Дагоберттің жартылай бауыры Хариберт Аквитания патшасы атанды.