Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей ғылыми-зерттеу орталығы Ресей Ғылым академиясының Иоффе физикалық-техникалық институты (қысқаша, Иоффе институты, Физико-техникалық институт им. А. Ф. Иоффе) – физика және технология саласындағы Ресейдің ең ірі ғылыми-зерттеу орталықтарының бірі. Институт 1918 жылы Петроград қаласында (қазіргі Санкт-Петербург) құрылған және бірнеше онжылдық бойы Абрам Иоффе басқарды. Институт Ресей Ғылым академиясының құрамында.
Russian research centre
The Ioffe Physical Technical Institute of the Russian Academy of Sciences (for short, Ioffe Institute, Физико технический институт им. А. Ф. Иоффе) is one of Russia's largest research centers specialized in physics and technology. The institute was established in 1918 in Petrograd (now St. Petersburg) and run for several decades by Abram Ioffe. The institute is a member of the Russian Academy of Sciences.
Институттың құрылуы
Иоффе институтының құрылған күні – 1918 жылғы 23 қыркүйек, Петроградтағы (осы жылдың наурыз айында құрылған) мемлекеттік рентгендік және радиологиялық институтында физикалық-техникалық бөлімді құру туралы қаулыға қол қойылған күн. Бірінші дүниежүзілік соғыстан және 1917 жылғы Қазан революциясынан кейін туындаған ауқымды экономикалық қиындықтарға қарамастан, ғылымды дамыту жаңа коммунистік үкіметтің басымдықтарының бірі болды. Аталған бөлімге А. Ф. Иоффе жетекшілік етті. 1922 жылы оның негізінде Мемлекеттік физикотехникалық радиология институты құрылды. Бірнеше рет қайта ұйымдастырылып, атауы өзгертілген соң, 1933 жылдан бастап институт «Ленинград физикотехникалық институты» деп аталды. «Физикотехникалық» түрі – «Физикалық және техникалық» терминінің орысша нұсқасы. Үш он жыл өткен соң, 1960 жылдары институт атына, алғашқы директорының құрметіне «Иоффе» деген сөз қосылды. 1939 жылдан бастап институт КСРО Ғылым академиясының (1991 жылдан бастап – Ресей Ғылым академиясының) құрамына кірді. 1967 жылы Ленин орденімен марапатталды. Бұл фактілер институттың атында, әсіресе орыс тілінде көрсетілді. Сондай-ақ, тарихи себептерге байланысты кіреберіс тақтасы (суретке қараңыз) сақталды: «КСРО Ғылым академиясы, А. Ф. Иоффе атындағы физикотехникалық институт, Ленин орденімен марапатталған» (Ордена Ленина Физико технический институт им. А. Ф. Иоффе АН СССР). Қазіргі кезде ағылшын тіліндегі мәтіндерде, мысалы ғылыми мақалаларда, «[А. Ф.] Иоффе [Ресей Ғылым академиясының] [Физикалық-техникалық] институты» деген атау қолданылады (көбінесе жақша ішіндегі бөліктер қосымша).
The foundation date of the Ioffe Institute is September 23, 1918 – the day of signing the decree on the establishment of the physical and technical department in the (established in March of the same year) State Roentgenological and Radiological Institute in Petrograd. Despite tremendous economic problems after the World War I and the October Revolution (1917), the development of science was one of the priorities of the new Communist government. The abovementioned department was headed by A. F. Ioffe. In 1922, on its basis, the State Physicotechnical Radiology Institute has emerged. After several reorganizations and renaming, since 1933, the institute became “Leningrad Physicotechnical Institute”. The form “Physicotechnical” is a Russian variant for “Physical & Technical”. Three decades later, in the 1960s, the word “Ioffe” was added to the institute name, in honor of the first director. Since 1939, the institute has been a member of the Academy of Sciences of the USSR (since 1991 – of the Russian Academy of Sciences). In 1967, it was awarded the Order of Lenin. These details were reflected in the institute name, especially in Russian. Also now, for historical reasons, there remained the entrance plaque (s. photo): “Academy of Sciences of the USSR, A. F. Ioffe Physicotechnical Institute, awarded the Order of Lenin” (Oрдена Ленина Физико технический институт им. А. Ф. Иоффе АН СССР). Presently, in English texts, for example in scientific papers, the name “[А. F.] Ioffe [Physical Technical] Institute [of the Russian Academy of Sciences]” is used (the optional fragments are enclosed in square brackets).
Негізгі ғылыми жетістіктер
Иоффе институты – Кеңес физикасының алғашқы ошағы. Л. Д. Ландау, П. Л. Капица сияқты көрнекті ғалымдар мансабын осы институтта бастады, ал Я. Б. Зелдович, И. В. Курчатов, И. Е. Тамм сияқты көптеген физиктер біраз уақыт институтта жұмыс істеді. Институттың зерттеулері қазіргі заманғы физиканың барлық салаларын қамтиды, оның ішінде қатты дене физикасы, жартылай өткізгіштер, кванттық электроника, астрофизика, плазма, сұйық динамикасы, космология, ядролық синтез. Институттың 100-ден астам қызметкері Кеңес Одағы мен Ресейдің жоғары наградаларымен марапатталды – атап айтқанда, КСРО Лениндік және Мемлекеттік сыйлықтары, Ресей Мемлекеттік сыйлықтары, Үкімет сыйлықтары және Кеңес/Ресей Ғылым академиясының арнайы сыйлықтары. Иоффе институтында жүргізілген жұмыстар үшін екі рет Нобель сыйлығы табысталды. 1956 жылы академик Н. Н. Семенов (С. Н. Хиншелвудпен бірге) тізбекті реакцияларды ашқандығы және зерттегені үшін химия бойынша Нобель сыйлығын алды. Бұл жұмыстар 1927 жылы, Н. Н. Семенов институт қызметкері болған кезде жасалып, жарияланды. 2000 жылы сол кездегі Иоффе институтының директоры Ж. И. Альферов жоғары жылдамдықты оптоэлектроникаға арналған жартылай өткізгіш гетероқұрылымдарды жасағаны үшін физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты атанды (Х. Кромермен және Дж. Килбимен бірге). Иоффе институты Ресейде және әлемде фотоэлектрлік күн энергиясын және, демек, жаңартылатын энергияны дамытуда маңызды рөл атқарды.
The Ioffe Institute is considered the cradle of Soviet physics. Such outstanding scientists as L. D. Landau, P. L. Kapitsa started their career here, many physicists — among them Y. B. Zeldovich, I. V. Kurchatov, I. E. Tamm — have worked at the institute for some time. The research of the institute covers nearly all fields of the contemporary physics, including the solid state, semiconductors, quantum electronics, astrophysics, plasma, fluid dynamics, cosmology, nuclear synthesis. More than 100 employees of the institute were recognized by awarding the highest prizes and orders of the Soviet Union and of Russia – in particular the Lenin and State Prizes of the USSR, State Prizes of Russia, Government prizes and special prizes of the Soviet/Russian Academy of Sciences. Twice, the Nobel Prize was awarded for the works performed at the Ioffe Institute. In 1956, academician N. N. Semyonov (together with C. N. Hinshelwood) got the Nobel Prize in Chemistry for a discovery and study of chain reactions: the works were made and published in 1927, when N. N. Semyonov was a staff member of the institute. In 2000, Zh. I. Alferov, director of the Ioffe Institute at that time, became a Nobel Prize laureate in Physics (together with H. Kroemer and J. Kilby) for the development of semiconductor heterostructures for high speed optoelectronics. The Ioffe Institute has played a central role in the development of photovoltaic solar power in Russia and internationally, and thus in the development of renewable energy.
Ғимараттар
Иоффе институтының негізгі ғимараты (мақаланың жоғарғы жағындағы фотосурет және төмендегі фотосуреттің сол жағындағы бөлігі) Политехническая көшесі, 26 мекенжайында орналасқан. Ол 1912–1916 жылдары архитектор Г. Д. Гримм салып, неоклассицизм стилінде шеберленген. Алғашқыда ол «Романовтар әулетінің 300 жылдығына арналып, мұқтаж қарт текті ақсүйектерге арналған пана» ретінде қызмет еткен. Бірінші қабатта қымбатты қонақтарға арналған бөлмелер болса, екінші қабатта шіркеу орналасқан (қазір институттың Кіші Ассамблея залы). 1920 жылы инженерлер П. И. Сидоров пен Ю. В. Билинский жобалағандай, ғимарат институтқа бейімделді. Ғимаратты институтқа ресми түрде тапсыру рәсімі 1923 жылдың 4 ақпанында өтті. 1953 жылға дейін А. Ф. Иоффе пәтері осы ғимаратта орналасқан. 1927–1928 жылдары аулалық бөлік салынды, ал 1970 жылы ғимарат қайта жаңартылып, Курчатов көшесі бойымен кеңейтілді. Осы тарихи ғимараттан басқа, Курчатов көшесінің екінші жағындағы (фотосуреттегі оң бөлік) заманауи ғимарат та Иоффе институтына тиесілі. Ол 1970 жылдары салынған. Бұдан өзге, Иоффе институтының бірқатар зертханалары Санкт-Петербургтің солтүстік-батыс шетіндегі Шувалово ауданында орналасқан. Негізгі фасадының алдында Абрам Иоффе (скульпторы Г. Д. Гликман, 1964) және Борис Константинов (скульпторы Михаил Аникушин, 1975) бюстері қойылған. Бас кіреберістің екі жағында еске алу тақталары орнатылған: кіреберістің сол жағында С. Н. Журков, Юлий Борисович Харитон, Анатолий Александров, Яков Френкель және Владимир Максимович Тучкевич; кіреберістің оң жағында Игорь Курчатов, Б. П. Константинов, Николай Семенов есімдері жазылған.
The main building of the Ioffe Institute (s. photo at the top of the article and the very left part of the photo below) is located at Polytechnicheskaya Street, 26. It was built in a Neoclassicism style in 1912–1916 by the architect G. D. Grimm and served as "a refuge for the elderly needy hereditary noblemen in commemoration of the 300th anniversary of the Romanovs' house" at the forty prized ones, on the second floor they arranged Church (now the Small Assembly Hall of the institute). In 1920 the building was adapted to the institute by the design of civil engineers P. I. Sidorov and Yu. V. Bilinsky. The ceremonial transfer of the building to the institute took place on February 4, 1923. Until 1953, the apartment of A. F. Ioffe was located in the same building. In the years 1927–1928 there appeared a yard part, and in 1970 the building was reconstructed and expanded along Kurchatov Street. Beyond this historical building, a more modern building on another side of the Kurchatov Street (the right part of the photo) also belongs to the Ioffe Institute. It was constructed in the 1970s. Furthermore, some laboratories of the Ioffe Institute are placed in Shuvalovo, a north west outskirts of St. Petersburg. In front of the main facade are the busts of Abram Ioffe (sculptor G. D. Glickman, 1964) and Boris Konstantinov (sculptor Mikhail Anikushin, 1975). On either side of the main entrance are memorial plaques: to the left of the entrance are S. N. Zhurkov, Yulii Borisovich Khariton, Anatoly Alexandrov, Yakov Frenkel, and Тучкевич, Владимир Максимович; right of the entrance Igor Kurchatov, B. P. Konstantinov, Nikolay Semyonov.